ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Rasool در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۱۵

2026-10-04T02:15:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{#seo:		{{#seo:
	\|title=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری \| تعریف ~~آیین~~ دادرسی کیفری ~~و قلمرو آن~~		\|title=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری \| تعریف و قلمرو دادرسی کیفری
	\|title_mode=replace		\|title_mode=replace
	\|description=ماده ۱ قانون آیین دادرسی ~~کیفری،~~ آیین دادرسی ~~کیفری را مجموعه قواعد مربوط به~~ کشف ~~جرم،~~ تعقیب ~~متهم،~~ تحقیقات مقدماتی، ~~میانجیگری، صلح،~~ رسیدگی، ~~اعتراض،~~ اجرای ~~آراء، وظایف مقامات~~ و ~~ضابطان~~ و ~~رعایت حقوق متهم،~~ بزه‌دیده ~~و جامعه تعریف می‌کند~~.		\|description=متن ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری و شرح تعریف قانونی آیین دادرسی کیفری؛ بررسی قلمرو دادرسی از کشف جرم و تعقیب متهم تا تحقیقات مقدماتی، رسیدگی، اعتراض و اجرای آراء و حقوق متهم و بزه‌دیده.
	}}		}}

خط ۴۹:		خط ۴۹:

	{{جعبه ماده		{{جعبه ماده
	\|شماره=۱		\|شماره=1
	\|وضعیت=معتبر		\|وضعیت=معتبر
	\|متن=آیین دادرسی کیفری مجموعه مقررات و قواعدی است که برای کشف جرم، تعقیب متهم، تحقیقات مقدماتی، میانجیگری، صلح میان طرفین، نحوه رسیدگی، صدور رأی، طرق اعتراض به آراء، اجرای آراء، تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضائی و ضابطان دادگستری و رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه وضع می‌شود.		\|متن=آیین دادرسی کیفری مجموعه مقررات و قواعدی است که برای کشف جرم، تعقیب متهم، تحقیقات مقدماتی، میانجیگری، صلح میان طرفین، نحوه رسیدگی، صدور رأی، طرق اعتراض به آراء، اجرای آراء، تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضائی و ضابطان دادگستری و رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه وضع می‌شود.
خط ۱۱۰:		خط ۱۱۰:
	{{شناسنامه ماده		{{شناسنامه ماده
	\|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری		\|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری
	\|شماره ماده=۱		\|شماره ماده=1
	\|وضعیت=معتبر		\|وضعیت=معتبر
	\|تاریخ تصویب=1392-12-04		\|تاریخ تصویب=1392-12-04
خط ۲۲۷:		خط ۲۲۷:
	{{شرح ماده		{{شرح ماده
	\|عنوان=تعریف و قلمرو آیین دادرسی کیفری		\|عنوان=تعریف و قلمرو آیین دادرسی کیفری
	\|خلاصه=ماده ۱ یکی از مواد پایه قانون آیین دادرسی کیفری است. قانونگذار در این ماده آیین دادرسی کیفری را نه صرفاً به معنای رسیدگی دادگاه، بلکه به عنوان مجموعه‌ای از قواعد حاکم بر زنجیره‌ای از اقدامات و تصمیمات از کشف جرم تا اجرای آراء تعریف کرده و هم‌زمان تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان و رعایت حقوق ~~متهم،~~ بزه‌دیده و جامعه را نیز در این قلمرو قرار داده است.[۱]		\|خلاصه=ماده ۱ یکی از مواد پایه قانون آیین دادرسی کیفری است. قانونگذار در این ماده آیین دادرسی کیفری را نه صرفاً به معنای رسیدگی دادگاه، بلکه به عنوان مجموعه‌ای از قواعد حاکم بر زنجیره‌ای از اقدامات و تصمیمات از [[کشف جرم]] تا [[اجرای احکام کیفری\|اجرای آراء]] تعریف کرده و هم‌زمان تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان و رعایت حقوق [[متهم]]، [[بزه‌دیده]] و جامعه را نیز در این قلمرو قرار داده است.[۱]

	\|توضیح=		\|توضیح=
	ماده ۱ در آغاز قانون قرار گرفته تا حدود مفهومی و موضوعی «آیین دادرسی کیفری» را مشخص کند. عبارت «مجموعه مقررات و قواعد» نشان می‌دهد که موضوع این قانون یک اقدام منفرد نیست؛ بلکه نظامی از قواعد شکلی و سازمانی است که مراحل مختلف فرایند کیفری و نقش اشخاص و مقامات را تنظیم می‌کند.[۱]		ماده ۱ در آغاز قانون قرار گرفته تا حدود مفهومی و موضوعی «آیین دادرسی کیفری» را مشخص کند. عبارت «مجموعه مقررات و قواعد» نشان می‌دهد که موضوع این قانون یک اقدام منفرد نیست؛ بلکه نظامی از قواعد شکلی و سازمانی است که مراحل مختلف فرایند کیفری و نقش اشخاص و مقامات را تنظیم می‌کند.[۱]

	از نظر ساختار، ماده چند حلقه اصلی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد: کشف جرم، تعقیب ~~متهم،~~ تحقیقات ~~مقدماتی، میانجیگری،~~ صلح میان طرفین، نحوه رسیدگی، صدور رأی، طرق اعتراض به آراء و اجرای آراء. بنابراین، پایان رسیدگی دادگاه پایان مفهومی فرایند دادرسی کیفری در تعریف ماده نیست؛ اجرای رأی نیز در دامنه تعریف صریح ماده قرار گرفته است.[۱]		از نظر ساختار، ماده چند حلقه اصلی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد: کشف جرم، [[تعقیب متهم]]، [[تحقیقات مقدماتی]]، [[میانجیگری کیفری\|میانجیگری]]، صلح میان طرفین، نحوه رسیدگی، صدور رأی، [[طرق اعتراض به آراء کیفری\|طرق اعتراض به آراء]] و اجرای آراء. بنابراین، پایان رسیدگی دادگاه پایان مفهومی فرایند دادرسی کیفری در تعریف ماده نیست؛ اجرای رأی نیز در دامنه تعریف صریح ماده قرار گرفته است.[۱]

	در بخش دیگری از ماده، وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان دادگستری وارد تعریف شده است. این بخش اهمیت دارد؛ زیرا آیین دادرسی کیفری فقط درباره «چه چیزی» نیست، بلکه درباره «چه کسی»، «با چه اختیاری» و «در چه حدودی» نیز قواعد وضع می‌کند. نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۲۸۸ نیز با استناد به مواد ۱ و ۲، دادرسی کیفری را در معنای اعم شامل اجرای احکام دانسته و قانونی بودن وظایف اجرای احکام کیفری را مورد تأکید قرار داده است.[۲]		در بخش دیگری از ماده، وظایف و اختیارات مقامات قضایی و [[[[ضابط دادگستری]]\|ضابطان دادگستری]] وارد تعریف شده است. این بخش اهمیت دارد؛ زیرا آیین دادرسی کیفری فقط درباره «چه چیزی» نیست، بلکه درباره «چه کسی»، «با چه اختیاری» و «در چه حدودی» نیز قواعد وضع می‌کند. نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۲۸۸ نیز با استناد به مواد ۱ و ۲، دادرسی کیفری را در معنای اعم شامل اجرای احکام دانسته و قانونی بودن وظایف اجرای احکام کیفری را مورد تأکید قرار داده است.[۲]

	ذکر میانجیگری و صلح میان طرفین در ماده ۱ نیز نشان می‌دهد که قانونگذار در تعریف خود تنها بر الگوی سنتی تعقیب و مجازات تمرکز نکرده است. نظریه مشورتی شماره ۷/۹۴/۵۴۹ تصریح کرده که قانونگذار میانجیگری و صلح را در ماده ۱ در عرض یکدیگر مطرح کرده و برای میانجیگری در مواد ۸۲ تا ۸۴ سازوکار و شرایط مشخص مقرر کرده است.[۳]		ذکر میانجیگری و صلح میان طرفین در ماده ۱ نیز نشان می‌دهد که قانونگذار در تعریف خود تنها بر الگوی سنتی تعقیب و مجازات تمرکز نکرده است. نظریه مشورتی شماره ۷/۹۴/۵۴۹ تصریح کرده که قانونگذار میانجیگری و صلح را در ماده ۱ در عرض یکدیگر مطرح کرده و برای میانجیگری در مواد ۸۲ تا ۸۴ سازوکار و شرایط مشخص مقرر کرده است.[۳]
خط ۲۶۵:		خط ۲۶۵:
	۱۱. نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۲۸۸ از ماده ۱ برای تبیین شمول دادرسی کیفری به اجرای احکام استفاده کرده است.		۱۱. نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۲۸۸ از ماده ۱ برای تبیین شمول دادرسی کیفری به اجرای احکام استفاده کرده است.

	۱۲. رأی وحدت رویه ۸۱۸ درباره یکی از مصادیق «طرق اعتراض به آراء» و حدود اعتراض شخص ثالث نسبت به بخش رد مال رأی کیفری است.		۱۲. رأی وحدت رویه ۸۱۸ درباره یکی از مصادیق «طرق اعتراض به آراء» و حدود اعتراض شخص ثالث نسبت به بخش رد مال [[رأی کیفری]] است.

	۱۳. رأی وحدت رویه ۸۵۴ درباره نسبت دو طریق فوق‌العاده اعاده دادرسی در مواد ۴۷۴ و ۴۷۷ است و از حیث مطالعه نظام طرق اعتراض، با عبارت پایانی ماده ۱ مرتبط است.		۱۳. رأی وحدت رویه ۸۵۴ درباره نسبت دو طریق فوق‌العاده اعاده دادرسی در مواد ۴۷۴ و ۴۷۷ است و از حیث مطالعه نظام طرق اعتراض، با عبارت پایانی ماده ۱ مرتبط است.
خط ۳۹۸:		خط ۳۹۸:
	<li>[[ماده ۲ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۲]] — مستند بودن دادرسی کیفری به قانون و تضمین حقوق طرفین.</li>		<li>[[ماده ۲ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۲]] — مستند بودن دادرسی کیفری به قانون و تضمین حقوق طرفین.</li>
	<li>[[ماده ۳ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۳]] — بی‌طرفی و استقلال مراجع قضایی.</li>		<li>[[ماده ۳ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۳]] — بی‌طرفی و استقلال مراجع قضایی.</li>
	<li>[[ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۴]] — اصل برائت.</li>		<li>[[ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۴]] — [[اصل برائت]].</li>
	<li>[[ماده ۵ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۵]] — حق آگاهی متهم از اتهام و حقوق دفاعی.</li>		<li>[[ماده ۵ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۵]] — حق آگاهی متهم از اتهام و حقوق دفاعی.</li>
	<li>[[ماده ۶ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۶]] — حقوق شهروندی.</li>		<li>[[ماده ۶ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۶]] — [[حقوق شهروندی]].</li>
	<li>[[ماده ۷ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۷]] — تضمین حقوق طرفین در فرایند دادرسی.</li>		<li>[[ماده ۷ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۷]] — تضمین حقوق طرفین در فرایند دادرسی.</li>
	<li>[[ماده ۸۲ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۸۲]] — ارجاع امر به میانجیگری.</li>		<li>[[ماده ۸۲ قانون آیین دادرسی کیفری\|ماده ۸۲]] — ارجاع امر به میانجیگری.</li>

Rasool در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۱۳

2026-10-04T02:13:51Z

نمایش تغییرات

Rasool در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۱۰

2026-10-04T02:10:44Z

نمایش تغییرات

Rasool در ۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۴۸

2026-10-03T18:48:15Z

نمایش تغییرات

Rasool در ۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۴۱

2026-10-03T18:41:35Z

نمایش تغییرات

Rasool در ۳ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۷

2026-10-03T18:37:06Z

نمایش تغییرات

Rasool در ۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۴

2026-10-02T17:34:37Z

نمایش تغییرات

Rasool: صفحه‌ای تازه حاوی «{{#seo: |title=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری | تعریف و قلمرو آیین دادرسی کیفری |title_mode=replace |description=متن ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری درباره تعریف، اهداف و قلمرو دادرسی کیفری؛ همراه با شرح ماده، تحلیل حقوقی، مفاهیم کلیدی و تست‌های آزمونی. |keywords=ماده...» ایجاد کرد

2026-10-02T17:32:11Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{#seo: |title=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری | تعریف و قلمرو آیین دادرسی کیفری |title_mode=replace |description=متن ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری درباره تعریف، اهداف و قلمرو دادرسی کیفری؛ همراه با شرح ماده، تحلیل حقوقی، مفاهیم کلیدی و تست‌های آزمونی. |keywords=ماده...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{#seo:
|title=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری | تعریف و قلمرو آیین دادرسی کیفری
|title_mode=replace
|description=متن ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری درباره تعریف، اهداف و قلمرو دادرسی کیفری؛ همراه با شرح ماده، تحلیل حقوقی، مفاهیم کلیدی و تست‌های آزمونی.
|keywords=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری, تعریف آیین دادرسی کیفری, کشف جرم, تعقیب متهم, تحقیقات مقدماتی, حقوق بزه‌دیده
}}

<div class="law-page">

<div class="wd-breadcrumb">
[[قوانین و مقررات]] ← [[قانون آیین دادرسی کیفری]] ← بخش اول ـ کلیات ← فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن ← ماده ۱
</div>

<div class="wd-hero">
<h1>ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری</h1>
<p>تعریف آیین دادرسی کیفری و تعیین قلمرو مقررات آن</p>
</div>

{{جعبه ماده
|عنوان=ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری
|شماره ماده=۱
|موضوع=تعریف و قلمرو آیین دادرسی کیفری
|وضعیت=متن قانون
|منبع=https://nezamat.ir/post-39473/
}}

<div class="wd-law-index">
<strong>جایگاه ماده:</strong>
بخش اول ـ کلیات / فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن
</div>

== متن ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری ==

<div class="law-text">
'''ماده ۱ ـ''' آیین دادرسی کیفری مجموعه مقررات و قواعدی است که برای کشف جرم، تعقیب متهم، تحقیقات مقدماتی، میانجیگری، صلح میان طرفین، نحوه رسیدگی، صدور رأی، طرق اعتراض به آراء، اجرای آراء، تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان دادگستری و رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه وضع می‌شود.
</div>

<small>منبع متن: [https://nezamat.ir/post-39473/ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، پایگاه قوانین و مقررات]</small>

== شناسنامه ماده ==

{{شناسنامه ماده
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری
|شماره ماده=۱
|بخش=بخش اول ـ کلیات
|فصل=فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن
|موضوع=تعریف آیین دادرسی کیفری و قلمرو مقررات آن
|تاریخ تصویب قانون=۱۳۹۲/۱۲/۰۴
|مرجع تصویب=مجلس شورای اسلامی
|منبع رسمی متن=https://nezamat.ir/post-39473/
}}

== واژگان و مفاهیم کلیدی ==

<div class="term-box">
<strong>آیین دادرسی کیفری</strong>
مجموعه قواعدی که فرایند رسیدگی کیفری را از کشف جرم تا اجرای رأی، همراه با تعیین صلاحیت‌ها و تضمین حقوق اشخاص، تنظیم می‌کند.
</div>

<div class="term-box">
<strong>کشف جرم</strong>
اقدامات قانونی برای آگاه‌شدن از وقوع جرم و جمع‌آوری اطلاعات و دلایل اولیه درباره آن.
</div>

<div class="term-box">
<strong>تعقیب متهم</strong>
فرایند قانونی پیگیری اتهام از سوی مقام یا مرجع صالح؛ تعقیب به‌خودی‌خود به معنای اثبات مجرمیت نیست.
</div>

<div class="term-box">
<strong>تحقیقات مقدماتی</strong>
مرحله‌ای از فرایند کیفری که در آن موضوع اتهام، دلایل و اوضاع‌واحوال مرتبط با آن مطابق قانون بررسی می‌شود.
</div>

<div class="term-box">
<strong>میانجیگری و صلح میان طرفین</strong>
روش‌هایی برای تلاش قانونی در جهت حل‌وفصل اختلاف یا ترمیم آثار جرم، در موارد و حدودی که قوانین اجازه می‌دهند.
</div>

<div class="term-box">
<strong>طرق اعتراض به آراء</strong>
راه‌های قانونی درخواست بازبینی رأی یا اعتراض به آن؛ از جمله روش‌هایی که قانون برای رسیدگی دوباره پیش‌بینی کرده است.
</div>

<div class="term-box">
<strong>بزه‌دیده</strong>
شخصی که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده است. تعریف و آثار حقوقی این عنوان در مواد دیگر قانون نیز تبیین می‌شود.
</div>

== شرح ماده ==

ماده ۱، آیین دادرسی کیفری را به‌صورت یک مجموعه منسجم از «مقررات و قواعد» تعریف می‌کند. این تعریف نشان می‌دهد که آیین دادرسی کیفری صرفاً به جلسه دادگاه یا صدور حکم محدود نیست؛ بلکه مراحل و موضوعات گوناگون فرایند کیفری را دربرمی‌گیرد.

قانون‌گذار در این ماده، موضوعات اصلی این مجموعه را برمی‌شمارد: کشف جرم، تعقیب متهم، تحقیقات مقدماتی، میانجیگری و صلح، رسیدگی، صدور رأی، اعتراض به آراء و اجرای آن‌ها. افزون بر این مراحل، ماده به تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان دادگستری و رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه نیز تصریح می‌کند.

بنابراین، ماده ۱ هم بُعد سازمانی و صلاحیتی دادرسی کیفری را در نظر دارد و هم بُعد حمایتی آن را؛ یعنی قواعد دادرسی باید هم فرایند رسیدگی و حدود اختیارات مأموران را تنظیم کنند و هم حقوق اشخاص درگیر با فرایند کیفری را مورد توجه قرار دهند.

== تحلیل حقوقی و تفسیری ==

=== ۱. تعریف ناظر به کل فرایند کیفری ===

فهرست مندرج در ماده، از کشف جرم آغاز می‌شود و تا اجرای آراء ادامه می‌یابد. این ترتیب، گستره موضوعی آیین دادرسی کیفری را نشان می‌دهد و مانع از تقلیل آن به مرحله محاکمه می‌شود.

=== ۲. تفکیک تعقیب از اثبات مجرمیت ===

ماده از «تعقیب متهم» نام می‌برد، نه محکوم‌کردن او. در نتیجه، تعقیب و رسیدگی باید از اثبات نهایی اتهام متمایز دانسته شوند. آثار و تضمین‌های مربوط به اصل برائت و شیوه انجام اقدامات محدودکننده در مواد دیگر قانون، از جمله ماده ۴، مورد توجه قرار گرفته‌اند.

=== ۳. شناسایی نقش میانجیگری و صلح ===

ذکر میانجیگری و صلح در تعریف قانونی، بیانگر آن است که قانون‌گذار این روش‌ها را در قلمرو قواعد دادرسی کیفری جای داده است. بااین‌حال، از ماده ۱ به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که میانجیگری یا صلح در همه جرایم و بدون رعایت شرایط قانونی قابل اعمال است؛ حدود و آثار آن باید با مراجعه به مقررات مربوط تعیین شود.

=== ۴. توجه هم‌زمان به حقوق اشخاص و جامعه ===

ماده به‌صراحت رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه را از موضوعات آیین دادرسی کیفری می‌داند. این عبارت نشان می‌دهد که تعریف قانونی، صرفاً ناظر به کشف و تعقیب جرم نیست و حقوق اشخاص درگیر با دادرسی نیز بخشی از قلمرو آن است.

=== ۵. تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان ===

ماده ۱ تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان دادگستری را نیز در شمار موضوعات آیین دادرسی کیفری آورده است. این بخش از تعریف، بر اهمیت قانونی‌بودن حدود اقدام و صلاحیت مقاماتی دلالت دارد که در مراحل مختلف فرایند کیفری نقش دارند.

== مبانی و فلسفه حکم ==

ماده ۱ با ارائه تعریفی فراگیر، چارچوب موضوعی قانون آیین دادرسی کیفری را مشخص می‌کند. درج مراحل مختلف دادرسی در کنار وظایف و اختیارات مقام‌های مسئول و حقوق اشخاص، امکان فهم قانون به‌عنوان مجموعه‌ای مرتبط از قواعد شکلی و تضمین‌های دادرسی را فراهم می‌سازد.

از متن ماده می‌توان سه محور اصلی را استخراج کرد:

# **تنظیم فرایند:** تعیین قواعد مراحل مختلف از کشف جرم تا اجرای رأی.
# **تنظیم صلاحیت‌ها:** مشخص‌کردن وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان در مقررات مربوط.
# **توجه به حقوق:** قرار دادن حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه در شمار موضوعات قانون.

این محورها، توصیف محتوای ماده‌اند و به‌تنهایی جایگزین بررسی مواد اختصاصی قانون درباره هر مرحله یا هر حق نمی‌شوند.

== مثال‌های کاربردی ==

<div class="explanation-box">
<strong>مثال اول ـ کشف جرم و تحقیقات مقدماتی</strong>
در صورت گزارش وقوع یک جرم، اقدام برای بررسی گزارش و جمع‌آوری دلایل اولیه در چارچوب قواعد قانونی، در قلمرو موضوعاتی قرار می‌گیرد که ماده ۱ از آن‌ها با عنوان کشف جرم و تحقیقات مقدماتی یاد می‌کند.
</div>

<div class="explanation-box">
<strong>مثال دوم ـ اعتراض به رأی</strong>
پس از صدور رأی، امکان اعتراض به آن تابع طرق و شرایطی است که قانون تعیین کرده است. ماده ۱ این مرحله را نیز در شمار موضوعات آیین دادرسی کیفری قرار می‌دهد.
</div>

<div class="explanation-box">
<strong>مثال سوم ـ رعایت حقوق متهم و بزه‌دیده</strong>
هنگام انجام اقدامات کیفری، مقررات مربوط به حقوق متهم و بزه‌دیده باید رعایت شود. ماده ۱ این حقوق را صریحاً در قلمرو قانون قرار داده است؛ جزئیات هر حق باید از مواد اختصاصی مربوط استخراج شود.
</div>

== پیشینه تقنینی ==

قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در ماده ۱ تعریفی ارائه کرده که نسبت به تعریف ماده ۱ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب ۱۳۷۸، موضوعات بیشتری را صریحاً نام می‌برد؛ از جمله میانجیگری، صلح میان طرفین، رعایت حقوق بزه‌دیده و جامعه و اختیارات ضابطان دادگستری.

قانون سال ۱۳۷۸ به موجب ماده ۵۷۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ نسخ شده است؛ بنابراین، متن پیشین صرفاً برای مطالعه پیشینه تقنینی قابل استفاده است و نباید به‌عنوان متن جاری ماده ۱ تلقی شود.

== مبانی و مستندات قانونی مرتبط ==

* **ماده ۲ قانون آیین دادرسی کیفری:** بر مستندبودن دادرسی کیفری به قانون، تضمین حقوق طرفین دعوا و اعمال یکسان قواعد در شرایط مساوی تأکید دارد.
* **ماده ۳ قانون آیین دادرسی کیفری:** درباره بی‌طرفی و استقلال مراجع قضایی و رسیدگی در کوتاه‌ترین مهلت ممکن مقرر شده است.
* **ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری:** اصل برائت و محدودیت‌های قانونی اقدامات سالب آزادی یا محدودکننده و ورود به حریم خصوصی را بیان می‌کند.
* **ماده ۵ قانون آیین دادرسی کیفری:** از حقوق آگاهی از اتهام و دلایل آن و حق برخورداری از وکیل در چارچوب قانون حمایت می‌کند.
* **ماده ۵۷۰ قانون آیین دادرسی کیفری:** مبنای نسخ قانون آیین دادرسی کیفری سابق مصوب ۱۳۷۸ است.

== تست‌های آزمونی ==

{{تست ماده
|سؤال۱=مطابق ماده ۱ قانون آیین دادرسی کیفری، کدام گزینه در شمار موضوعات این قانون قرار گرفته است؟
|گزینه۱الف=صرفاً رسیدگی در دادگاه و صدور حکم
|گزینه۱ب=کشف جرم، تعقیب متهم، تحقیقات مقدماتی و اجرای آراء
|گزینه۱ج=فقط تعیین مجازات جرایم
|گزینه۱د=صرفاً تعیین صلاحیت دادگاه‌های حقوقی
|پاسخ۱=گزینه ب
|توضیح۱=ماده ۱ مراحل متعددی از کشف جرم تا اجرای آراء را در قلمرو آیین دادرسی کیفری قرار می‌دهد.
|سؤال۲=کدام‌یک از موارد زیر در متن ماده ۱ به‌صراحت ذکر شده است؟
|گزینه۲الف=میانجیگری و صلح میان طرفین
|گزینه۲ب=تعیین میزان مجازات هر جرم
|گزینه۲ج=تصویب بودجه مراجع قضایی
|گزینه۲د=تعیین ارث وراث
|پاسخ۲=گزینه الف
|توضیح۲=میانجیگری و صلح میان طرفین از موضوعاتی هستند که ماده ۱ نام می‌برد؛ شرایط و آثار آن‌ها در مقررات مربوط تعیین می‌شود.
|سؤال۳=بر اساس ماده ۱، تعیین وظایف و اختیارات کدام اشخاص در قلمرو آیین دادرسی کیفری قرار دارد؟
|گزینه۳الف=تنها وکلای دادگستری
|گزینه۳ب=تنها کارشناسان رسمی
|گزینه۳ج=مقامات قضایی و ضابطان دادگستری
|گزینه۳د=صرفاً کارکنان اداری دادگاه‌ها
|پاسخ۳=گزینه ج
|توضیح۳=ماده ۱ صریحاً از تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی و ضابطان دادگستری نام می‌برد.
|سؤال۴=کدام عبارت با مفاد ماده ۱ سازگارتر است؟
|گزینه۴الف=آیین دادرسی کیفری فقط به مرحله پس از صدور حکم مربوط است.
|گزینه۴ب=آیین دادرسی کیفری مجموعه‌ای از قواعد مربوط به مراحل مختلف فرایند کیفری و حقوق اشخاص است.
|گزینه۴ج=آیین دادرسی کیفری صرفاً درباره تعیین جرم و مجازات است.
|گزینه۴د=آیین دادرسی کیفری فقط وظایف دادگاه را بیان می‌کند.
|پاسخ۴=گزینه ب
|توضیح۴=تعریف ماده ۱ هم مراحل مختلف فرایند کیفری، هم وظایف و اختیارات مقام‌ها و هم رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه را دربرمی‌گیرد.
|سؤال۵=کدام گروه در پایان ماده ۱ به‌صراحت از حیث رعایت حقوق مورد اشاره قرار گرفته‌اند؟
|گزینه۵الف=متهم، بزه‌دیده و جامعه
|گزینه۵ب=فقط شاکی و دادستان
|گزینه۵ج=قاضی و کارشناس
|گزینه۵د=فقط محکوم‌علیه
|پاسخ۵=گزینه الف
|توضیح۵=عبارت پایانی ماده ۱ به رعایت حقوق متهم، بزه‌دیده و جامعه تصریح دارد.
}}

== مواد مرتبط ==

* [[ماده ۲ قانون آیین دادرسی کیفری]] ـ مستندبودن دادرسی به قانون و تضمین حقوق طرفین
* [[ماده ۳ قانون آیین دادرسی کیفری]] ـ بی‌طرفی، استقلال و رسیدگی در مهلت مناسب
* [[ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری]] ـ اصل برائت و محدودیت اقدامات ناقض آزادی و حریم خصوصی

== منابع ==

# [https://nezamat.ir/post-39473/ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ ـ متن قانون، پایگاه قوانین و مقررات]
# [https://nezamat.ir/post-31245/ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب ۱۳۷۸ ـ متن پیشین و وضعیت نسخ]
# [https://nezamat.ir/post-39782/ قانون اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۴]

</div>

[[رده:قانون آیین دادرسی کیفری]]
[[رده:بخش اول قانون آیین دادرسی کیفری]]
[[رده:فصل اول قانون آیین دادرسی کیفری]]
[[رده:حقوق کیفری و آیین دادرسی]]