ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری
متهم باید در اسرع وقت بداند چه اتهامی به او منتسب شده است.
آگاهی از مبانی اتهام برای دفاع مؤثر اهمیت دارد.
حق صریح متهم در متن ماده.
ماده به مجموعه حقوق دفاعی مقرر در قانون ارجاع می‌دهد.
اطلاع نباید با تأخیر غیرضروری انجام شود.
آگاهی و دسترسی به وکیل زمینه دفاع واقعی را فراهم می‌کند.
مقررات خاص حضور وکیل در تحقیقات مقدماتی.
از مواد مهم تکمیلی درباره حقوق دفاعی در تحقیقات.
وضعیت: معتبر
تاریخ تصویب: 1392-12-04
آخرین اصلاح: 1394-03-24
مبنای اصلاح: قانون اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1394/03/24
سابقه تقنینی
هیچ نتیجه
کدام تضمین صریح ماده ۵ است؟
(تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی)
کدام گزینه دقیق‌تر است؟
(تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی)
کدام برداشت صحیح‌تر است؟
(تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی)
اگر میان یک اصل کلی و یک حکم خاص ظاهراً تعارض دیده شود، چه باید کرد؟
(تألیفی ـ مفهومی و تحلیلی)
تحلیل حقوقی و تفسیری
۱. آگاهی و دفاع
بدون شناخت موضوع و ادله اتهام، دفاع مؤثر دشوار است.
۲. قید اسرع وقت
اطلاع نباید تا زمانی به تأخیر افتد که فرصت دفاع عملاً از بین برود.
۳. حق وکیل
دسترسی به وکیل یکی از حقوق صریح ماده است و مقررات خاص آن باید بررسی شود.
۴. سایر حقوق دفاعی
ماده ۵ به مجموعه‌ای فراتر از حق وکیل اشاره می‌کند.
۵. تغییر عنوان اتهام
در تغییر عنوان اتهام، حق آگاهی و دفاع باید حفظ شود.
مبانی و فلسفه حکم
آگاهی متهم از اتهام و ادله و حق دسترسی به وکیل و سایر حقوق دفاعی با هدف تنظیم فرایند کیفری در چارچوب قانون، حمایت از حقوق اشخاص و ایجاد اعتماد به نظام دادرسی قابل تحلیل است. این حکم نه مجوز کنار گذاشتن مقررات خاص است و نه صرفاً یک توصیه اخلاقی؛ بلکه باید در منظومه قواعد دادرسی و تضمین‌های قانونی خوانده شود.
در مطالعه این ماده، تعادل میان کارآمدی تعقیب جرم و حمایت از حقوق اشخاص اهمیت دارد. همین تعادل علت قرار گرفتن این ماده در فصل اصول حاکم بر دادرسی کیفری است.
پیشینه تقنینی ماده 5
این حکم در فصل اول قانون ۱۳۹۲ به عنوان یکی از اصول پایه دادرسی کیفری تنظیم شد.
قانون اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۴ باید در مطالعه متن جاری لحاظ شود.
مبانی و مستندات قانونی
آرای قضایی و آرای وحدت رویه مرتبط
- رأی وحدت رویه ۸۴۲ ـ ۱۴۰۲/۱۰/۲۶ — در بانک ارتباطی ماده ۵؛ ارتباط مستقیم با حق دفاع از متن رأی احراز نشده است.
نظریات مشورتی و نشست‌های قضایی
نظریات مشورتی
- ۷/۱۴۰۴/۲ — درباره تغییر عنوان اتهامی در تجدیدنظر و استناد به مواد ۵ و ۶؛ ارتباط مستقیم با حق دفاع.
- ۷/۱۴۰۱/۱۳۱۲ — درباره تغییر عنوان اتهام پس از قرار جلب به دادرسی؛ ارتباط مستقیم.
- ۷/۱۴۰۱/۸۳۳ — درباره تبصره ماده ۴۸ و حق وکیل؛ ارتباط مستقیم با بخش وکیل.
- ۷/۱۴۰۱/۸۶۴ — درباره وکیل در جرایم علیه امنیت؛ ارتباط تکمیلی.
Lawlex در بازبینی حاضر ۱۰ نظریه، ۷ رأی، ۱۳ نشست و ۱ رأی وحدت رویه مرتبط ثبت کرده است.
نشست‌های قضایی
- نشست‌های مرتبط با موضوع ماده در بانک Lawlex قابل بازیابی‌اند و باید از حیث استدلال و میزان اتکا به ماده بررسی شوند.
- نشست قضایی دیدگاه پژوهشی قضات است و هم‌سطح قانون یا رأی وحدت رویه نیست.
دکترین، کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌ها
- علی خالقی، آیین دادرسی کیفری، جلد اول — برای مباحث اصول دادرسی، حقوق دفاعی و ساختار فرایند کیفری.
- محمد آشوری، آیین دادرسی کیفری — برای مبانی نظری و تضمین‌های دادرسی.
- پژوهش‌های دانشگاهی مرتبط با موضوع ماده، فقط در صورت احراز متن و مشخصات اثر باید در تحلیل نهایی استفاده شوند.
منابع پژوهشی و سایت‌های حقوقی
- لالکس — متن ماده و بانک ارتباطات.
- نظامات — متن قانون.
- شناسنامه قانون — پایگاه قوانین و مقررات.
- وکیلیک — بانک حقوقی.
- مگیران — مقالات پژوهشی.
- شبکه علمی ایران — پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌ها.
ارجاعات و پاورقی
[1] ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری — متن ماده و بانک ارتباطات.
[2] قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۰۴ با اصلاحات بعدی — متن قانون.
[3] علی خالقی، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، انتشارات شهر دانش.
[4] محمد آشوری، آیین دادرسی کیفری، انتشارات سمت.
کنترل کیفیت پژوهشی ماده 5
- متن ماده با صفحه اختصاصی Lawlex تطبیق شده است.
- Lawlex در بازبینی حاضر ۱۰ نظریه، ۷ رأی، ۱۳ نشست و ۱ رأی وحدت رویه مرتبط ثبت کرده است.
- منابع صرفاً موضوعی به عنوان تفسیر مستقیم معرفی نشده‌اند.
- منبعی که ارتباط آن احراز نشده باشد به عنوان منبع مستقیم درج نشده است.