ماده ۱ قانون کار: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی داد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{#seo:
|title=ماده ۱ قانون کار - شمول قانون کار و اشخاص مشمول
|title_mode=replace
|description=متن ماده ۱ قانون کار، بررسی شمول قانون کار، اشخاص و واحدهای مشمول، مواد مرتبط، آرای قضایی و نظریات مشورتی مرتبط.
}}
{{بردکرامب
|قانون=قانون کار
|فصل=فصل اول
|لینک فصل=فصل اول قانون کار - تعاریف کلی و اصول
|ماده=۱
}}
<div class="law-page">
<div class="law-page">
{{جعبه ماده
{{جعبه ماده
|شماره=۱
|شماره=۱
خط ۶: خط ۱۶:
|متن=کلیه کارفرمایان، کارگران، کارگاه‌ها، مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مکلف به تبعیت از این قانون می‌باشند.
|متن=کلیه کارفرمایان، کارگران، کارگاه‌ها، مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مکلف به تبعیت از این قانون می‌باشند.
|قبل=
|قبل=
|فهرست=فهرست مواد قانون کار
|فهرست=فصل اول قانون کار - تعاریف کلی و اصول
|بعد=ماده ۲ قانون کار
|بعد=ماده ۲ قانون کار
}}
}}


{{شرح ماده
{{اصطلاحات کلیدی
|عنوان=توضیح ساده و کاربردی ماده ۱
|محتوا=
|خلاصه=ماده ۱ قانون کار، اصل کلی شمول و تبعیت اشخاص و واحدهای مشخص از مقررات قانون کار را بیان می‌کند. این ماده را باید در کنار مواد بعدی، به‌ویژه مواد ۲، ۳ و ۴، مطالعه کرد؛ زیرا تعاریف قانونی کارگر، کارفرما و کارگاه در آن مواد ارائه شده است.
 
|توضیح=
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=شمول قانون کار
|محتوا=تعیین می‌کند چه اشخاص و روابطی در اصل تحت حاکمیت مقررات قانون کار قرار می‌گیرند.
}}
 
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=کارفرما
|محتوا=شخص حقیقی یا حقوقی که رابطه کاری با کارگر به درخواست و به حساب او شکل می‌گیرد.
}}
 
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=کارگر
|محتوا=شخصی که مطابق تعریف قانونی، در برابر دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند.
}}
 
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=کارگاه
|محتوا=محل یا واحدی که رابطه کاری در چارچوب تعریف قانونی کارگاه در آن تحقق پیدا می‌کند.
}}
 
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=مقررات خاص استخدامی
|محتوا=قوانین و مقرراتی که در موارد مقرر، رابطه استخدامی برخی اشخاص را از شمول قانون کار خارج می‌کنند.
}}
 
}}
 
<div style="direction:rtl; text-align:right; margin:22px 0 20px;">
 
<div style="border-top:3px solid #8064a2; padding-top:12px; margin-bottom:16px;">
 
<div style="font-size:21px; font-weight:800; color:#654d83; line-height:1.8;">
📝 نمونه تست‌های آزمونی
</div>
 
<div style="margin-top:3px; font-size:13px; color:#7b8992; line-height:2;">
سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به قانون کار و مقررات مرتبط
</div>
 
</div>
 
{{تست ماده
|سؤال=ماده ۱ قانون کار در درجه نخست چه موضوعی را بیان می‌کند؟
|نوع=تألیفی ـ مفهومی
|گزینه‌ها=
 
* الف) میزان حداقل مزد کارگران
* ب) قلمرو کلی شمول قانون کار
* ج) شرایط اساسی قرارداد کار
* د) نحوه خاتمه قرارداد کار
  |پاسخ=ب
  |تحلیل=ماده ۱ در ابتدای قانون، اصل حاکمیت قانون کار بر اشخاص و واحدهای مورد اشاره را بیان می‌کند. جزئیات مربوط به تعریف کارگر، کارفرما و کارگاه در مواد بعدی آمده است.
  |مستند=ماده ۱ قانون کار
  |نکته=در سؤال‌های مربوط به ماده ۱، میان «تعیین قلمرو کلی قانون» و «تعریف اشخاص مشمول» در مواد بعدی تفکیک قائل شوید.
  }}
 
{{تست ماده
|سؤال=برای تشخیص اینکه یک شخص واقعاً مشمول قانون کار است، استناد به ماده ۱ به‌تنهایی چه وضعیتی دارد؟
|نوع=تألیفی ـ مفهومی
|گزینه‌ها=
 
* الف) همیشه کافی است.
* ب) فقط در قراردادهای کتبی کافی است.
* ج) باید همراه با تعاریف و مقررات خاص قانون بررسی شود.
* د) فقط در مورد کارگران روزمزد کافی است.
  |پاسخ=ج
  |تحلیل=ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند، اما تشخیص وضعیت اشخاص در یک مورد مشخص نیازمند بررسی تعاریف قانونی، مقررات خاص و موارد استثنا از جمله مقررات مربوط به خروج برخی روابط استخدامی از شمول قانون کار است.
  |مستند=مواد ۱، ۲، ۳، ۴ و ۱۸۸ قانون کار
  |نکته=«شمول قانون کار» یک نتیجه حقوقی است و همیشه صرفاً با نام شغل یا محل اشتغال تعیین نمی‌شود.
  }}
 
{{تست ماده
|سؤال=کدام گزینه درباره رابطه ماده ۱ و ماده ۱۸۸ قانون کار صحیح‌تر است؟
|نوع=تألیفی ـ تحلیلی
|گزینه‌ها=


=== جایگاه ماده ۱ در ساختار قانون کار ===
* الف) ماده ۱۸۸ تمام مفاد ماده ۱ را لغو کرده است.
* ب) ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند و ماده ۱۸۸ یکی از مقررات مهم خروج برخی اشخاص از شمول قانون کار است.
* ج) ماده ۱۸۸ فقط درباره میزان مزد کارگران است.
* د) ماده ۱ و ماده ۱۸۸ درباره موضوعات کاملاً بی‌ارتباط هستند.
  |پاسخ=ب
  |تحلیل=برای تشخیص قلمرو قانون کار، اصل مقرر در ماده ۱ باید در کنار مقررات خاصی مانند ماده ۱۸۸ مطالعه شود؛ زیرا ماده ۱۸۸ برای برخی اشخاص مشمول قوانین و مقررات خاص استخدامی، حکم خروج از شمول قانون کار را مقرر کرده است.
  |مستند=مواد ۱ و ۱۸۸ قانون کار
  |نکته=در مباحث شمول قانون کار، اصل و استثنا را باید در کنار یکدیگر بررسی کرد.
  }}


ماده ۱ در فصل اول قانون کار، تحت عنوان «تعاریف کلی و اصول»، قرار گرفته است. این ماده در مقام بیان اصل کلی تبعیت اشخاص و واحدهای مشخص از مقررات قانون کار است و از این جهت، یکی از مقررات مهم در تعیین قلمرو شمول قانون کار محسوب می‌شود.
{{تست ماده
|سؤال=کدام مورد نمونه‌ای از موضوعات قضایی مرتبط با شمول قانون کار است؟
|نوع=تألیفی ـ مستند به رویه قضایی
|گزینه‌ها=


ماده ۱ را نباید به‌تنهایی برای تعیین تمامی موارد شمول قانون کار به کار برد. برای تحلیل دقیق‌تر، باید تعاریف و احکام مواد بعدی و همچنین مقررات خاص مربوط به برخی گروه‌ها و وضعیت‌های شغلی نیز بررسی شود.
* الف) تشخیص اینکه رابطه استخدامی شخص تابع قانون کار است یا مقررات خاص استخدامی
* ب) تعیین میزان مالیات بر درآمد اشخاص
* ج) تعیین نرخ ارز رسمی
* د) تعیین شرایط صدور سند مالکیت
  |پاسخ=الف
  |تحلیل=بخش مهمی از دعاوی مرتبط با شمول قانون کار به تشخیص قانون حاکم بر رابطه استخدامی و صلاحیت مراجع حل اختلاف کار مربوط است.
  |مستند=ماده ۱ و مقررات مرتبط قانون کار؛ آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
  |نکته=در مسائل شمول، وضعیت استخدامی و وجود مقررات خاص اهمیت اساسی دارد.
  }}


=== ارتباط ماده ۱ با مواد بعدی ===
</div>


[[ماده ۲ قانون کار]] مفهوم قانونی «کارگر» را بیان می‌کند.
{{شرح ماده
|عنوان=جایگاه ماده ۱ در ساختار قانون کار
|خلاصه=ماده ۱ نقطه آغاز تعیین قلمرو قانون کار است؛ اما برای تشخیص شمول قانون در یک رابطه مشخص، باید تعاریف مواد بعدی و مقررات مربوط به استثناها نیز بررسی شود.
|توضیح=ماده ۱ یک حکم کلی درباره قلمرو قانون کار ایجاد می‌کند. قانونگذار در ابتدای قانون، گروه‌هایی از اشخاص و واحدهای اقتصادی و کاری را که باید از مقررات قانون کار تبعیت کنند معرفی کرده است.


[[ماده ۳ قانون کار]] مفهوم قانونی «کارفرما» را مشخص می‌کند.
اهمیت عملی ماده ۱ زمانی روشن‌تر می‌شود که یک رابطه کاری از نظر قانونی مورد اختلاف باشد. در چنین وضعی صرف اینکه شخصی «کار می‌کند» یا در یک «محل کار» حضور دارد، برای تعیین قانون حاکم کافی نیست؛ بلکه باید عناصر رابطه کاری، جایگاه طرفین و مقررات خاص احتمالی بررسی شود.


[[ماده ۴ قانون کار]] مفهوم «کارگاه» و محل انجام کار را تبیین می‌کند.
به همین دلیل، ماده ۱ باید در کنار مواد ۲، ۳ و ۴ خوانده شود. این مواد به‌ترتیب مفاهیم کارگر، کارفرما و کارگاه را برای استفاده در ساختار قانون مشخص می‌کنند. از سوی دیگر، ماده ۵ دامنه اشخاص و واحدهای مشمول مقررات را تکمیل می‌کند و ماده ۱۸۸ از مهم‌ترین مقرراتی است که در تشخیص موارد خروج از شمول قانون کار باید مورد توجه قرار گیرد.
|نکات=۱. ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند و به‌تنهایی پاسخ همه مسائل مربوط به شمول قانون کار نیست.


بنابراین، ماده ۱ چارچوب کلی را بیان می‌کند و مواد ۲ تا ۴، بخشی از مفاهیم کلیدی مورد استفاده برای تحلیل این چارچوب را تعریف می‌کنند.
۲. در تشخیص شمول، عنوان شغلی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و باید رابطه واقعی و وضعیت قانونی شخص بررسی شود.


=== اهمیت ماده ۱ در عمل ===
۳. وجود قانون یا مقررات خاص استخدامی می‌تواند در موارد مقرر موجب خروج شخص از شمول قانون کار شود.


در مسائل مربوط به شمول قانون کار و احراز رابطه کارگری و کارفرمایی، ماده ۱ یکی از مقررات پایه است؛ اما صرف اشاره به عناوین موجود در این ماده برای حل همه مسائل کافی نیست و باید مجموعه مقررات مرتبط با موضوع نیز مورد بررسی قرار گیرد.
۴. در دعاوی مربوط به شمول قانون کار، تشخیص مرجع صالح نیز ممکن است به این موضوع وابسته باشد که رابطه طرفین تابع قانون کار است یا مقررات خاص دیگری.


|نکات=
۵. رویه قضایی نشان می‌دهد که موضوع شمول قانون کار در موارد مختلف، از جمله کارکنان دارای مقررات استخدامی خاص، محل رسیدگی و اختلاف بوده است.
* «کارگر» در ماده ۱ تعریف نشده است؛ تعریف قانونی آن در ماده ۲ آمده است.
|مثال=فرض کنید شخصی برای یک دستگاه یا مؤسسه مشخص فعالیت می‌کند، اما درباره رابطه استخدامی او مقررات خاصی وجود دارد. در این وضعیت، صرف اشتغال شخص برای نتیجه‌گیری درباره شمول قانون کار کافی نیست و باید مقررات خاص استخدامی، نوع رابطه و مواد مربوط به استثناهای قانون کار بررسی شود.
* «کارفرما» در ماده ۱ تعریف نشده است؛ تعریف قانونی آن در ماده ۳ آمده است.
|توجه=ماده ۱ را نباید به این معنا تفسیر کرد که هر شخصی که به هر شکل و در هر رابطه‌ای فعالیت اقتصادی یا کاری دارد، بدون بررسی شرایط قانونی، مشمول قانون کار است. تعیین شمول یا عدم شمول در موارد اختلافی باید بر اساس مجموعه مقررات مرتبط و اوضاع و احوال رابطه انجام شود.
* مفهوم «کارگاه» در ماده ۴ قانون کار تبیین شده است.
* عبارت قانونی فعالیت‌های مذکور در ماده ۱ شامل «تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی» است.
* در تحلیل شمول قانون کار، نباید اصطلاحات عرفی مانند «تجاری» یا «بازرگانی» را بدون بررسی متن قانون جایگزین عبارات صریح ماده کرد.
* ماده ۱ یک حکم کلی درباره تبعیت از قانون کار است و برای تحلیل موارد خاص باید سایر مقررات مرتبط نیز بررسی شوند.
|مثال=برای مثال، اگر موضوعی درباره وجود یا عدم وجود رابطه کارگری و کارفرمایی مطرح باشد، نمی‌توان صرفاً با استناد به ماده ۱ نتیجه‌گیری کرد. ابتدا باید مفاهیم قانونی کارگر و کارفرما در مواد ۲ و ۳ و در صورت ارتباط، مفهوم کارگاه در ماده ۴ بررسی شود.
|توجه=برای تشخیص دقیق شمول قانون کار در یک موضوع مشخص، علاوه بر ماده ۱ باید مقررات مرتبط و قوانین خاص احتمالی نیز بررسی شوند.
}}
}}


{{مواد مرتبط
{{مواد مرتبط
|محتوا=
|محتوا=
* [[ماده ۲ قانون کار]] — تعریف قانونی «کارگر» و عناصر اصلی رابطه کار.
 
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف قانونی «کارفرما».
* [[ماده ۲ قانون کار]] — تعریف قانونی کارگر.
* [[ماده ۴ قانون کار]] — تعریف قانونی «کارگاه».
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف قانونی کارفرما.
* [[ماده ۵ قانون کار]] — بیان دامنه دیگری از مشمولان مقررات قانون کار.
* [[ماده ۴ قانون کار]] — تعریف قانونی کارگاه.
* [[ماده ۶ قانون کار]] — ممنوعیت بهره‌کشی از کار دیگری و الزامات مربوط به کار اجباری.
* [[ماده ۵ قانون کار]] — تکمیل دامنه اشخاص و واحدهای مشمول مقررات قانون کار.
* [[ماده ۱۸۸ قانون کار]] — یکی از مهم‌ترین مقررات مربوط به خروج برخی اشخاص از شمول قانون کار.
  }}
 
{{آراء قضایی
|محتوا=
 
{{رأی قضایی
|نوع=رأی وحدت رویه
|شماره=۷۲۱ و ۷۲۲
|تاریخ=۱۳۹۹/۰۶/۳۰
|چکیده=در خصوص کارکنان حوزه‌های علمیه، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با توجه به وجود مقررات استخدامی خاص و ماده ۱۸۸ قانون کار، درباره عدم شمول قانون کار نسبت به کارکنان حوزه‌های علمیه اتخاذ تصمیم کرده است. این رأی از جهت بررسی رابطه میان اصل شمول قانون کار و مقررات خاص استخدامی اهمیت دارد.
|لینک=[[رأی وحدت رویه شماره ۷۲۱ و ۷۲۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری|مشاهده رأی]]
}}
}}


{{اصطلاحات کلیدی
{{رأی قضایی
|محتوا=
|نوع=رأی هیأت عمومی
|شماره=۳۱
|تاریخ=۱۳۹۵/۰۲/۰۶
|چکیده=این رأی از جمله آرای مرتبط با تشخیص قانون حاکم بر رابطه استخدامی و بررسی شمول قانون کار در موارد وجود مقررات خاص استخدامی است.
|لینک=[[دادنامه شماره ۳۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری|مشاهده رأی]]
}}


{{تعریف اصطلاح
{{رأی قضایی
|عنوان=[[کارگر]]
|نوع=رأی وحدت رویه
|محتوا=مطابق ماده ۲ قانون کار، کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی، به درخواست کارفرما کار می‌کند.
|شماره=۲۹۲ تا ۲۹۴
|تاریخ=۱۴۰۰/۰۲/۲۸
|چکیده=این آراء در ارتباط با شمول قانون کار نسبت به کارکنان ستاد امر به معروف و نهی از منکر و آثار وجود مقررات خاص استخدامی قابل توجه هستند.
|لینک=[[آرای وحدت رویه شماره ۲۹۲ تا ۲۹۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری|مشاهده رأی]]
}}
}}


{{تعریف اصطلاح
|عنوان=[[کارفرما]]
|محتوا=مطابق ماده ۳ قانون کار، شخص حقیقی یا حقوقی است که کارگر به درخواست و به حساب او کار می‌کند.
}}
}}


{{تعریف اصطلاح
{{نظریات مشورتی
|عنوان=[[کارگاه]]
|محتوا=
|محتوا=محلی است که کارگر به درخواست کارفرما یا نماینده او در آنجا کار می‌کند.
 
{{نظریه مشورتی
|شماره=۷/۱۴۰۲/۲۳۹
|تاریخ=۱۴۰۲/۰۴/۱۳
|پرونده=۱۴۰۲-۶۹-۲۳۹ع
|خلاصه=این نظریه درباره حدود صلاحیت مراجع حل اختلاف کار در اختلافات کارگر و کارفرما، از جمله اختلافات مرتبط با حق بیمه ایام اشتغال، توضیح می‌دهد و بیان می‌کند که رأی وحدت رویه شماره ۷۲۰ دیوان عالی کشور نافی صلاحیت عام مراجع حل اختلاف کار در اختلافات ناشی از اجرای قانون کار نیست.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۲۳۹|مشاهده نظریه]]
}}
}}


{{تعریف اصطلاح
{{نظریه مشورتی
|عنوان=[[حق‌السعی]]
|شماره=۷/۱۴۰۲/۲۹۹
|محتوا=مفهومی در قانون کار که شامل مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا می‌شود.
|تاریخ=۱۴۰۲/۰۵/۰۹
|پرونده=۱۴۰۲-۱۰۸-۲۹۹ع
|خلاصه=این نظریه درباره مرجع صالح برای رسیدگی به اختلافات ناشی از رابطه کارگری و کارفرمایی است و از این جهت برای فهم آثار عملی شمول قانون کار اهمیت دارد.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۲۹۹|مشاهده نظریه]]
}}
}}


{{نظریه مشورتی
|شماره=۷/۱۴۰۴/۱۶۸
|تاریخ=۱۴۰۴/۰۸/۲۵
|پرونده=۱۴۰۴-۱/۱-۱۶۸ح
|خلاصه=در این نظریه، درباره حوادث ناشی از کار و صلاحیت دادگاه صلح، میان اشخاص مشمول قانون کار و اشخاص خارج از شمول آن تفکیک شده است. نظریه تصریح می‌کند که تشخیص شمول قانون کار در برخی وضعیت‌ها در تعیین مرجع صالح مؤثر است.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۶۸|مشاهده نظریه]]
}}
}}


{{تست ماده
|رنگ=#3978ad
|رنگ متن=#275d88
|نوع=سؤال تألیفی ـ مستند به ماده ۱ قانون کار
|پاسخ=گزینه ب
|سؤال=کدام گزینه مطابق ماده ۱ قانون کار صحیح است؟
|گزینه‌ها=
* الف) فقط کارفرمایان و کارگران مکلف به تبعیت از قانون کار هستند.
* ب) کارفرمایان، کارگران، کارگاه‌ها و مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مکلف به تبعیت از قانون کار هستند.
* ج) فقط مؤسسات تولیدی و صنعتی مشمول حکم ماده ۱ قانون کار هستند.
* د) اشخاص حقیقی و حقوقی فقط در صورت انعقاد قرارداد کتبی کار مشمول قانون کار می‌شوند.
|تحلیل=ماده ۱ قانون کار، کلیه کارفرمایان، کارگران، کارگاه‌ها و مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی را مکلف به تبعیت از قانون کار می‌داند. بنابراین گزینه ب با متن ماده مطابقت دارد.
|مستند=[[ماده ۱ قانون کار]]
|نکته=در این ماده به عبارت «کلیه» و همچنین فهرست مصادیق ذکرشده در متن قانون توجه کنید.
}}
}}


== جستارهای وابسته ==
<div style="direction:rtl; text-align:right; margin:22px 0; padding:0; border-top:2px solid #d9dfdc;">
 
<div style="padding:13px 4px 8px; font-size:19px; font-weight:800; color:#405b56;">
مطالعات و منابع تکمیلی
</div>
 
<div style="padding:3px 4px 12px; font-size:14px; color:#455a64; line-height:2.3;">
 
* [[ماده ۱۸۸ قانون کار]] — استثناهای مهم در شمول قانون کار.
* [[ماده ۲ قانون کار]] — تعریف قانونی کارگر.
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف قانونی کارفرما.
* [[ماده ۴ قانون کار]] — تعریف قانونی کارگاه.
* [[ماده ۵ قانون کار]] — دامنه اشخاص و واحدهای مشمول مقررات قانون کار.
* [[رأی وحدت رویه شماره ۷۲۱ و ۷۲۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]] — شمول قانون کار نسبت به کارکنان حوزه‌های علمیه.
* [[دادنامه شماره ۳۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]] — شمول قانون کار نسبت به کارکنان دارای وضعیت استخدامی خاص.
* [[آرای وحدت رویه شماره ۲۹۲ تا ۲۹۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]] — عدم شمول قانون کار نسبت به کارکنان ستاد امر به معروف و نهی از منکر.
* [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_1_قانون_کار ماده ۱ قانون کار در ویکی حقوق]
* [https://ghanoonekar.com/article-1-of-the-labor-law/ ماده ۱ قانون کار در قانون‌کار]
* [https://malichibash.ir/تحلیل-ماده-1-قانون-کار/ تحلیل ماده ۱ قانون کار در آموزش مالیات]
* [https://ravabetkar.com/sgk1003/ بررسی رأی وحدت رویه ۷۲۱ و ۷۲۲ درباره شمول قانون کار]
* [https://mehdigoudarzi.com/post/نظریه-مشورتی-شماره-7-1402-239-مورخ-1402-04-13 نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۲/۲۳۹]
* [https://haghkhah.com/نظریه-مشورتی-الف-در-مواردی-که-بین-شاکی-مصدوم-و-متهم-قرارداد-پیمانکاری-برقرار-باشد-یا-اینکه/ نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۱۶۸ درباره حوادث ناشی از کار]
* [https://doemza.ir/ماده-1-قانون-کار/ ماده ۱ قانون کار در دوامضا]
 
</div>
</div>
 
<div style="direction:rtl; text-align:right; margin:22px 0; padding:16px 19px; background:#f1f5f3; border-right:4px solid #2f6f68;">


* [[قانون کار]]
<div style="font-size:17px; font-weight:800; color:#245b55; margin-bottom:6px;">
* [[ماده ۲ قانون کار]]
جمع‌بندی
* [[ماده ۳ قانون کار]]
</div>
* [[ماده ۴ قانون کار]]
* [[قرارداد کار]]
* [[کارگر]]
* [[کارفرما]]
* [[کارگاه]]
* [[حق‌السعی]]
* [[رابطه کار]]


<div style="font-size:14px; color:#394642; line-height:2.2;">
ماده ۱ قانون کار، نقطه شروع بررسی شمول قانون کار است. این ماده اصل تبعیت گروه‌های مورد اشاره از قانون کار را بیان می‌کند، اما تعیین شمول در یک رابطه مشخص نیازمند بررسی تعاریف قانونی، مقررات خاص و استثناهای مقرر در قانون است. رویه قضایی نیز نشان می‌دهد که وجود مقررات استخدامی خاص می‌تواند در موارد مقرر، موجب خروج رابطه از شمول قانون کار شود.
</div>
</div>


== آراء قضایی مرتبط ==
</div>


{{رأی قضایی
<div style="direction:rtl; text-align:right; margin:20px 0 8px; padding-top:12px; border-top:1px solid #dfe7e5;">
|نوع=رأی وحدت رویه
|شماره=...
|تاریخ=...
|مرجع=...
|خلاصه=چکیده کوتاه رأی...
|لینک=...
}}


{{رأی قضایی
<div style="font-size:15px; font-weight:bold; color:#52615e; margin-bottom:6px;">
|نوع=رأی دیوان عدالت اداری
مسیر پیشنهادی مطالعه
|شماره=...
</div>
|تاریخ=...
|مرجع=...
|خلاصه=چکیده کوتاه رأی...
|لینک=...
}}


{{رأی قضایی
<div style="font-size:14px; color:#176c88; line-height:2.2;">
|نوع=رأی ...
[[ماده ۱ قانون کار|ماده ۱]]
|شماره=...
|تاریخ=...
[[ماده ۲ قانون کار|ماده ۲]]
|مرجع=...
|خلاصه=چکیده کوتاه رأی...
[[ماده ۳ قانون کار|ماده ۳]]
|لینک=...
}}
[[ماده ۴ قانون کار|ماده ۴]]
[[ماده ۵ قانون کار|ماده ۵]]
[[ماده ۱۸۸ قانون کار|ماده ۱۸۸]]
</div>


</div>


{{نظریه مشورتی
</div>
|شماره=۷/۱۴۰۰/۱۲۳
|تاریخ=۱۴۰۰/۰۳/۱۵
|پرونده=۱۴۰۰-۱۲۳-ح
|خلاصه=چکیده کوتاه نظریه در این قسمت قرار می‌گیرد.
|لینک=<span style="color:#a9783b;">مشاهده متن کامل نظریه ←</span>
}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۳۳

ماده

۱

● معتبر

کلیه کارفرمایان، کارگران، کارگاه‌ها، مؤسسات تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مکلف به تبعیت از این قانون می‌باشند.

⌘ اصطلاحات کلیدی

شمول قانون کار

 —  تعیین می‌کند چه اشخاص و روابطی در اصل تحت حاکمیت مقررات قانون کار قرار می‌گیرند.

کارفرما

 —  شخص حقیقی یا حقوقی که رابطه کاری با کارگر به درخواست و به حساب او شکل می‌گیرد.

کارگر

 —  شخصی که مطابق تعریف قانونی، در برابر دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند.

کارگاه

 —  محل یا واحدی که رابطه کاری در چارچوب تعریف قانونی کارگاه در آن تحقق پیدا می‌کند.

مقررات خاص استخدامی

 —  قوانین و مقرراتی که در موارد مقرر، رابطه استخدامی برخی اشخاص را از شمول قانون کار خارج می‌کنند.

📝 نمونه تست‌های آزمونی

سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به قانون کار و مقررات مرتبط



ماده ۱ قانون کار در درجه نخست چه موضوعی را بیان می‌کند؟(تألیفی ـ مفهومی)

  • الف) میزان حداقل مزد کارگران
  • ب) قلمرو کلی شمول قانون کار
  • ج) شرایط اساسی قرارداد کار
  • د) نحوه خاتمه قرارداد کار




برای تشخیص اینکه یک شخص واقعاً مشمول قانون کار است، استناد به ماده ۱ به‌تنهایی چه وضعیتی دارد؟(تألیفی ـ مفهومی)

  • الف) همیشه کافی است.
  • ب) فقط در قراردادهای کتبی کافی است.
  • ج) باید همراه با تعاریف و مقررات خاص قانون بررسی شود.
  • د) فقط در مورد کارگران روزمزد کافی است.




کدام گزینه درباره رابطه ماده ۱ و ماده ۱۸۸ قانون کار صحیح‌تر است؟(تألیفی ـ تحلیلی)

  • الف) ماده ۱۸۸ تمام مفاد ماده ۱ را لغو کرده است.
  • ب) ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند و ماده ۱۸۸ یکی از مقررات مهم خروج برخی اشخاص از شمول قانون کار است.
  • ج) ماده ۱۸۸ فقط درباره میزان مزد کارگران است.
  • د) ماده ۱ و ماده ۱۸۸ درباره موضوعات کاملاً بی‌ارتباط هستند.




کدام مورد نمونه‌ای از موضوعات قضایی مرتبط با شمول قانون کار است؟(تألیفی ـ مستند به رویه قضایی)

  • الف) تشخیص اینکه رابطه استخدامی شخص تابع قانون کار است یا مقررات خاص استخدامی
  • ب) تعیین میزان مالیات بر درآمد اشخاص
  • ج) تعیین نرخ ارز رسمی
  • د) تعیین شرایط صدور سند مالکیت




شرح و توضیح ماده

جایگاه ماده ۱ در ساختار قانون کار


خلاصه مطلب

ماده ۱ نقطه آغاز تعیین قلمرو قانون کار است؛ اما برای تشخیص شمول قانون در یک رابطه مشخص، باید تعاریف مواد بعدی و مقررات مربوط به استثناها نیز بررسی شود.

این ماده در عمل یعنی چه؟

ماده ۱ یک حکم کلی درباره قلمرو قانون کار ایجاد می‌کند. قانونگذار در ابتدای قانون، گروه‌هایی از اشخاص و واحدهای اقتصادی و کاری را که باید از مقررات قانون کار تبعیت کنند معرفی کرده است.

اهمیت عملی ماده ۱ زمانی روشن‌تر می‌شود که یک رابطه کاری از نظر قانونی مورد اختلاف باشد. در چنین وضعی صرف اینکه شخصی «کار می‌کند» یا در یک «محل کار» حضور دارد، برای تعیین قانون حاکم کافی نیست؛ بلکه باید عناصر رابطه کاری، جایگاه طرفین و مقررات خاص احتمالی بررسی شود.

به همین دلیل، ماده ۱ باید در کنار مواد ۲، ۳ و ۴ خوانده شود. این مواد به‌ترتیب مفاهیم کارگر، کارفرما و کارگاه را برای استفاده در ساختار قانون مشخص می‌کنند. از سوی دیگر، ماده ۵ دامنه اشخاص و واحدهای مشمول مقررات را تکمیل می‌کند و ماده ۱۸۸ از مهم‌ترین مقرراتی است که در تشخیص موارد خروج از شمول قانون کار باید مورد توجه قرار گیرد.

نکات مهم

۱. ماده ۱ اصل شمول را بیان می‌کند و به‌تنهایی پاسخ همه مسائل مربوط به شمول قانون کار نیست.

۲. در تشخیص شمول، عنوان شغلی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و باید رابطه واقعی و وضعیت قانونی شخص بررسی شود.

۳. وجود قانون یا مقررات خاص استخدامی می‌تواند در موارد مقرر موجب خروج شخص از شمول قانون کار شود.

۴. در دعاوی مربوط به شمول قانون کار، تشخیص مرجع صالح نیز ممکن است به این موضوع وابسته باشد که رابطه طرفین تابع قانون کار است یا مقررات خاص دیگری.

۵. رویه قضایی نشان می‌دهد که موضوع شمول قانون کار در موارد مختلف، از جمله کارکنان دارای مقررات استخدامی خاص، محل رسیدگی و اختلاف بوده است.

مثال کاربردی

فرض کنید شخصی برای یک دستگاه یا مؤسسه مشخص فعالیت می‌کند، اما درباره رابطه استخدامی او مقررات خاصی وجود دارد. در این وضعیت، صرف اشتغال شخص برای نتیجه‌گیری درباره شمول قانون کار کافی نیست و باید مقررات خاص استخدامی، نوع رابطه و مواد مربوط به استثناهای قانون کار بررسی شود.

توجه

ماده ۱ را نباید به این معنا تفسیر کرد که هر شخصی که به هر شکل و در هر رابطه‌ای فعالیت اقتصادی یا کاری دارد، بدون بررسی شرایط قانونی، مشمول قانون کار است. تعیین شمول یا عدم شمول در موارد اختلافی باید بر اساس مجموعه مقررات مرتبط و اوضاع و احوال رابطه انجام شود.

مواد مرتبط

⚖ آراء قضایی مرتبط

آراء مرتبط با موضوع و قلمرو ماده

رأی وحدت رویه

 

شماره ۷۲۱ و ۷۲۲

 

تاریخ ۱۳۹۹/۰۶/۳۰


چکیده: در خصوص کارکنان حوزه‌های علمیه، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با توجه به وجود مقررات استخدامی خاص و ماده ۱۸۸ قانون کار، درباره عدم شمول قانون کار نسبت به کارکنان حوزه‌های علمیه اتخاذ تصمیم کرده است. این رأی از جهت بررسی رابطه میان اصل شمول قانون کار و مقررات خاص استخدامی اهمیت دارد.

رأی هیأت عمومی

 

شماره ۳۱

 

تاریخ ۱۳۹۵/۰۲/۰۶


چکیده: این رأی از جمله آرای مرتبط با تشخیص قانون حاکم بر رابطه استخدامی و بررسی شمول قانون کار در موارد وجود مقررات خاص استخدامی است.

رأی وحدت رویه

 

شماره ۲۹۲ تا ۲۹۴

 

تاریخ ۱۴۰۰/۰۲/۲۸


چکیده: این آراء در ارتباط با شمول قانون کار نسبت به کارکنان ستاد امر به معروف و نهی از منکر و آثار وجود مقررات خاص استخدامی قابل توجه هستند.

⚖ نظریات مشورتی مرتبط

نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه شماره ۷/۱۴۰۲/۲۳۹

 

۱۴۰۲/۰۴/۱۳

شماره پرونده: ۱۴۰۲-۶۹-۲۳۹ع

چکیده: این نظریه درباره حدود صلاحیت مراجع حل اختلاف کار در اختلافات کارگر و کارفرما، از جمله اختلافات مرتبط با حق بیمه ایام اشتغال، توضیح می‌دهد و بیان می‌کند که رأی وحدت رویه شماره ۷۲۰ دیوان عالی کشور نافی صلاحیت عام مراجع حل اختلاف کار در اختلافات ناشی از اجرای قانون کار نیست.

نظریه شماره ۷/۱۴۰۲/۲۹۹

 

۱۴۰۲/۰۵/۰۹

شماره پرونده: ۱۴۰۲-۱۰۸-۲۹۹ع

چکیده: این نظریه درباره مرجع صالح برای رسیدگی به اختلافات ناشی از رابطه کارگری و کارفرمایی است و از این جهت برای فهم آثار عملی شمول قانون کار اهمیت دارد.

نظریه شماره ۷/۱۴۰۴/۱۶۸

 

۱۴۰۴/۰۸/۲۵

شماره پرونده: ۱۴۰۴-۱/۱-۱۶۸ح

چکیده: در این نظریه، درباره حوادث ناشی از کار و صلاحیت دادگاه صلح، میان اشخاص مشمول قانون کار و اشخاص خارج از شمول آن تفکیک شده است. نظریه تصریح می‌کند که تشخیص شمول قانون کار در برخی وضعیت‌ها در تعیین مرجع صالح مؤثر است.

مطالعات و منابع تکمیلی

جمع‌بندی

ماده ۱ قانون کار، نقطه شروع بررسی شمول قانون کار است. این ماده اصل تبعیت گروه‌های مورد اشاره از قانون کار را بیان می‌کند، اما تعیین شمول در یک رابطه مشخص نیازمند بررسی تعاریف قانونی، مقررات خاص و استثناهای مقرر در قانون است. رویه قضایی نیز نشان می‌دهد که وجود مقررات استخدامی خاص می‌تواند در موارد مقرر، موجب خروج رابطه از شمول قانون کار شود.

مسیر پیشنهادی مطالعه