فصل بیست و چهارم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

{{#seo:
|title=فصل بیست و چهارم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)؛ خیانت در امانت
|title_mode=replace
|description=متن کامل مواد ۶۷۳ و ۶۷۴ فصل بیست و چهارم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مجازات سوءاستفاده از سفیدمهر و سفیدامضا، خیانت در امانت، ارکان جرم، نکات حقوقی و تست‌های آزمونی.
|keywords=فصل بیست و چهارم تعزیرات، ماده ۶۷۳، ماده ۶۷۴، خیانت در امانت، سوءاستفاده از سفیدامضا، مجازات خیانت در امانت
}}

<div class="wd-breadcrumb" itemscope itemtype="https://schema.org/BreadcrumbList">
<span itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
[[قوانین و مقررات|<span itemprop="name">قوانین و مقررات</span>]]
<meta itemprop="position" content="1" />
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قوانین_و_مقررات" />
</span>
›
<span itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
[[قوانین کیفری و آیین دادرسی|<span itemprop="name">قوانین کیفری و آیین دادرسی</span>]]
<meta itemprop="position" content="2" />
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قوانین_کیفری_و_آیین_دادرسی" />
</span>
›
<span itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
[[قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)|<span itemprop="name">قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)</span>]]
<meta itemprop="position" content="3" />
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قانون_مجازات_اسلامی_(تعزیرات)" />
</span>
›
<span itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
<span itemprop="name">فصل بیست و چهارم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)</span>
<meta itemprop="position" content="4" />
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/فصل_بیست_و_چهارم_قانون_مجازات_اسلامی_(تعزیرات)" />
</span>
</div>

<div class="law-page">

<div class="wd-hero">
<div class="wd-hero-kicker">کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی ـ تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده</div>
<h1>فصل بیست و چهارم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)</h1>
<div class="wd-hero-subtitle">خیانت در امانت | مواد ۶۷۳ و ۶۷۴</div>
<p>فصل بیست و چهارم کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی به سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا و خیانت در امانت اختصاص دارد. در این صفحه، متن کامل مواد فصل، مجازات قانونی، عناصر تشکیل‌دهنده جرایم، نکات تفسیری و پرسش‌های آزمونی مرتبط ارائه شده است.</p>
</div>

{{جعبه ماده
|عنوان=فصل بیست و چهارم ـ خیانت در امانت
|قانون=قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده)
|مواد=۶۷۳ و ۶۷۴
|موضوع=سوءاستفاده از سفیدمهر و سفیدامضا؛ خیانت در امانت
|وضعیت=متن مواد با اصلاحات مجازات
}}

== شناسنامه فصل ==

{{شناسنامه ماده
|عنوان=فصل بیست و چهارم ـ خیانت در امانت
|قانون=قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده)
|مصوب=۱۳۷۵/۰۳/۰۲
|مواد=۶۷۳ و ۶۷۴
|موضوع=جرایم مرتبط با سفیدمهر، سفیدامضا و اموال یا نوشته‌های سپرده‌شده
}}

== فهرست مواد فصل ==

<div class="wd-law-index">
{{فصل قانون
|شماره=بیست و چهارم
|عنوان=فصل بیست و چهارم ـ خیانت در امانت
|توضیح=مواد ۶۷۳ و ۶۷۴
|لینک=فصل بیست و چهارم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
}}
<div style="display:grid;grid-template-columns:repeat(3,minmax(0,1fr));gap:8px;margin:10px 0 24px;">
{{ماده فهرست
|شماره=۶۷۳
|عنوان=سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا
|خلاصه=سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضایی که به شخص سپرده شده یا به هر طریق به دست آورده است.
|لینک=ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
}}
{{ماده فهرست
|شماره=۶۷۴
|عنوان=خیانت در امانت
|خلاصه=استعمال، تصاحب، تلف یا مفقودکردن مال یا نوشته‌ای که برای استرداد یا مصرف معین به شخص داده شده است، به زیان مالک یا متصرف.
|لینک=ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
}}
</div>
</div>

== ماده ۶۷۳ ـ سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا ==

=== متن کامل ماده ===

<div class="law-text-box">
هر کس از سفیدمهر یا سفیدامضایی که به او سپرده شده است، یا به هر طریق به دست آورده، سوءاستفاده نماید، به یک تا سه سال حبس محکوم خواهد شد.
</div>

<div class="explanation-box">
=== مجازات قابل اعمال ===

مجازات مقرر در متن اولیه ماده، یک تا سه سال حبس است. با توجه به تبصره الحاقی سال ۱۳۹۹ به ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی و قابل‌گذشت بودن جرم در چارچوب قانون مربوط، حداقل و حداکثر مجازات حبس به نصف کاهش یافته است؛ بنابراین مجازات حبس اصلاح‌شده این ماده **شش ماه تا یک سال و شش ماه** است.

برای تعیین مجازات در پرونده مشخص، تاریخ ارتکاب رفتار و مقررات لازم‌الاجرا در همان زمان باید بررسی شود.
</div>

=== شرح و تحلیل حقوقی ماده ۶۷۳ ===

ماده ۶۷۳ از اعتماد مرتبط با سفیدمهر یا سفیدامضا حمایت می‌کند. موضوع این ماده، سوءاستفاده از نوشته یا سندی است که مهر یا امضای آن درج شده، اما استفاده از آن برخلاف حدود اختیار یا توافق صورت می‌گیرد.

صرف در اختیار داشتن یک نوشته سفیدامضا، به‌تنهایی برای تحقق جرم کافی نیست؛ رفتار باید واجد وصف سوءاستفاده باشد و سایر شرایط قانونی و ادله لازم در رسیدگی احراز شود.

=== عناصر تشکیل‌دهنده جرم ===

* **موضوع جرم:** سفیدمهر یا سفیدامضا.
* **رفتار مجرمانه:** سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا.
* **نحوه دستیابی:** سپرده‌شدن به مرتکب یا به‌دست‌آوردن آن از طریق دیگر؛ عبارت ماده هر دو حالت را در بر می‌گیرد.
* **عنصر روانی:** احراز شرایط ذهنی لازم برای انتساب رفتار مجرمانه، با توجه به اوضاع پرونده و قواعد عمومی مسئولیت کیفری.
* **اثبات جرم:** باید اصل نوشته، نحوه تحصیل آن، حدود اختیار، چگونگی استفاده و سایر قرائن مؤثر بررسی شود.

=== نکات کاربردی ماده ۶۷۳ ===

* امضاشدن یک برگه سفید، به‌تنهایی به معنای تحقق جرم نیست؛ نحوه استفاده از آن اهمیت دارد.
* اگر سفیدامضا برای انجام کار معینی تحویل شده باشد، حدود توافق و استفاده‌ای که بعداً انجام شده است باید بررسی شود.
* در پرونده‌های مرتبط با اسناد، اصل سند، کارشناسی خط و امضا، پیام‌ها، قراردادها و شهادت شهود ممکن است در اثبات موضوع مؤثر باشند.
* عنوان مجرمانه نهایی با توجه به رفتار احرازشده تعیین می‌شود؛ ممکن است برحسب شرایط، عناوین قانونی دیگری نیز مطرح شوند.

=== تست‌های آزمونی ماده ۶۷۳ ===

{{تست ماده
|سوال=۱. موضوع اصلی جرم مقرر در ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی کدام است؟
|گزینه۱=صرف نگهداری هر نوع سند عادی
|گزینه۲=سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا
|گزینه۳=صرف خودداری از پرداخت بدهی
|گزینه۴=هرگونه اختلاف درباره قرارداد
|پاسخ=گزینه ۲
|شرح=ماده ۶۷۳ ناظر به سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا است. صرف نگهداری سند یا وجود اختلاف قراردادی، بدون احراز رفتار مقرر در ماده، برای تحقق این جرم کافی نیست.
}}

{{تست ماده
|سوال=۲. بر اساس متن اصلاح‌شده مجازات ماده ۶۷۳ پس از تقلیل مقرر در سال ۱۳۹۹، دامنه مجازات حبس کدام است؟
|گزینه۱=یک تا سه سال
|گزینه۲=سه ماه تا یک سال
|گزینه۳=شش ماه تا یک سال و شش ماه
|گزینه۴=دو تا پنج سال
|پاسخ=گزینه ۳
|شرح=مجازات متن اولیه یک تا سه سال حبس بوده است. با اعمال تقلیل نصف مجازات حبس برای جرم قابل‌گذشت، دامنه مجازات به شش ماه تا یک سال و شش ماه می‌رسد.
}}

== ماده ۶۷۴ ـ خیانت در امانت ==

=== متن کامل ماده ===

<div class="law-text-box">
هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آن‌ها را به ضرر مالکین یا متصرفین آن‌ها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.
</div>

<div class="explanation-box">
=== مجازات قابل اعمال ===

مجازات حبس در متن اولیه ماده ۶۷۴، شش ماه تا سه سال بود. با توجه به تبصره الحاقی سال ۱۳۹۹ به ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی و قرارگرفتن این جرم در شمار جرایم قابل‌گذشت، حداقل و حداکثر مجازات حبس به نصف کاهش یافته است؛ بنابراین مجازات حبس اصلاح‌شده **سه ماه تا یک سال و شش ماه** است.

ماده ۶۷۴ در ماده ۱۰۴ اصلاحی سال ۱۴۰۳ همچنان در فهرست جرایم قابل‌گذشت آمده است. در پرونده‌هایی که تاریخ وقوع جرم پیش از اصلاحات قانونی است، باید مقررات زمان ارتکاب نیز جداگانه بررسی شود.
</div>

=== شرح و تحلیل حقوقی ماده ۶۷۴ ===

ماده ۶۷۴ از اموال و نوشته‌هایی حمایت می‌کند که برای هدف مشخصی در اختیار دیگری قرار گرفته‌اند و بنا بوده است مسترد شوند یا در مصرف معینی به کار روند. اگر دارنده مال یا نوشته، آن را به زیان مالک یا متصرف استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود کند، با احراز سایر شرایط ممکن است رفتار او خیانت در امانت محسوب شود.

این ماده تنها به عنوان قراردادی «امانت» محدود نیست؛ متن ماده از اجاره، امانت، رهن، وکالت و هر کار با اجرت یا بی‌اجرت نام می‌برد. با این حال، در هر پرونده باید رابطه امانی، هدف تحویل، رفتار انجام‌شده و زیان مورد ادعا بر اساس ادله بررسی شود.

=== عناصر و شرایط تحقق خیانت در امانت ===

<div class="term-box">
**۱. موضوع جرم**

مال منقول یا غیرمنقول یا نوشته‌هایی مانند سفته، چک، قبض و موارد مشابه می‌تواند موضوع جرم باشد.

**۲. داده‌شدن مال یا نوشته**

مال یا نوشته باید در چارچوبی در اختیار شخص قرار گرفته باشد که با تعهد استرداد یا مصرف معین همراه است. رابطه امانی ممکن است با توجه به اوضاع پرونده، قراردادی، قانونی یا عرفی باشد.

**۳. رفتارهای چهارگانه**

رفتارهای تصریح‌شده در ماده عبارت‌اند از استعمال، تصاحب، تلف و مفقودکردن مال یا نوشته.

**۴. ورود زیان**

رفتار باید به زیان مالک یا متصرف انجام شده باشد؛ تشخیص این موضوع به واقعیات پرونده و ادله بستگی دارد.

**۵. عنصر روانی**

احراز عمد و شرایط ذهنی لازم برای مسئولیت کیفری با توجه به رفتار منتسب، توافق طرفین و سایر اوضاع و احوال ضروری است.
</div>

=== تفاوت رفتارهای چهارگانه ماده ۶۷۴ ===

* **استعمال:** استفاده از مال یا نوشته برخلاف هدف یا حدودی که برای آن تعیین شده است.
* **تصاحب:** برخورد با مال یا نوشته به‌گونه‌ای که شخص آن را برخلاف حق، متعلق به خود تلقی کند یا از استرداد آن به نحوی متعارض با رابطه امانی خودداری کند؛ تحقق آن نیازمند بررسی اوضاع پرونده است.
* **تلف:** از بین بردن مال یا نوشته.
* **مفقودکردن:** موجب گم‌شدن یا از دسترس خارج‌شدن مال یا نوشته شدن، در شرایطی که با سایر ارکان قانونی منطبق باشد.

صرف تأخیر در بازپرداخت بدهی، عدم انجام تعهد قراردادی یا وجود اختلاف حساب، بدون احراز شرایط مقرر در ماده ۶۷۴، لزوماً خیانت در امانت نیست.

=== اسناد تضمینی و چک و سفته ===

در پرونده‌های مربوط به چک یا سفته تضمینی، صرف درج عنوان «تضمینی» یا «امانی» نتیجه کیفری را به‌طور خودکار تعیین نمی‌کند. باید روشن شود سند به چه منظور تحویل شده، چه توافقی درباره استرداد یا استفاده از آن وجود داشته و رفتار منتسب چگونه با آن توافق تعارض پیدا کرده است.

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۶۱۱ مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۰۳ درباره چکی است که پس از پرداخت وجه آن، قرار بوده به صادرکننده بازگردانده شود، اما دارنده آن را به بانک ارائه کرده است. در این دسته از پرونده‌ها، احراز شرایط ماده و تشخیص نهایی بر عهده مرجع قضایی است.

=== نظریه مشورتی مرتبط با رابطه امانی ===

در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۱۰۶۹ مورخ ۱۴۰۴/۰۶/۰۹، موضوع اختیار فروش خودرو و دریافت ثمن بررسی شده است. در این نظریه، بر این نکته تأکید شده که ماده ۶۷۴ صرفاً به واژه «سپردن» محدود نیست و وجود رابطه امانی می‌تواند با توجه به شرایط قراردادی، قانونی یا عرفی احراز شود. در فرضی که خودرو برای فروش و دریافت ثمن در اختیار شخص قرار گرفته باشد، بررسی رابطه امانی نسبت به خودرو و ثمن حاصل از فروش، با احراز سایر شرایط، اهمیت دارد.

* [مشاهده نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۱۰۶۹ درباره ماده ۶۷۴](https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1403-1069)
* [مشاهده نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۶۱۱ درباره چک و خیانت در امانت](https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1400-1611)

=== تست‌های آزمونی ماده ۶۷۴ ===

{{تست ماده
|سوال=۱. کدام‌یک از رفتارهای زیر صریحاً در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی ذکر شده است؟
|گزینه۱=صرف تأخیر در پرداخت دین
|گزینه۲=استعمال، تصاحب، تلف یا مفقودکردن مال یا نوشته
|گزینه۳=صرف امضای قرارداد
|گزینه۴=صرف اختلاف درباره مالکیت
|پاسخ=گزینه ۲
|شرح=ماده ۶۷۴ چهار رفتار استعمال، تصاحب، تلف و مفقودکردن را نام می‌برد. برای تحقق جرم، سایر شرایط قانونی از جمله رابطه امانی و زیان نیز باید احراز شود.
}}

{{تست ماده
|سوال=۲. برای بررسی تحقق خیانت در امانت درباره یک چک تضمینی، کدام موضوع اهمیت اساسی دارد؟
|گزینه۱=صرف اینکه سند چک نامیده شده باشد
|گزینه۲=صرف اینکه دارنده چک با صادرکننده اختلاف داشته باشد
|گزینه۳=هدف تحویل سند، تعهد به استرداد یا مصرف معین و رفتار انجام‌شده نسبت به آن
|گزینه۴=صرف وجود امضای صادرکننده
|پاسخ=گزینه ۳
|شرح=در پرونده چک تضمینی باید رابطه امانی، توافق درباره نگهداری و استرداد یا مصرف سند، رفتار منتسب و سایر شرایط قانونی بررسی شود.
}}

{{تست ماده
|سوال=۳. آیا صرف عدم انجام یک تعهد قراردادی، بدون بررسی سایر شرایط، برای احراز خیانت در امانت کافی است؟
|گزینه۱=بله، در همه موارد
|گزینه۲=خیر؛ باید شرایط قانونی ماده ۶۷۴ و ادله پرونده بررسی شود
|گزینه۳=بله، مشروط بر اینکه قرارداد کتبی باشد
|گزینه۴=خیر؛ خیانت در امانت فقط درباره اموال غیرمنقول است
|پاسخ=گزینه ۲
|شرح=اختلاف قراردادی یا عدم انجام تعهد به‌تنهایی لزوماً جرم خیانت در امانت نیست. رابطه امانی، رفتارهای مقرر در ماده، زیان و دیگر شرایط قانونی باید احراز شود.
}}

== وضعیت قابل‌گذشت بودن و آثار اصلاحات ==

مواد ۶۷۳ و ۶۷۴ در فهرست ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی قرار دارند. اصلاح ماده ۱۰۴ در سال ۱۴۰۳، فهرست جرایم قابل‌گذشت را تغییر داد، اما شماره‌های ۶۷۳ و ۶۷۴ همچنان در متن اصلاحی ماده باقی مانده‌اند.

از سوی دیگر، تبصره الحاقی سال ۱۳۹۹ مقرر کرده است که حداقل و حداکثر مجازات حبس تعزیری درجه چهار تا درجه هشت برای جرایم قابل‌گذشت به نصف کاهش یابد. بنابراین، در بررسی مجازات این دو ماده باید هم متن اولیه مواد و هم مقررات تقلیل مجازات و اصلاحات بعدی در نظر گرفته شود.

قابل‌گذشت بودن به این معناست که شکایت و گذشت شاکی در تعقیب یا ادامه رسیدگی و اجرای مجازات، مطابق مقررات قانونی مؤثر است؛ آثار آن باید با توجه به تاریخ وقوع جرم و وضعیت پرونده تعیین شود.

== جمع‌بندی تفاوت دو ماده ==

{| class="wikitable" style="width:100%; text-align:right;"
! موضوع مقایسه
! ماده ۶۷۳
! ماده ۶۷۴
|-
| عنوان
| سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا
| خیانت در امانت
|-
| موضوع اصلی
| سفیدمهر یا سفیدامضا
| اموال منقول یا غیرمنقول و نوشته‌هایی مانند چک، سفته و قبض
|-
| رفتار مقرر
| سوءاستفاده
| استعمال، تصاحب، تلف یا مفقودکردن
|-
| مجازات حبس در متن اولیه
| یک تا سه سال
| شش ماه تا سه سال
|-
| مجازات حبس پس از تقلیل مقرر در سال ۱۳۹۹
| شش ماه تا یک سال و شش ماه
| سه ماه تا یک سال و شش ماه
|-
| نکته محوری
| نحوه دستیابی و سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا
| رابطه امانی، هدف تحویل، رفتار نسبت به مال و زیان
|}

== قوانین و مطالب مرتبط ==

* [[قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)|متن کامل قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده)]]
* [[ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)|ماده ۶۷۳ ـ سوءاستفاده از سفیدمهر یا سفیدامضا]]
* [[ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)|ماده ۶۷۴ ـ خیانت در امانت]]
* [[ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی|ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی ـ جرایم قابل‌گذشت]]
* [[قوانین کیفری و آیین دادرسی|مجموعه قوانین کیفری و آیین دادرسی]]

== منابع قانونی و پژوهشی ==

* [https://nezamat.ir/post-28854/ متن کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی ـ تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده]
* [https://lawlex.ir/laws/taazirat/673 متن ماده ۶۷۳ و منابع مرتبط]
* [https://lawlex.ir/laws/taazirat/674 متن ماده ۶۷۴ و منابع مرتبط]
* [https://lawlex.ir/laws/mojazat/104 متن ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی]
* [https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1403-1069 نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۱۰۶۹]
* [https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1400-1611 نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۶۱۱]

</div>

[[رده:قوانین کیفری و آیین دادرسی]]
[[رده:قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)]]
[[رده:خیانت در امانت]]
[[رده:جرایم علیه اموال]]