دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان ها
دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
متن بخشنامه شماره ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳ مورخ ۱۵ آذر ۱۳۸۲، همراه با راهنمای کاربردی شاخص مبنا، ضریب تعدیل، تأخیرات پیمان و محاسبه صورت‌وضعیت تعدیل
| عنوان رسمی | دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها |
|---|---|
| شماره بخشنامه | ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳ |
| تاریخ ابلاغ | ۱۵ آذر ۱۳۸۲ |
| مرجع صادرکننده | سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور |
| موضوع | ضوابط تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها و محاسبه تعدیل کارکرد |
| مخاطبان | دستگاه‌های اجرایی، مشاوران و پیمانکاران |
| مبنای قانونی اعلام‌شده | ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و مقررات نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی |
| وضعیت سند | دستورالعمل ابلاغی سال ۱۳۸۲؛ بررسی شمول آن در هر پیمان مستلزم توجه به اسناد قرارداد و بخشنامه‌های مرتبط است. |
درباره دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها یکی از اسناد مهم نظام فنی و اجرایی کشور در زمینه محاسبه تعدیل قیمت پیمان‌های عمرانی است. این دستورالعمل با بخشنامه شماره ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳ مورخ ۱۵ آذر ۱۳۸۲ ابلاغ شده و ضوابط مربوط به شاخص مبنای پیمان، انتخاب شاخص تعدیل، تعدیل کارکرد، مصالح پای‌کار، کارهای جدید و نحوه محاسبه صورت‌وضعیت‌های تعدیل را بیان می‌کند.
آشنایی با این دستورالعمل برای پیمانکاران، مهندسان مشاور، کارشناسان دفتر فنی، مسئولان رسیدگی به صورت‌وضعیت‌ها و دستگاه‌های اجرایی اهمیت دارد؛ زیرا انتخاب نادرست شاخص مبنا، تشخیص نادرست دوره انجام کار یا بی‌توجهی به وضعیت تأخیرات می‌تواند بر مبلغ تعدیل محاسبه‌شده اثر بگذارد.
در این صفحه، ابتدا مشخصات و متن بخشنامه ارائه شده است. پس از آن، نکات کاربردی مربوط به محاسبه تعدیل و پیوند مقررات و منابع مرتبط آمده است. توضیحات آموزشی این صفحه جایگزین متن بخشنامه، شرایط خصوصی پیمان یا سایر مقررات لازم‌الاجرا نیست.
خلاصه کاربردی دستورالعمل تعدیل پیمان
- شاخص مبنای پیمان: در مناقصه و ترک مناقصه، براساس زمان تسلیم پیشنهاد قیمت و ضوابط مندرج در دستورالعمل تعیین می‌شود.
- کارکرد عملیات اجرایی: در پیمان‌های مبتنی بر فهرست‌بهای واحد پایه، اصولاً با شاخص گروهی یا فصلی مربوط تعدیل می‌شود.
- تجهیز و برچیدن کارگاه: مطابق دستورالعمل، شاخص کلی برای تعدیل این بخش در نظر گرفته شده است.
- مصالح پای‌کار: شاخص گروهی فصل‌های مرتبط با مصالح، مبنای محاسبه قرار می‌گیرد؛ دستورالعمل برای بعضی مصالح حکم ویژه دارد.
- کارهای جدید: شاخص مبنا و روش تعدیل آن‌ها به این بستگی دارد که قیمت کار جدید از کدام فهرست‌بها و با چه مبنایی تعیین شده باشد.
- تأخیرات پیمان: برای تأخیر مجاز و غیرمجاز، روش تعیین شاخص یکسان نیست.
- شاخص‌های موقت و قطعی: تعدیل می‌تواند ابتدا براساس شاخص‌های ابلاغ‌شده محاسبه و به‌صورت علی‌الحساب پرداخت شود و پس از اعلام شاخص قطعی، محاسبه نهایی انجام گیرد.
متن بخشنامه شماره ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳
بسمه‌تعالی
شماره: ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳
تاریخ: ۱۳۸۲/۹/۱۵
موضوع: دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی، مشاوران و پیمانکاران
به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه اجرایی آن، تصویب‌نامه شماره ۶۱۵۰۰ مورخ ۱۳۶۳/۷/۲۱ هیئت وزیران و در چارچوب نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور، تصویب‌نامه شماره ۱۴۳۸۹۸/۳۴۵۲۵هـ مورخ ۱۳۷۵/۴/۴ هیئت وزیران، دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها، از نوع گروه اول (لازم‌الاجرا)، که به تصویب شورای عالی فنی رسیده است، ابلاغ می‌گردد تا برای کارهایی که پس از ابلاغ این بخشنامه مبادرت به اخذ پیشنهاد قیمت، به روش مناقصه یا ترک مناقصه، می‌شود ملاک عمل قرار گیرد.
در صورتی که دستگاه‌های اجرایی اسناد مناقصه‌ای را برای اخذ پیشنهاد قیمت در اختیار پیمانکاران قرار داده باشند، لازم است یک نسخه از این بخشنامه و دستورالعمل پیوست آن را به‌عنوان دستورالعمل جایگزین دستورالعمل تعدیل قبلی برای آنان ارسال دارند تا پیمانکاران پیشنهاد قیمت خود را بر این اساس ارائه نمایند.
با توجه به اینکه در دستورالعمل پیوست، شاخص مبنای دوره سه‌ماهه مربوط به محاسبه فهرست‌های پایه لحاظ شده است، چنانچه در فاصله زمانی ابلاغ دو فهرست‌بهای پایه متوالی تغییرات قابل ملاحظه‌ای در قیمت‌ها ایجاد شود، سازمان ضرایب متناسبی را ابلاغ خواهد نمود تا با اعمال آن، برآورد هزینه کارها بهنگام شوند.
پیوست: دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
۱. تعاریف
تعاریف زیر به واژه‌ها و اصطلاحاتی اختصاص دارد که در این دستورالعمل مورد استفاده قرار می‌گیرند.
۱-۱. دوره
هر یک از سه‌ماهه‌های منتهی به خرداد، شهریور، آذر یا اسفند.
۱-۲. شاخص
عددی که متوسط تغییرات قیمت هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
۱-۳. دوره پایه
دوره‌ای که تمامی شاخص‌های مربوط به آن عدد صد (۱۰۰) است.
۱-۴. فهرست‌بها
هر یک از فهرست‌های واحد بهای پایه در رشته‌های مختلف که از طرف سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ابلاغ می‌شود.
۱-۵. شاخص گروهی (فصلی)
عددی که متوسط تغییرات قیمت‌های واحد اقلام یک فصل از فهرست‌بهای واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
۱-۶. شاخص رشته‌ای
عددی که متوسط تغییرات قیمت‌های واحد اقلام یک رشته از فهرست‌بهای واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
۱-۷. شاخص کلی
عددی که متوسط تغییرات قیمت‌های واحد اقلام تمامی فهرست‌های واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه نشان می‌دهد.
۱-۸. شاخص مبنای پیمان
۱-۸-۱. در مناقصه
یک دوره سه‌ماهه قبل از دوره سه‌ماهه‌ای که آخرین روز مهلت تعیین‌شده توسط کارفرما برای تسلیم پیشنهاد قیمت پیمانکار در آن واقع شده است.
۱-۸-۲. در ترک مناقصه
یک دوره سه‌ماهه قبل از دوره سه‌ماهه‌ای که پیشنهاد نهایی پیمانکار به‌صورت کتبی تسلیم کارفرما شده است.
۱-۹. شاخص دوره انجام کار
شاخص دوره انجام عملیات اجرایی، مربوط به آن دوره.
۱-۱۰. کارکرد دوره
مبلغ کارهای انجام‌شده طی آن دوره، شامل عملیات اجرایی، مصالح پای‌کار و هزینه تجهیز یا برچیدن کارگاه.
۱-۱۱. ضریب تعدیل
ضریبی که از رابطه درج‌شده در متن اصلی دستورالعمل به دست می‌آید. برای درج فرمول در متن نهایی باید تصویر رابطه موجود در نسخه رسمی سند بررسی شود تا ترتیب اجزای فرمول و نحوه نمایش آن دقیقاً مطابق اصل باشد.
۱-۱۲. کارهای جدید
کارهایی که پس از انعقاد پیمان، در حین اجرای عملیات و در چارچوب موضوع پیمان به پیمانکار ابلاغ شود و برای آن‌ها قیمت و مقدار در فهرست‌بهای منضم به پیمان پیش‌بینی نشده است.
۱-۱۳. تأخیر مجاز
آن بخش از تطویل مدت پیمان که خارج از قصور پیمانکار باشد.
۱-۱۴. تأخیر غیرمجاز
آن بخش از تطویل مدت پیمان که ناشی از قصور پیمانکار باشد.
۱-۱۵. مدت پیمان
مدت اولیه پیمان با احتساب تأخیرهای مجاز (تمدید مدت)، خارج از قصور پیمانکار.
۱-۱۶. مبلغ کارکرد صورت‌وضعیت
تفاوت مبلغ صورت‌وضعیت موردنظر با صورت‌وضعیت قبلی برای هر فصل از هر یک از فهرست‌های منضم به پیمان.
۲. انتخاب نوع شاخص برای محاسبه تعدیل
۲-۱. پیمان‌هایی که براساس قیمت‌های واحد پایه منعقد شده‌اند
۲-۱-۱. مبلغ کارکرد
مبلغ کارکرد با شاخص‌های گروهی (فصلی) فهرست‌بهای واحد پایه مربوط تعدیل می‌شود.
۲-۱-۲. مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه
مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه با شاخص کلی تعدیل می‌شود.
۲-۱-۳. مبلغ مصالح پای‌کار
مبلغ مصالح پای‌کار هر فهرست پایه با شاخص گروهی فصل‌های مربوط به مصالح موردنظر تعدیل می‌شود.
تبصره ۱: مبالغ مصالح پای‌کار مربوط به سیمان، شن و ماسه با شاخص‌های گروهی فصل «بتن درجا» در فهرست مربوط تعدیل می‌شود.
تبصره ۲: در موارد خاص، مانند کم بودن مبلغ برآورد یا غیرقابل تفکیک بودن اقلام کار به فصول فهرست‌بها برای استفاده از شاخص‌های گروهی، بنا به تشخیص دستگاه اجرایی، می‌توان به‌جای شاخص گروهی از شاخص یا شاخص‌های رشته‌ای مربوط استفاده کرد. در این صورت باید مراتب با تعیین رشته یا رشته‌های مربوط در اسناد و مدارک مناقصه و پیمان درج شود. در غیر این صورت، برای محاسبه تعدیل از شاخص‌های گروهی برای اقلام کار و شاخص کلی برای تجهیز و برچیدن کارگاه، طبق ضوابط این دستورالعمل استفاده خواهد شد.
۲-۱-۴. اقلام ستاره‌دار
ردیف‌های غیرپایه (اقلام ستاره‌دار) که برای آن‌ها قیمت پایه تهیه نشده است و هنگام تهیه برآورد، قیمت آن‌ها مطابق دستورالعمل مربوط تعیین و تصویب می‌شود، مشابه سایر ردیف‌های فصل مربوط تعدیل می‌شوند.
۲-۱-۵. کارهای جدید
۲-۱-۵-۱. قیمت کارهای جدیدی که از فهرست‌بهای واحد پایه منضم به پیمان، یا فهرست‌بهای واحد پایه‌ای که قیمت پیمان از آن انتخاب می‌شود، با شاخص گروهی فصل مربوط تعدیل می‌گردد. شاخص مبنای تعدیل این نوع کارها، همان شاخص مبنای پیمان خواهد بود.
۲-۱-۵-۲. قیمت کارهای جدید در پیمان‌های منعقدشده براساس قیمت‌های واحد پایه که برای آن‌ها قیمت در فهرست‌بهای منضم به پیمان یا فهرست‌بهای واحد پایه‌ای که قیمت پیمان از آن گرفته شده درج نشده است، با شاخص گروهی فصل مربوط تعدیل می‌شود. شاخص مبنای تعدیل این نوع کارها، شاخص دوره سه‌ماهه‌ای است که براساس قیمت‌های آن دوره، قیمت کار جدید تعیین و تصویب شده است.
برای محاسبه تعدیل در این حالت، ابتدا قیمت کار جدید به عدد حاصل از رابطه ضریب تعدیل معکوس تقسیم می‌شود تا به قیمت‌های دوره سه‌ماهه مربوط به مبنای پیمان تبدیل شود؛ سپس مانند سایر ردیف‌های قیمت منضم به پیمان تعدیل می‌گردد. فرمول باید با نسخه رسمی بخشنامه تطبیق داده شود.
۲-۱-۶. در کارهایی که به عللی از قبیل شرایط ویژه، طبیعت و نوع کار، استفاده مستقیم از شاخص فهرست‌های پایه یا روش تعدیل این دستورالعمل مناسب نیست، دستگاه اجرایی باید قبل از واگذاری کار، روش موردنظر برای تعدیل قیمت این نوع کارها را طی گزارش توجیهی به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دبیرخانه شورای عالی فنی) پیشنهاد کند تا پس از تصویب شورای عالی فنی، ملاک عمل قرار گیرد.
۲-۲. پیمان‌هایی که فهرست‌بهای واحد پایه برای آن‌ها ابلاغ نشده است
در این پیمان‌ها، تطبیق فهرست‌بهای موردنظر با انواع فهرست‌های پایه و فصل‌های مربوط به آن‌ها، هنگام تهیه فهرست مقادیر و برآورد کار و قبل از ارجاع کار، توسط دستگاه اجرایی انجام می‌شود. نرخ پیمان این نوع کارها مطابق روش این دستورالعمل مورد تعدیل قرار می‌گیرد. قیمت کارهای جدید در این پیمان‌ها طبق مفاد بند ۲-۱-۵-۲ تعدیل می‌گردد.
۴. شاخص تعدیل کارکرد در دوره تأخیر
۴-۱. تأخیر مجاز
عملیات اجراشده در مدت تأخیر مجاز، با شاخص‌های دوره مربوط به انجام کار تعدیل می‌شود.
۴-۲. تأخیر غیرمجاز
عملیات اجراشده در مدت تأخیر غیرمجاز، با متوسط شاخص‌های دوره‌های مربوط به مدت پیمان (مدت درج‌شده در پیمان و مدت‌های تمدیدشده) تعدیل می‌شود.
۴-۳. شاخص علی‌الحساب برای دوران تأخیر
در پایان مدت اولیه و با هر تمدید پیمان، دستگاه اجرایی مکلف است بنا به تقاضای پیمانکار، تأخیرها را رسیدگی و شاخص‌های تعدیل کارکرد دوره‌های بعد را با توجه به نوع تأخیرها مشخص نماید. تا انجام این رسیدگی، تعدیل کارکردهای بعد از مدت اولیه یا هر تمدید پیمان، حسب مورد با شاخص‌های دوره سه‌ماهه مربوط به پایان مدت اولیه یا هر تمدید پیمان محاسبه و به‌صورت علی‌الحساب پرداخت خواهد شد.
۵. محاسبه تعدیل صورت‌وضعیت‌ها
۵-۱. محاسبه تعدیل صورت‌وضعیت
برای محاسبه تعدیل هر صورت‌وضعیت، ابتدا دوره‌های مربوط به کارکرد آن صورت‌وضعیت مشخص، سپس با استفاده از شاخص‌های گروهی مربوط و شاخص مبنای پیمان، ضرایب تعدیل محاسبه می‌شوند. مبلغ تعدیل هر فصل از حاصل‌ضرب ضریب تعدیل در مبلغ کارکرد صورت‌وضعیت آن فصل، مربوط به دوره سه‌ماهه موردنظر، به دست می‌آید. مبلغ تعدیل صورت‌وضعیت حاصل جمع جبری مبالغ تعدیل کارکرد فصل‌ها، مصالح پای‌کار مربوط به هر فصل و تجهیز یا برچیدن کارگاه تا تاریخ صورت‌وضعیت موردنظر خواهد بود.
تبصره: به‌منظور تعیین دوره‌های سه‌ماهه هر صورت‌وضعیت و مشخص‌شدن شاخص‌های دوره سه‌ماهه، تاریخ واقعی انجام کارها در کارگاه ملاک عمل است و سایر زمان‌ها، مانند تاریخ تهیه صورت‌وضعیت یا تاریخ ارسال آن، ملاک عمل نیست.
یادآوری: به‌منظور کاهش حجم محاسبات تعدیل، توصیه می‌شود در پایان هر ماه شمسی، صورت‌وضعیت کارهای انجام‌شده تا آن تاریخ، همراه با مقدار مصالح، به تفکیک هر فصل و تجهیز کارگاه انجام‌شده، تنظیم شود.
۵-۲. تعدیل مبلغ مابه‌التفاوت بین آخرین صورت‌وضعیت موقت و قطعی
مبلغ مابه‌التفاوت بین آخرین صورت‌وضعیت موقت و صورت‌وضعیت قطعی، چنانچه مربوط به عملیات انجام‌شده بین تاریخ شروع پیمان و تاریخ آخرین صورت‌وضعیت موقت باشد، در صورت مشخص بودن دوره انجام، طبق شاخص‌های دوره مربوط و در غیر این صورت با متوسط شاخص‌های دوره‌های مدت یادشده تعدیل می‌شود.
۵-۲-۱. چنانچه عملیات تمام یا قسمتی از مبلغ مابه‌التفاوت، در مدت تأخیر غیرمجاز پیمان انجام شده باشد، تعدیل آن طبق مفاد بند ۵-۲ صورت می‌گیرد.
۵-۳. گرد کردن ضریب تعدیل
ضریب تعدیل با سه رقم اعشار در محاسبات وارد می‌شود. این ضریب ابتدا با چهار رقم اعشار محاسبه می‌گردد؛ چنانچه رقم چهارم اعشار پنج یا بزرگ‌تر باشد، رقم چهارم حذف و یک واحد به رقم سوم اعشار اضافه می‌شود. در صورتی که رقم چهارم اعشار کوچک‌تر از پنج باشد، حذف می‌گردد.
۶. تعدیل پیمان‌هایی که خاتمه می‌یابند
چنانچه براساس اسناد و مدارک پیمان، بدون آنکه قصوری متوجه پیمانکار باشد، پیمان خاتمه داده شود، کارکرد این پیمانکار طبق این دستورالعمل مشمول تعدیل آحاد بها خواهد بود.
۷. تعدیل پیمان‌هایی که فسخ می‌شوند
چنانچه براساس اسناد و مدارک پیمان، به علت قصور پیمانکار، پیمان فسخ شود، تعدیل مبلغ کارهای انجام‌شده طبق این دستورالعمل محاسبه می‌شود.
۸. تغییر ضریب ۰٫۹۵ در رابطه ضریب تعدیل
۸-۱. در پیمان‌هایی که در مدت اولیه (مدت درج‌شده در موافقت‌نامه) به اتمام رسیده و تحویل موقت شوند، عدد ۰٫۹۵ در رابطه ضریب تعدیل به عدد یک تبدیل می‌شود.
۸-۲. در پیمان‌هایی که تا مدت پیمان (مدت اولیه به‌علاوه تأخیرهای مجاز) به اتمام رسیده و تحویل موقت شوند، عدد ۰٫۹۵ در رابطه ضریب تعدیل به عدد ۰٫۹۷۵ تبدیل می‌شود.
۸-۳. مبلغ مابه‌التفاوت ناشی از تبدیل عدد ۰٫۹۵ به یک یا ۰٫۹۷۵، در مورد پیمان‌های مشمول، حسب مورد، هم‌زمان با صورت‌وضعیت قطعی به پیمانکار پرداخت می‌شود.
۹. مبنای محاسبه تعدیل و نحوه ارائه آن
۹-۱. پیمانکار مبالغ تعدیل آحاد بها را براساس صورت‌وضعیت‌های تأییدشده توسط کارفرما محاسبه می‌نماید و به‌منظور بررسی و پرداخت، به نحوی که در بند «الف» ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان تعیین شده است، مانند صورت‌وضعیت‌ها برای مهندس مشاور ارسال می‌دارد.
۹-۲. تا اعلام شاخص‌های قطعی دوره انجام کار، تعدیل صورت‌وضعیت‌ها با استفاده از آخرین شاخص‌های ابلاغ‌شده مربوط، اعم از موقت یا قطعی، محاسبه و به‌صورت علی‌الحساب پرداخت می‌شود. با اعلام شاخص‌های قطعی دوره انجام کار، تعدیل طبق این دستورالعمل محاسبه و مبالغ آن به‌صورت قطعی به حساب پیمانکار منظور می‌گردد.
۱۰. جدول‌های محاسباتی
برای سهولت محاسبات و رسیدگی به آن‌ها، استفاده از جدول‌های مناسب، مانند نمونه‌های پیوست دستورالعمل، توصیه می‌شود.
راهنمای کاربردی محاسبه تعدیل پیمان
شاخص مبنای پیمان چیست؟
شاخص مبنای پیمان، شاخص مرجعی است که در محاسبه ضریب تعدیل در کنار شاخص دوره انجام کار استفاده می‌شود. تعیین آن به شیوه واگذاری پیمان وابسته است: در مناقصه، مهلت تسلیم پیشنهاد قیمت و در ترک مناقصه، تاریخ تسلیم کتبی پیشنهاد نهایی اهمیت دارد. برای هر قرارداد باید تاریخ‌ها و اسناد مناقصه یا ترک مناقصه بررسی شود.
تفاوت شاخص گروهی، رشته‌ای و کلی چیست؟
- شاخص گروهی یا فصلی: تغییرات قیمت اقلام یک فصل از فهرست‌بهای واحد پایه را نشان می‌دهد و برای تعدیل کارکرد فصل مربوط به کار می‌رود.
- شاخص رشته‌ای: تغییرات قیمت اقلام یک رشته از فهرست‌بهای واحد پایه را نشان می‌دهد و استفاده از آن تابع شرایط مقرر در دستورالعمل است.
- شاخص کلی: تغییرات کلی قیمت اقلام فهرست‌های پایه را منعکس می‌کند و در این دستورالعمل برای تعدیل مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه به کار می‌رود.
تعدیل مصالح پای‌کار چگونه تعیین می‌شود؟
برای مصالح پای‌کار، شاخص گروهی فصل‌های مرتبط با مصالح موردنظر ملاک است. دستورالعمل برای سیمان، شن و ماسه به شاخص‌های گروهی فصل «بتن درجا» اشاره می‌کند. تعیین مبلغ قابل قبول مصالح پای‌کار و دوره مربوط باید با توجه به صورت‌وضعیت، اسناد پیمان و مقررات قابل اعمال انجام شود.
تعدیل کارهای جدید چه تفاوتی با کارهای اولیه پیمان دارد؟
روش تعدیل کار جدید به چگونگی تعیین قیمت آن وابسته است. اگر قیمت از فهرست‌بهای واحد پایه منضم به پیمان یا فهرست‌بهای مبنای قیمت پیمان انتخاب شده باشد، دستورالعمل ضابطه مربوط به همان وضعیت را بیان می‌کند. اگر قیمت در فهرست‌بها درج نشده و براساس قیمت‌های دوره دیگری تعیین و تصویب شده باشد، باید ضابطه مربوط به شاخص مبنای کار جدید و تعدیل معکوس بررسی شود.
تأخیر مجاز و غیرمجاز چه اثری بر تعدیل دارد؟
براساس بند ۴ دستورالعمل، عملیات انجام‌شده در مدت تأخیر مجاز با شاخص‌های دوره مربوط به انجام کار تعدیل می‌شود؛ در تأخیر غیرمجاز، متوسط شاخص‌های دوره‌های مربوط به مدت پیمان مبنای محاسبه قرار می‌گیرد. تشخیص نوع تأخیر باید بر پایه اسناد و رسیدگی‌های قراردادی انجام شود و نباید صرفاً از روی تاریخ صورت‌وضعیت نتیجه‌گیری کرد.
آیا تعدیل صورت‌وضعیت با شاخص موقت امکان‌پذیر است؟
بند ۹-۲ دستورالعمل مقرر می‌کند تا زمان اعلام شاخص قطعی دوره انجام کار، تعدیل صورت‌وضعیت‌ها با استفاده از آخرین شاخص‌های ابلاغ‌شده مربوط محاسبه و به‌صورت علی‌الحساب پرداخت شود. پس از اعلام شاخص قطعی، محاسبه نهایی انجام و مبلغ قطعی تعدیل منظور می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار درباره دستورالعمل تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها
۱. شماره و تاریخ بخشنامه دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها چیست؟
این دستورالعمل با شماره ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳ و تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۸۲ منتشر شده است.
۲. تعدیل آحاد بهای پیمان چه هدفی دارد؟
این سازوکار، مطابق شرایط و ضوابط قرارداد و دستورالعمل مربوط، تغییرات قیمت را در محاسبه مبلغ تعدیل کارکرد پیمان منعکس می‌کند. میزان و نحوه اعمال آن باید از روی شاخص‌های مربوط و مقررات حاکم بر همان پیمان تعیین شود.
۳. برای محاسبه تعدیل، شاخص کدام دوره باید استفاده شود؟
ابتدا باید شاخص مبنای پیمان و دوره واقعی انجام کار مشخص شود. انتخاب شاخص به نوع کار، فصل فهرست‌بها، وضعیت مصالح پای‌کار، تجهیز کارگاه و مقررات مربوط به تأخیر بستگی دارد.
۴. آیا همه پیمان‌ها مشمول همین دستورالعمل هستند؟
خیر؛ شمول دستورالعمل را باید با توجه به تاریخ و شرایط واگذاری، اسناد و مدارک پیمان، نوع قرارداد و مقررات بعدی مرتبط بررسی کرد. صرف وجود این بخشنامه به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره هر قرارداد کافی نیست.
۵. برای محاسبه تعدیل صورت‌وضعیت قطعی چه باید کرد؟
باید کارکردها و دوره‌های انجام کار، شاخص مبنای پیمان، شاخص‌های دوره مربوط، مبالغ صورت‌وضعیت‌های قبلی و قطعی و وضعیت تأخیرات بررسی شوند. سپس تعدیل طبق ضوابط قابل اعمال محاسبه و اختلاف‌های ناشی از تغییر شاخص‌های موقت به قطعی تعیین می‌شود.
۶. آیا این دستورالعمل با شاخص‌های تعدیل سالانه تفاوت دارد؟
بله. این دستورالعمل روش و ضوابط محاسبه تعدیل را بیان می‌کند؛ شاخص‌های دوره‌ای که در محاسبه استفاده می‌شوند، در اسناد و ابلاغیه‌های جداگانه منتشر می‌شوند. بنابراین برای محاسبه یک پیمان، هم دستورالعمل مربوط و هم شاخص معتبر دوره موردنظر باید بررسی شوند.