ماده ۱ قانون کار: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی داد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۴: خط ۴:
|description=متن ماده ۱ قانون کار، بررسی شمول قانون کار، اشخاص و واحدهای مشمول، مواد مرتبط، آرای قضایی و نظریات مشورتی مرتبط.
|description=متن ماده ۱ قانون کار، بررسی شمول قانون کار، اشخاص و واحدهای مشمول، مواد مرتبط، آرای قضایی و نظریات مشورتی مرتبط.
}}
}}
<div class="wd-breadcrumb">
{{بردکرامب
<span class="wd-breadcrumb-item">[[قوانین و مقررات|قوانین و مقررات]]</span>
|قانون=قانون کار
<span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span>
|فصل=فصل اول
<span class="wd-breadcrumb-item">[[قانون کار|قانون کار]]</span>
|لینک فصل=فصل اول قانون کار - تعاریف کلی و اصول
<span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span>
|ماده
<span class="wd-breadcrumb-item">[[فصل اول قانون کار - تعاریف کلی و اصول|فصل اول]]</span>
}}
<span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span>
<span class="wd-breadcrumb-current">ماده ۱</span>
</div>
<div class="law-page">
<div class="law-page">
{{جعبه ماده
{{جعبه ماده

نسخهٔ کنونی تا ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۳۳

ماده

۱

● معتبر

کلیه کارفرمایان، کارگران، کارگاه‌ها، مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مکلف به تبعیت از این قانون می‌باشند.

⌘ اصطلاحات کلیدی

شمول قانون کار

 —  تعیین می‌کند چه اشخاص و روابطی در اصل تحت حاکمیت مقررات قانون کار قرار می‌گیرند.

کارفرما

 —  شخص حقیقی یا حقوقی که رابطه کاری با کارگر به درخواست و به حساب او شکل می‌گیرد.

کارگر

 —  شخصی که مطابق تعریف قانونی، در برابر دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند.

کارگاه

 —  محل یا واحدی که رابطه کاری در چارچوب تعریف قانونی کارگاه در آن تحقق پیدا می‌کند.

مقررات خاص استخدامی

 —  قوانین و مقرراتی که در موارد مقرر، رابطه استخدامی برخی اشخاص را از شمول قانون کار خارج می‌کنند.

📝 نمونه تست‌های آزمونی

سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به قانون کار و مقررات مرتبط



ماده ۱ قانون کار در درجه نخست چه موضوعی را بیان می‌کند؟(تألیفی ـ مفهومی)

  • الف) میزان حداقل مزد کارگران
  • ب) قلمرو کلی شمول قانون کار
  • ج) شرایط اساسی قرارداد کار
  • د) نحوه خاتمه قرارداد کار




برای تشخیص اینکه یک شخص واقعاً مشمول قانون کار است، استناد به ماده ۱ به‌تنهایی چه وضعیتی دارد؟(تألیفی ـ مفهومی)

  • الف) همیشه کافی است.
  • ب) فقط در قراردادهای کتبی کافی است.
  • ج) باید همراه با تعاریف و مقررات خاص قانون بررسی شود.
  • د) فقط در مورد کارگران روزمزد کافی است.




کدام گزینه درباره رابطه ماده ۱ و ماده ۱۸۸ قانون کار صحیح‌تر است؟(تألیفی ـ تحلیلی)

  • الف) ماده ۱۸۸ تمام مفاد ماده ۱ را لغو کرده است.
  • ب) ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند و ماده ۱۸۸ یکی از مقررات مهم خروج برخی اشخاص از شمول قانون کار است.
  • ج) ماده ۱۸۸ فقط درباره میزان مزد کارگران است.
  • د) ماده ۱ و ماده ۱۸۸ درباره موضوعات کاملاً بی‌ارتباط هستند.




کدام مورد نمونه‌ای از موضوعات قضایی مرتبط با شمول قانون کار است؟(تألیفی ـ مستند به رویه قضایی)

  • الف) تشخیص اینکه رابطه استخدامی شخص تابع قانون کار است یا مقررات خاص استخدامی
  • ب) تعیین میزان مالیات بر درآمد اشخاص
  • ج) تعیین نرخ ارز رسمی
  • د) تعیین شرایط صدور سند مالکیت




شرح و توضیح ماده

جایگاه ماده ۱ در ساختار قانون کار


خلاصه مطلب

ماده ۱ نقطه آغاز تعیین قلمرو قانون کار است؛ اما برای تشخیص شمول قانون در یک رابطه مشخص، باید تعاریف مواد بعدی و مقررات مربوط به استثناها نیز بررسی شود.

این ماده در عمل یعنی چه؟

ماده ۱ یک حکم کلی درباره قلمرو قانون کار ایجاد می‌کند. قانونگذار در ابتدای قانون، گروه‌هایی از اشخاص و واحدهای اقتصادی و کاری را که باید از مقررات قانون کار تبعیت کنند معرفی کرده است.

اهمیت عملی ماده ۱ زمانی روشن‌تر می‌شود که یک رابطه کاری از نظر قانونی مورد اختلاف باشد. در چنین وضعی صرف اینکه شخصی «کار می‌کند» یا در یک «محل کار» حضور دارد، برای تعیین قانون حاکم کافی نیست؛ بلکه باید عناصر رابطه کاری، جایگاه طرفین و مقررات خاص احتمالی بررسی شود.

به همین دلیل، ماده ۱ باید در کنار مواد ۲، ۳ و ۴ خوانده شود. این مواد به‌ترتیب مفاهیم کارگر، کارفرما و کارگاه را برای استفاده در ساختار قانون مشخص می‌کنند. از سوی دیگر، ماده ۵ دامنه اشخاص و واحدهای مشمول مقررات را تکمیل می‌کند و ماده ۱۸۸ از مهم‌ترین مقرراتی است که در تشخیص موارد خروج از شمول قانون کار باید مورد توجه قرار گیرد.

نکات مهم

۱. ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند و به‌تنهایی پاسخ همه مسائل مربوط به شمول قانون کار نیست.

۲. در تشخیص شمول، عنوان شغلی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و باید رابطه واقعی و وضعیت قانونی شخص بررسی شود.

۳. وجود قانون یا مقررات خاص استخدامی می‌تواند در موارد مقرر موجب خروج شخص از شمول قانون کار شود.

۴. در دعاوی مربوط به شمول قانون کار، تشخیص مرجع صالح نیز ممکن است به این موضوع وابسته باشد که رابطه طرفین تابع قانون کار است یا مقررات خاص دیگری.

۵. رویه قضایی نشان می‌دهد که موضوع شمول قانون کار در موارد مختلف، از جمله کارکنان دارای مقررات استخدامی خاص، محل رسیدگی و اختلاف بوده است.

مثال کاربردی

فرض کنید شخصی برای یک دستگاه یا مؤسسه مشخص فعالیت می‌کند، اما درباره رابطه استخدامی او مقررات خاصی وجود دارد. در این وضعیت، صرف اشتغال شخص برای نتیجه‌گیری درباره شمول قانون کار کافی نیست و باید مقررات خاص استخدامی، نوع رابطه و مواد مربوط به استثناهای قانون کار بررسی شود.

توجه

ماده ۱ را نباید به این معنا تفسیر کرد که هر شخصی که به هر شکل و در هر رابطه‌ای فعالیت اقتصادی یا کاری دارد، بدون بررسی شرایط قانونی، مشمول قانون کار است. تعیین شمول یا عدم شمول در موارد اختلافی باید بر اساس مجموعه مقررات مرتبط و اوضاع و احوال رابطه انجام شود.

مواد مرتبط

⚖ آراء قضایی مرتبط

آراء مرتبط با موضوع و قلمرو ماده

رأی وحدت رویه

 

شماره ۷۲۱ و ۷۲۲

 

تاریخ ۱۳۹۹/۰۶/۳۰


چکیده: در خصوص کارکنان حوزه‌های علمیه، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با توجه به وجود مقررات استخدامی خاص و ماده ۱۸۸ قانون کار، درباره عدم شمول قانون کار نسبت به کارکنان حوزه‌های علمیه اتخاذ تصمیم کرده است. این رأی از جهت بررسی رابطه میان اصل شمول قانون کار و مقررات خاص استخدامی اهمیت دارد.

رأی هیأت عمومی

 

شماره ۳۱

 

تاریخ ۱۳۹۵/۰۲/۰۶


چکیده: این رأی از جمله آرای مرتبط با تشخیص قانون حاکم بر رابطه استخدامی و بررسی شمول قانون کار در موارد وجود مقررات خاص استخدامی است.

رأی وحدت رویه

 

شماره ۲۹۲ تا ۲۹۴

 

تاریخ ۱۴۰۰/۰۲/۲۸


چکیده: این آراء در ارتباط با شمول قانون کار نسبت به کارکنان ستاد امر به معروف و نهی از منکر و آثار وجود مقررات خاص استخدامی قابل توجه هستند.

⚖ نظریات مشورتی مرتبط

نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه شماره ۷/۱۴۰۲/۲۳۹

 

۱۴۰۲/۰۴/۱۳

شماره پرونده: ۱۴۰۲-۶۹-۲۳۹ع

چکیده: این نظریه درباره حدود صلاحیت مراجع حل اختلاف کار در اختلافات کارگر و کارفرما، از جمله اختلافات مرتبط با حق بیمه ایام اشتغال، توضیح می‌دهد و بیان می‌کند که رأی وحدت رویه شماره ۷۲۰ دیوان عالی کشور نافی صلاحیت عام مراجع حل اختلاف کار در اختلافات ناشی از اجرای قانون کار نیست.

نظریه شماره ۷/۱۴۰۲/۲۹۹

 

۱۴۰۲/۰۵/۰۹

شماره پرونده: ۱۴۰۲-۱۰۸-۲۹۹ع

چکیده: این نظریه درباره مرجع صالح برای رسیدگی به اختلافات ناشی از رابطه کارگری و کارفرمایی است و از این جهت برای فهم آثار عملی شمول قانون کار اهمیت دارد.

نظریه شماره ۷/۱۴۰۴/۱۶۸

 

۱۴۰۴/۰۸/۲۵

شماره پرونده: ۱۴۰۴-۱/۱-۱۶۸ح

چکیده: در این نظریه، درباره حوادث ناشی از کار و صلاحیت دادگاه صلح، میان اشخاص مشمول قانون کار و اشخاص خارج از شمول آن تفکیک شده است. نظریه تصریح می‌کند که تشخیص شمول قانون کار در برخی وضعیت‌ها در تعیین مرجع صالح مؤثر است.

مطالعات و منابع تکمیلی

جمع‌بندی

ماده ۱ قانون کار، نقطه شروع بررسی شمول قانون کار است. این ماده اصل تبعیت گروه‌های مورد اشاره از قانون کار را بیان می‌کند، اما تعیین شمول در یک رابطه مشخص نیازمند بررسی تعاریف قانونی، مقررات خاص و استثناهای مقرر در قانون است. رویه قضایی نیز نشان می‌دهد که وجود مقررات استخدامی خاص می‌تواند در موارد مقرر، موجب خروج رابطه از شمول قانون کار شود.

مسیر پیشنهادی مطالعه