https://wikidad.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_5_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8Cماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری - تاریخچهٔ نسخه‌ها2026-10-18T02:31:10Zتاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.46.0https://wikidad.ir/index.php?title=%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_5_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C&diff=862&oldid=prevRasool: انتشار ماده قانون آیین دادرسی کیفری در ویکی‌داد2026-10-04T01:52:46Z<p>انتشار ماده قانون آیین دادرسی کیفری در ویکی‌داد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{#seo:<br />
|title=ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری | آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی<br />
|title_mode=replace<br />
|description=ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری؛ آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی، متن ماده، تحلیل حقوقی، آرای قضایی، نظریات مشورتی و منابع پژوهشی.<br />
}}<br />
<br />
<div class="wd-breadcrumb" itemscope itemtype="https://schema.org/BreadcrumbList"><br />
<span class="wd-breadcrumb-item">[[قوانین و مقررات|قوانین و مقررات]]</span><span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span><span class="wd-breadcrumb-item">[[قانون آیین دادرسی کیفری|قانون آیین دادرسی کیفری]]</span><span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span><span class="wd-breadcrumb-item">[[بخش اول قانون آیین دادرسی کیفری|بخش اول ـ کلیات]]</span><span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span><span class="wd-breadcrumb-item">[[فصل اول قانون آیین دادرسی کیفری|فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن]]</span><span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span><span class="wd-breadcrumb-current">ماده 5</span></div><br />
<br />
<div class="law-page"><br />
<br />
{{جعبه ماده<br />
|شماره=5<br />
|وضعیت=معتبر<br />
|متن=متهم باید در اسرع وقت، از موضوع و ادله اتهام انتسابی آگاه و از حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی مذکور در این قانون بهره مند شود.<br />
|فهرست=بخش اول ـ کلیات<br />
|قبل=ماده 4 قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|بعد=ماده 6 قانون آیین دادرسی کیفری<br />
}}<br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:8px 0 14px;padding:0 3px;color:#455a64;line-height:1.9;font-size:13.5px;"><div style="font-size:17px;font-weight:700;color:#527d77;margin-bottom:10px;">مفاهیم کلیدی ماده 5</div><div style="display:grid;grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(190px,1fr));gap:9px;"><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[آگاهی از اتهام]]</b><br>متهم باید در اسرع وقت بداند چه اتهامی به او منتسب شده است.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[ادله اتهام]]</b><br>آگاهی از مبانی اتهام برای دفاع مؤثر اهمیت دارد.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[حق دسترسی به وکیل]]</b><br>حق صریح متهم در متن ماده.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[حقوق دفاعی]]</b><br>ماده به مجموعه حقوق دفاعی مقرر در قانون ارجاع می‌دهد.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[اسرع وقت]]</b><br>اطلاع نباید با تأخیر غیرضروری انجام شود.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[دفاع مؤثر]]</b><br>آگاهی و دسترسی به وکیل زمینه دفاع واقعی را فراهم می‌کند.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[ماده ۴۸]]</b><br>مقررات خاص حضور وکیل در تحقیقات مقدماتی.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;"><b>[[ماده ۱۹۰]]</b><br>از مواد مهم تکمیلی درباره حقوق دفاعی در تحقیقات.</div></div></div><br />
<br />
{{شناسنامه ماده<br />
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|شماره ماده=5<br />
|وضعیت=معتبر<br />
|تاریخ تصویب=1392-12-04<br />
|تاریخ آخرین اصلاح=1394-03-24<br />
|موضوع=آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی<br />
|سابقه تقنینی=دارد<br />
|مبنای آخرین اصلاح=قانون اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1394/03/24<br />
|یادداشت=آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی<br />
}}<br />
<br />
{{تست ماده<br />
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|فصل=فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن<br />
|ماده=5<br />
|موضوع=آگاهی از اتهام<br />
|نوع=تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی<br />
|سؤال=کدام تضمین صریح ماده ۵ است؟<br />
|گزینه‌ها=<ul class="wd-test-options" data-answer="الف"><li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) آگاهی متهم از موضوع و ادله اتهام در اسرع وقت</li><li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) اطلاع فقط پس از صدور حکم</li><li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) محرمانه ماندن اتهام تا پایان رسیدگی</li><li class="wd-test-option" data-option="د">د) اطلاع فقط در صورت درخواست شاکی</li></ul><br />
|پاسخ=الف<br />
|تحلیل=آگاهی سریع از موضوع و ادله اتهام مقدمه اعمال مؤثر حقوق دفاعی است.<br />
|مستند=ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|نکته=قید اسرع وقت اهمیت زمانی این حق را نشان می‌دهد.<br />
}}<br />
<br />
{{تست ماده<br />
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|فصل=فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن<br />
|ماده=5<br />
|موضوع=کاربرد عملی<br />
|نوع=تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی<br />
|سؤال=کدام گزینه دقیق‌تر است؟<br />
|گزینه‌ها=<ul class="wd-test-options" data-answer="ب"><li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) صرف اشاره به ماده همیشه برای حل همه مسائل کافی است.</li><li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) ماده اصل کلی را بیان می‌کند و شرایط اجرایی باید از مقررات خاص استخراج شود.</li><li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) قواعد خاص هیچ اثری ندارند.</li><li class="wd-test-option" data-option="د">د) نتیجه پرونده همیشه از متن ماده قابل استخراج است.</li></ul><br />
|پاسخ=ب<br />
|تحلیل=ساختار ماده نشان می‌دهد که برای اعمال عملی آن باید مواد اختصاصی مرتبط نیز بررسی شوند.<br />
|مستند=ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|نکته=میان اصل کلی و حکم اختصاصی تفکیک کنید.<br />
}}<br />
<br />
{{تست ماده<br />
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|فصل=فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن<br />
|ماده=5<br />
|موضوع=رابطه با حقوق اشخاص<br />
|نوع=تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی<br />
|سؤال=کدام برداشت صحیح‌تر است؟<br />
|گزینه‌ها=<ul class="wd-test-options" data-answer="ب"><li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) حقوق اشخاص در دادرسی بی‌اهمیت است.</li><li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) ماده در چارچوب خود یکی از تضمین‌های حقوق اشخاص را بیان می‌کند.</li><li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) فقط شاکی ذی‌حق است.</li><li class="wd-test-option" data-option="د">د) فقط مقام قضایی مخاطب ماده است.</li></ul><br />
|پاسخ=ب<br />
|تحلیل=مواد این فصل اصول حمایتی و سازمانی دادرسی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهند.<br />
|مستند=ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|نکته=حق یا اصل را با ضمانت اجرای خاص آن خلط نکنید.<br />
}}<br />
<br />
{{تست ماده<br />
|قانون=قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|فصل=فصل اول ـ تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن<br />
|ماده=5<br />
|موضوع=استنباط حقوقی<br />
|نوع=تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی<br />
|سؤال=اگر میان یک اصل کلی و یک حکم خاص ظاهراً تعارض دیده شود، چه باید کرد؟<br />
|گزینه‌ها=<ul class="wd-test-options" data-answer="ج"><li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) حکم خاص را بدون بررسی کنار گذاشت.</li><li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) اصل کلی را بدون توجه به حکم خاص اجرا کرد.</li><li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) هر دو حکم و قلمرو و شرایط اعمال آنها بررسی شود.</li><li class="wd-test-option" data-option="د">د) صرفاً عرف اداری ملاک قرار گیرد.</li></ul><br />
|پاسخ=ج<br />
|تحلیل=تفسیر منسجم مستلزم خواندن اصل کلی همراه مقررات خاص است.<br />
|مستند=ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری<br />
|نکته=تفسیر حقوقی نباید با انتخاب گزینشی یک عبارت انجام شود.<br />
}}<br />
<br />
{{شرح ماده<br />
|عنوان=آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی<br />
|خلاصه=آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی یکی از اصول پایه فصل اول قانون آیین دادرسی کیفری است.<br />
|توضیح=این ماده در کنار مواد مجاور، چارچوب مفهومی و حمایتی دادرسی کیفری را مشخص می‌کند. اجرای عملی آن باید همراه مقررات اختصاصی همان موضوع انجام شود. Lawlex در بازبینی حاضر ۱۰ نظریه، ۷ رأی، ۱۳ نشست و ۱ رأی وحدت رویه مرتبط ثبت کرده است.<br />
|نکات=۱. حکم ماده را باید در کنار مقررات خاص خواند.<br />
۲. اصل کلی جایگزین تشریفات اختصاصی نیست.<br />
۳. منابع بانک‌های حقوقی از نظر ارتباط مستقیم و موضوعی باید تفکیک شوند.<br />
۴. در صورت نبود منبع مستقیم، از ساختن استناد خودداری می‌شود.<br />
|مثال=در یک پرونده کیفری، اصل یا حق مقرر در این ماده باید با ماده اختصاصی ناظر بر همان اقدام تطبیق داده شود.<br />
|توجه=از تعمیم حکم ماده به مواردی که قانون برای آنها مقررات خاص مقرر کرده است خودداری شود.<br />
}}<br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">تحلیل حقوقی و تفسیری</h2><h3>۱. آگاهی و دفاع</h3><p>بدون شناخت موضوع و ادله اتهام، دفاع مؤثر دشوار است.</p><h3>۲. قید اسرع وقت</h3><p>اطلاع نباید تا زمانی به تأخیر افتد که فرصت دفاع عملاً از بین برود.</p><h3>۳. حق وکیل</h3><p>دسترسی به وکیل یکی از حقوق صریح ماده است و مقررات خاص آن باید بررسی شود.</p><h3>۴. سایر حقوق دفاعی</h3><p>ماده ۵ به مجموعه‌ای فراتر از حق وکیل اشاره می‌کند.</p><h3>۵. تغییر عنوان اتهام</h3><p>در تغییر عنوان اتهام، حق آگاهی و دفاع باید حفظ شود.</p></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding:13px 15px;background:#f7f9f8;border-right:4px solid #527d77;border-radius:4px;line-height:2;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">مبانی و فلسفه حکم</h2><p>آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی با هدف تنظیم فرایند کیفری در چارچوب قانون، حمایت از حقوق اشخاص و ایجاد اعتماد به نظام دادرسی قابل تحلیل است. این حکم نه مجوز کنار گذاشتن مقررات خاص است و نه صرفاً یک توصیه اخلاقی؛ بلکه باید در منظومه قواعد دادرسی و تضمین‌های قانونی خوانده شود.</p><p>در مطالعه این ماده، تعادل میان کارآمدی تعقیب جرم و حمایت از حقوق اشخاص اهمیت دارد. همین تعادل علت قرار گرفتن این ماده در فصل اصول حاکم بر دادرسی کیفری است.</p></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">پیشینه تقنینی ماده 5</h2><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:11px 14px;margin:9px 0;border-radius:4px;"><b>قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲</b><br>این حکم در فصل اول قانون ۱۳۹۲ به عنوان یکی از اصول پایه دادرسی کیفری تنظیم شد.</div><div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:11px 14px;margin:9px 0;border-radius:4px;"><b>اصلاحات ۱۳۹۴</b><br>قانون اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۴ باید در مطالعه متن جاری لحاظ شود.</div></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">مبانی و مستندات قانونی</h2><ul><li>[[ماده 2 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 2]] — تضمین حقوق طرفین</li><li>[[ماده 4 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 4]] — اصل برائت</li><li>[[ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 48]] — حق وکیل</li><li>[[ماده 190 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 190]] — حقوق دفاعی در تحقیقات</li><li>[[ماده 280 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 280]] — تغییر عنوان اتهام</li></ul></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">آرای قضایی و آرای وحدت رویه مرتبط</h2><div style="border-right:4px solid #3979a7;background:#f7f9fb;padding:12px 14px;margin:10px 0;border-radius:4px;"><b>تفکیک ارتباط:</b> بانک Lawlex تعداد زیادی مورد مرتبط دارد؛ درج یک مورد در بانک به معنای تفسیر مستقیم ماده نیست.</div><ul><li>رأی وحدت رویه ۸۴۲ ـ ۱۴۰۲/۱۰/۲۶ — در بانک ارتباطی ماده ۵؛ ارتباط مستقیم با حق دفاع از متن رأی احراز نشده است.</li></ul></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">نظریات مشورتی و نشست‌های قضایی</h2><h3>نظریات مشورتی</h3><ul><li><b>۷/۱۴۰۴/۲</b> — درباره تغییر عنوان اتهامی در تجدیدنظر و استناد به مواد ۵ و ۶؛ ارتباط مستقیم با حق دفاع.</li><li><b>۷/۱۴۰۱/۱۳۱۲</b> — درباره تغییر عنوان اتهام پس از قرار جلب به دادرسی؛ ارتباط مستقیم.</li><li><b>۷/۱۴۰۱/۸۳۳</b> — درباره تبصره ماده ۴۸ و حق وکیل؛ ارتباط مستقیم با بخش وکیل.</li><li><b>۷/۱۴۰۱/۸۶۴</b> — درباره وکیل در جرایم علیه امنیت؛ ارتباط تکمیلی.</li></ul><p>Lawlex در بازبینی حاضر ۱۰ نظریه، ۷ رأی، ۱۳ نشست و ۱ رأی وحدت رویه مرتبط ثبت کرده است.</p><h3>نشست‌های قضایی</h3><ul><li>نشست‌های مرتبط با موضوع ماده در بانک Lawlex قابل بازیابی‌اند و باید از حیث استدلال و میزان اتکا به ماده بررسی شوند.</li><li>نشست قضایی دیدگاه پژوهشی قضات است و هم‌سطح قانون یا رأی وحدت رویه نیست.</li></ul></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">دکترین، کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌ها</h2><ul><li>علی خالقی، <i>آیین دادرسی کیفری</i>، جلد اول — برای مباحث اصول دادرسی، حقوق دفاعی و ساختار فرایند کیفری.</li><li>محمد آشوری، <i>آیین دادرسی کیفری</i> — برای مبانی نظری و تضمین‌های دادرسی.</li><li>پژوهش‌های دانشگاهی مرتبط با موضوع ماده، فقط در صورت احراز متن و مشخصات اثر باید در تحلیل نهایی استفاده شوند.</li></ul></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;"><h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">منابع پژوهشی و سایت‌های حقوقی</h2><ol><li>[https://lawlex.ir/laws/aeen-keyfari/5 لالکس] — متن ماده و بانک ارتباطات.</li><li>[https://nezamat.ir/post-39473/ نظامات] — متن قانون.</li><li>[https://shenasname.ir/ شناسنامه قانون] — پایگاه قوانین و مقررات.</li><li>[https://vakilik.com/ وکیلیک] — بانک حقوقی.</li><li>[https://www.magiran.com/ مگیران] — مقالات پژوهشی.</li><li>[https://elmnet.ir/ شبکه علمی ایران] — پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌ها.</li></ol></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding:13px 15px;background:#f7f9f8;border-right:4px solid #527d77;border-radius:4px;line-height:2;font-size:13px;"><h3 style="color:#527d77;">ارجاعات و پاورقی</h3><p>[1] ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری — [https://lawlex.ir/laws/aeen-keyfari/5 متن ماده و بانک ارتباطات].</p><p>[2] قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۰۴ با اصلاحات بعدی — [https://nezamat.ir/post-39473/ متن قانون].</p><p>[3] علی خالقی، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، انتشارات شهر دانش.</p><p>[4] محمد آشوری، آیین دادرسی کیفری، انتشارات سمت.</p></div><br />
<br />
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding:13px 15px;background:#fffaf0;border-right:4px solid #b98a32;border-radius:4px;line-height:2;"><h3 style="color:#8a6a20;">کنترل کیفیت پژوهشی ماده 5</h3><ul><li>متن ماده با صفحه اختصاصی Lawlex تطبیق شده است.</li><li>Lawlex در بازبینی حاضر ۱۰ نظریه، ۷ رأی، ۱۳ نشست و ۱ رأی وحدت رویه مرتبط ثبت کرده است.</li><li>منابع صرفاً موضوعی به عنوان تفسیر مستقیم معرفی نشده‌اند.</li><li>منبعی که ارتباط آن احراز نشده باشد به عنوان منبع مستقیم درج نشده است.</li></ul></div><br />
<br />
{{مواد مرتبط<br />
|محتوا=<br />
* [[ماده 2 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 2 قانون آیین دادرسی کیفری]] — تضمین حقوق طرفین<br />
* [[ماده 4 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 4 قانون آیین دادرسی کیفری]] — اصل برائت<br />
* [[ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری]] — حق وکیل<br />
* [[ماده 190 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 190 قانون آیین دادرسی کیفری]] — حقوق دفاعی در تحقیقات<br />
* [[ماده 280 قانون آیین دادرسی کیفری|ماده 280 قانون آیین دادرسی کیفری]] — تغییر عنوان اتهام<br />
}}<br />
<br />
[[رده:قانون آیین دادرسی کیفری]]<br />
[[رده:بخش اول قانون آیین دادرسی کیفری]]<br />
[[رده:اصول دادرسی کیفری]]<br />
[[رده:حقوق کیفری]]<br />
[[رده:آیین دادرسی کیفری]]<br />
<br />
</div></div>Rasool