ماده ۲ قانون کار: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی داد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<div class="law-page">
{{#seo: |title=ماده ۲ قانون کار - تعریف کارگر و معیارهای رابطه کار |title_mode=replace |description=متن ماده ۲ قانون کار، تعریف کارگر، مفهوم حق‌السعی و معیارهای رابطه کارگری و کارفرمایی، مواد مرتبط، آرای قضایی و نظریات مشورتی مرتبط. }} <div class="wd-breadcrumb" itemscope itemtype="https://schema.org/BreadcrumbList"> <span class="wd-breadcrumb-item" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem"> [[قوانین و مقررات|<span itemprop="name">قوانین و مقررات</span>]] <meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قوانین_و_مقررات"> <meta itemprop="position" content="1"> </span> <span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span> <span class="wd-breadcrumb-item" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem"> [[قانون کار|<span itemprop="name">قانون کار</span>]] <meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قانون_کار"> <meta itemprop="position" content="2"> </span> <span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span> <span class="wd-breadcrumb-item" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem"> [[فصل اول قانون کار - تعاریف کلی و اصول|<span itemprop="name">فصل اول</span>]] <meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/فصل_اول_قانون_کار_-_تعاریف_کلی_و_اصول"> <meta itemprop="position" content="3"> </span> <span class="wd-breadcrumb-current" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem"> <span itemprop="name">ماده ۲</span> <meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/ماده_۲_قانون_کار"> <meta itemprop="position" content="4"> </span> </div> <div class="law-page"> <div class="law-page">
 
{{جعبه ماده
{{جعبه ماده
|شماره=۲
|شماره=۲
خط ۱۴: خط ۱۳:


{{تعریف اصطلاح
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=کارگر
|عنوان=[[کارگر]]
|محتوا=شخص حقیقی که در برابر دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند.
|محتوا=شخصی که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند.
}}
 
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=حق‌السعی
|محتوا=مجموع دریافتی‌های مرتبط با کار، از جمله مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا.
}}
}}


{{تعریف اصطلاح
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=به هر عنوان
|عنوان=[[حق‌السعی]]
|محتوا=برای تشخیص کارگر بودن، عنوان قراردادی یا نامی که طرفین برای رابطه خود انتخاب کرده‌اند به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و ماهیت واقعی رابطه باید بررسی شود.
|محتوا=دریافتی‌های مربوط به کار که در ماده ۲، مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را دربر می‌گیرد.
}}
}}


{{تعریف اصطلاح
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=به درخواست کارفرما
|عنوان=[[رابطه کارگری و کارفرمایی]]
|محتوا=اشاره به انجام کار در چارچوب رابطه‌ای دارد که کار به درخواست و برای کارفرما انجام می‌شود.
|محتوا=رابطه‌ای که در آن شخص به درخواست کارفرما کار می‌کند و در مقابل، حق‌السعی دریافت می‌کند.
}}
}}


{{تعریف اصطلاح
{{تعریف اصطلاح
|عنوان=تبعیت در رابطه کار
|عنوان=[[کارفرما]]
|محتوا=یکی از معیارهای مهم تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی است و در موارد اختلافی باید در کنار سایر قرائن و مفاد واقعی رابطه بررسی شود.
|محتوا=شخص حقیقی یا حقوقی که کارگر به درخواست او و به حساب او کار می‌کند.
}}
}}


خط ۵۵: خط ۴۹:


{{تست ماده
{{تست ماده
|سؤال=مطابق ماده ۲ قانون کار، کدام مجموعه بیشترین انطباق را با تعریف قانونی کارگر دارد؟
|سؤال=مطابق ماده ۲ قانون کار، کدام شخص «کارگر» محسوب می‌شود؟
|نوع=تألیفی ـ مفهومی
|نوع=تألیفی ـ مفهومی
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=


* الف) هر شخصی که فعالیت اقتصادی مستقلی انجام دهد.
* الف) شخصی که فقط با قرارداد کتبی برای کارفرما فعالیت می‌کند
* ب) شخصی که به هر عنوان، در برابر دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار کند.
* ب) شخصی که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند
* ج) هر شخصی که قرارداد کتبی با یک شرکت داشته باشد.
* ج) شخصی که فقط در کارگاه‌های صنعتی مشغول به کار است
* د) هر شخصی که برای دیگری یک نتیجه مشخص اقتصادی ایجاد کند.
* د) شخصی که صرفاً در مقابل دریافت مزد نقدی فعالیت می‌کند
   |پاسخ=ب
   |پاسخ=ب
   |تحلیل=ماده ۲ معیار قانونی کارگر را بر سه محور اصلی بیان می‌کند: انجام کار به هر عنوان، دریافت حق‌السعی و انجام کار به درخواست کارفرما.
   |تحلیل=ماده ۲ قانون کار، کارگر را شخصی می‌داند که «به هر عنوان» در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند. بنابراین تعریف قانونی کارگر به داشتن قرارداد کتبی، فعالیت در کارگاه صنعتی یا دریافت صرفاً مزد نقدی محدود نشده است.
   |مستند=ماده ۲ قانون کار
   |مستند=ماده ۲ قانون کار
   |نکته=در تعریف کارگر، صرف وجود قرارداد کتبی یا انجام فعالیت برای دیگری کافی نیست و باید عناصر مقرر در قانون بررسی شود.
   |نکته=عبارت «به هر عنوان» در ماده ۲ اهمیت دارد و نشان می‌دهد عنوان قراردادی یا شغلی به تنهایی تعیین‌کننده عنوان کارگر نیست.
   }}
   }}


{{تست ماده
{{تست ماده
|سؤال=عبارت «به هر عنوان» در ماده ۲ قانون کار بیشتر بر چه نکته‌ای دلالت دارد؟
|سؤال=کدام گزینه در ماده ۲ قانون کار از مصادیق حق‌السعی شمرده شده است؟
|نوع=تألیفی ـ تحلیلی
|نوع=تألیفی ـ مستند به متن قانون
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=


* الف) فقط قراردادهای رسمی مشمول قانون کار هستند.
* الف) فقط مزد و حقوق
* ب) فقط کارگران دارای عنوان شغلی مشخص مشمول قانون کار هستند.
* ب) فقط سهم سود و پاداش
* ج) عنوان انتخاب‌شده برای رابطه، به‌تنهایی مانع بررسی ماهیت واقعی رابطه کار نیست.
* ج) مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا
* د) هر نوع قرارداد خصوصی بدون استثنا قرارداد کار محسوب می‌شود.
* د) فقط مزایای غیرنقدی
   |پاسخ=ج
   |پاسخ=ج
   |تحلیل=عبارت «به هر عنوان» دامنه تعریف ماده ۲ را محدود به یک عنوان قراردادی یا شغلی خاص نمی‌کند. با این حال، تشخیص نهایی همچنان نیازمند بررسی ماهیت واقعی رابطه و سایر مقررات مربوط است.
   |تحلیل=ماده ۲ در تعریف حق‌السعی، مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را به عنوان مصادیق آن ذکر می‌کند.
   |مستند=ماده ۲ قانون کار
   |مستند=ماده ۲ قانون کار
   |نکته=در اختلافات مربوط به شمول قانون کار، نام قرارداد به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ واقعیت رابطه نیز باید بررسی شود.
   |نکته=عبارت «اعم از» نشان می‌دهد که موارد ذکرشده در ماده، مصادیق حق‌السعی هستند و مفهوم آن به یک مورد خاص محدود نمی‌شود.
   }}
   }}


{{تست ماده
{{تست ماده
|سؤال=کدام عامل در تشخیص تفاوت رابطه کارگری و کارفرمایی با پیمانکاری تک‌نفره اهمیت بیشتری دارد؟
|سؤال=کدام عنصر در تعریف کارگر در ماده ۲ قانون کار صراحتاً مورد اشاره قرار گرفته است؟
|نوع=تألیفی ـ مستند به رویه قضایی
|نوع=تألیفی ـ تحلیلی
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=


* الف) صرفاً عنوان قرارداد
* الف) انجام کار به درخواست کارفرما
* ب) صرفاً مبلغ قرارداد
* ب) داشتن سمت مدیریتی در کارگاه
* ج) بررسی ماهیت رابطه و وجود عناصر رابطه کار، از جمله تبعیت
* ج) انعقاد قرارداد فقط برای مدت معین
* د) صرفاً تعداد صفحات قرارداد
* د) دریافت مزد فقط به صورت نقدی
   |پاسخ=ج
   |پاسخ=الف
   |تحلیل=در رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در بررسی قراردادهای پیمانکاری تک‌نفره به مواد ۲ و ۳ قانون کار و وجود یا عدم وجود تبعیت دستوری و اقتصادی توجه کرده و قرارداد مورد بحث را با توجه به ویژگی‌های واقعی آن مشمول قانون کار ندانسته است.
   |تحلیل=ماده ۲ تصریح می‌کند که شخص برای آنکه در تعریف قانونی کارگر قرار گیرد، باید «به درخواست کارفرما» کار کند.
   |مستند=مواد ۲ و ۳ قانون کار؛ رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
   |مستند=ماده ۲ قانون کار
   |نکته=برای تشخیص رابطه کار، به جای نام قرارداد، عناصر واقعی رابطه را بررسی کنید.
   |نکته=در تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی، بررسی نحوه و شرایط واقعی انجام کار اهمیت دارد.
   }}
   }}


{{تست ماده
{{تست ماده
|سؤال=آیا تابعیت خارجی یا نداشتن پروانه کار، به‌تنهایی شخص را از عنوان کارگر موضوع ماده ۲ خارج می‌کند؟
|سؤال=آیا صرف عنوان «پیمانکار» در قرارداد، به تنهایی برای خارج کردن رابطه از شمول تعریف کارگر کافی است؟
|نوع=تألیفی ـ مستند به نظریه مشورتی
|نوع=تألیفی ـ مستند به رویه قضایی
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=


* الف) بله، در همه موارد.
* الف) بله، عنوان قرارداد همیشه تعیین‌کننده است.
* ب) بله، فقط اگر قرارداد کتبی وجود نداشته باشد.
* ب) بله، مگر اینکه قرارداد شفاهی باشد.
* ج) خیر، این عوامل به‌تنهایی عنوان کارگر را منتفی نمی‌کنند.
* ج) خیر، ماهیت واقعی رابطه و شرایط آن نیز باید بررسی شود.
* د) فقط اتباع خارجی دارای پروانه کار کارگر محسوب می‌شوند.
* د) خیر، زیرا تمام قراردادهای پیمانکاری مشمول قانون کار هستند.
   |پاسخ=ج
   |پاسخ=ج
   |تحلیل=در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹ تصریح شده است که تعریف کارگر در ماده ۲ شامل کارگر ایرانی و غیرایرانی است و بیگانه بودن یا فقدان پروانه کار، به‌خودی‌خود موجب خروج شخص از عنوان کارگر نمی‌شود.
   |تحلیل=در تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی، صرف عنوان‌گذاری قرارداد کافی نیست و باید ماهیت واقعی رابطه، شرایط انجام کار و عناصر قانونی آن بررسی شود.
   |مستند=ماده ۲ قانون کار؛ نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹
   |مستند=ماده ۲ قانون کار و رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
   |نکته=میان «عنوان کارگر» و سایر آثار قانونی اشتغال اتباع خارجی باید تفکیک کرد.
   |نکته=نام قرارداد یک قرینه است، اما در موارد اختلاف باید ماهیت واقعی رابطه نیز بررسی شود.
   }}
   }}
{{#lst:بانک تست قانون کار|آزمایش-فراخوانی-ماده-۲}}
{{#lst:بانک تست قانون کار|ماده-۲-۱}}
{{#lst:بانک تست قانون کار|ماده-۲-۲}}
{{#lst:بانک تست قانون کار|ماده-۲-۳}}


</div>
</div>


{{شرح ماده
{{شرح ماده
|عنوان=ماده ۲ چگونه کارگر را تعریف می‌کند؟
|عنوان=جایگاه ماده ۲ در تعریف کارگر
|خلاصه=ماده ۲ تعریف قانونی کارگر را ارائه می‌کند و برای این منظور، انجام کار به هر عنوان، دریافت حق‌السعی و انجام کار به درخواست کارفرما را در مرکز تعریف قرار می‌دهد.
|خلاصه=ماده ۲ قانون کار، تعریف قانونی کارگر را ارائه می‌کند و سه عنصر مهم در این تعریف را مورد توجه قرار می‌دهد: انجام کار به هر عنوان، دریافت حق‌السعی و انجام کار به درخواست کارفرما.
|توضیح=ماده ۲ یکی از مهم‌ترین مواد قانون کار برای تشخیص وجود رابطه کارگری و کارفرمایی است. قانونگذار به جای محدود کردن عنوان کارگر به یک شغل، سمت یا شکل خاص قرارداد، از عبارت «به هر عنوان» استفاده کرده است.
|توضیح=ماده ۲ یکی از مهم‌ترین مواد قانون کار برای تشخیص اینکه یک شخص از نظر این قانون «کارگر» محسوب می‌شود یا خیر است. قانونگذار در این ماده، تعریف کارگر را به عنوان شغلی، شکل خاص قرارداد یا نوع مشخصی از کار محدود نکرده است و از عبارت «به هر عنوان» استفاده کرده است.


بر اساس این ماده، کارگر کسی است که در برابر دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند. بنابراین، برای تشخیص عنوان کارگر باید مجموعه واقعی رابطه بررسی شود و نمی‌توان صرفاً از نامی که طرفین بر قرارداد گذاشته‌اند نتیجه‌گیری کرد.
بر اساس این ماده، شخص باید در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار کند. بنابراین وجود رابطه‌ای که در آن انجام کار برای کارفرما و در برابر دریافت عوض صورت می‌گیرد، در بررسی وضعیت شخص اهمیت اساسی دارد.


در عمل، یکی از مسائل مهم، تفکیک رابطه کار از قراردادهای مستقل مانند برخی قراردادهای پیمانکاری است. رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نشان می‌دهد که در این تشخیص، بررسی عناصر رابطه و به‌ویژه تبعیت دستوری و اقتصادی اهمیت دارد. در آن پرونده، قراردادهای پیمانکاری تک‌نفره با توجه به ویژگی‌های واقعی قرارداد، مشمول قانون کار شناخته نشدند.
مفهوم حق‌السعی نیز در خود ماده با ذکر مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا توضیح داده شده است. از این جهت، دریافت عوض کار صرفاً در قالب مزد نقدی محدود نمی‌شود.


از سوی دیگر، عنوان کارگر الزاماً به تابعیت ایرانی محدود نشده است. در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹، اداره کل حقوقی قوه قضاییه تصریح کرده است که بیگانه بودن شخص یا نداشتن پروانه کار، به‌خودی‌خود موجب خروج او از عنوان کارگر موضوع ماده ۲ نمی‌شود. تشخیص آثار و تکالیف قانونی چنین رابطه‌ای باید با توجه به مجموعه مقررات مربوط انجام شود.
در مسائل عملی، گاهی درباره ماهیت رابطه میان اشخاص اختلاف ایجاد می‌شود؛ برای مثال ممکن است یک قرارداد با عنوان پیمانکاری یا عنوان دیگری تنظیم شده باشد، اما درباره ماهیت واقعی رابطه اختلاف وجود داشته باشد. در چنین مواردی، بررسی شرایط واقعی رابطه و مفاد قرارداد برای تشخیص وضعیت حقوقی اهمیت دارد.
|نکات=۱. «به هر عنوان» نشان می‌دهد که عنوان قراردادی یا شغلی به‌تنهایی برای نفی یا اثبات رابطه کار کافی نیست.


۲. دریافت حق‌السعی یکی از عناصر صریح تعریف قانونی کارگر در ماده ۲ است.
از سوی دیگر، ماده ۲ باید در کنار مواد ۳، ۷، ۱۰، ۱۳ و سایر مقررات مرتبط مطالعه شود تا رابطه کارگری و کارفرمایی و تفاوت آن با روابط قراردادی دیگر بهتر مشخص شود.
|نکات=۱. ماده ۲ تعریف قانونی «کارگر» را بیان می‌کند.


۳. انجام کار به درخواست کارفرما، بخش مهم دیگری از تعریف قانونی است.
۲. عبارت «به هر عنوان» نشان می‌دهد که عنوان شغلی یا قراردادی به تنهایی برای تشخیص کارگر بودن شخص کافی نیست.


۴. در اختلافات مربوط به تشخیص رابطه کار، ماهیت واقعی رابطه و قرائن موجود باید در کنار متن قرارداد بررسی شود.
۳. دریافت حق‌السعی یکی از عناصر تصریح‌شده در تعریف کارگر است.


۵. قرارداد پیمانکاری تک‌نفره لزوماً قرارداد کار نیست و تشخیص آن به ویژگی‌های واقعی رابطه بستگی دارد.
۴. ماده ۲ در بیان حق‌السعی، مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را ذکر کرده است.


۶. تابعیت خارجی یا نداشتن پروانه کار، به‌تنهایی عنوان کارگر را از بین نمی‌برد.
۵. انجام کار به درخواست کارفرما از عناصر مهم تعریف قانونی کارگر است.


۷. ماده ۲ را باید در کنار ماده ۳ قانون کار خواند؛ زیرا ماده ۲ «کارگر» و ماده ۳ «کارفرما» را در چارچوب رابطه کاری تعریف می‌کنند.
۶. در اختلافات مربوط به ماهیت رابطه، صرف عنوان قرارداد نباید بدون بررسی شرایط واقعی رابطه مبنای نتیجه‌گیری قرار گیرد.


۸. تشخیص شمول نهایی قانون کار همچنان باید با توجه به مواد ۱، ۵ و موارد استثنا مانند ماده ۱۸۸ انجام شود.
۷. برای تشخیص دقیق رابطه کارگری و کارفرمایی، ماده ۲ باید در کنار مواد مرتبط قانون کار و مقررات خاص احتمالی بررسی شود.
|مثال=فرض کنید شخصی با یک شرکت قرارداد دارد و در قرارداد عنوان «پیمانکار» برای او نوشته شده است. اگر اختلافی درباره کارگر بودن او ایجاد شود، صرف عنوان پیمانکار برای پایان دادن به بحث کافی نیست و باید مفاد قرارداد، نحوه انجام کار، شیوه پرداخت، میزان استقلال شخص و سایر قرائن رابطه بررسی شود. در صورتی که ویژگی‌های واقعی رابطه با رابطه کارگری و کارفرمایی منطبق باشد، موضوع می‌تواند مشمول مقررات قانون کار قرار گیرد؛ اما اگر رابطه واقعاً یک پیمانکاری مستقل باشد، صرف انجام کار برای شرکت موجب کارگر شدن شخص نمی‌شود.
|مثال=فرض کنید شخصی با یک مجموعه قرارداد همکاری منعقد کرده و در مقابل انجام کار، مبلغ مشخصی دریافت می‌کند. برای تشخیص اینکه آیا رابطه او با مجموعه، رابطه کارگری و کارفرمایی است یا رابطه‌ای مانند پیمانکاری، صرف عنوان قرارداد کافی نیست و باید شرایط واقعی انجام کار، نحوه دریافت عوض و درخواست کارفرما و سایر عناصر رابطه بررسی شود.
|توجه=نباید عبارت «به هر عنوان» را به معنای آن دانست که هر نوع قرارداد یا هر فعالیتی الزاماً قرارداد کار است. این عبارت مانع محدود کردن تعریف کارگر به یک عنوان خاص می‌شود، اما وجود سایر عناصر قانونی و ماهیت واقعی رابطه همچنان باید بررسی شود.
|توجه=ماده ۲ به خودی خود تمام موارد شمول یا عدم شمول قانون کار را تعیین نمی‌کند. در برخی روابط، مقررات خاص یا احکام استثنایی قانون می‌تواند در تعیین قانون حاکم مؤثر باشد. بنابراین برای تشخیص نهایی وضعیت یک شخص، باید مجموعه مقررات مرتبط با رابطه مورد نظر بررسی شود.
}}
}}


خط ۱۴۸: خط ۱۴۹:
|محتوا=
|محتوا=


* [[ماده ۱ قانون کار]] — اصل کلی شمول قانون کار و جایگاه ماده ۲ در تعیین اشخاص مشمول.
* [[ماده ۱ قانون کار]] — بیان اصل کلی شمول قانون کار نسبت به گروه‌ها و واحدهای مورد اشاره.
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف قانونی کارفرما و تکمیل مفهوم رابطه کارگری و کارفرمایی.
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف قانونی کارفرما.
* [[ماده ۴ قانون کار]] — تعریف قانونی کارگاه.
* [[ماده ۴ قانون کار]] — تعریف قانونی کارگاه.
* [[ماده ۵ قانون کار]] — دامنه اجرای مقررات قانون کار.
* [[ماده ۵ قانون کار]] — تکمیل دامنه اشخاص و واحدهای مشمول مقررات قانون کار.
* [[ماده ۷ قانون کار]] — تعریف قرارداد کار و رابطه آن با تشخیص کارگر.
* [[ماده ۷ قانون کار]] — تعریف قرارداد کار و ارتباط آن با رابطه کارگر و کارفرما.
* [[ماده ۱۰ قانون کار]] — مندرجات قرارداد کار.
* [[ماده ۱۰ قانون کار]] — شرایط و مندرجات قرارداد کار.
* [[ماده ۳۴ قانون کار]] — مفهوم حق‌السعی در ساختار قانون کار.
* [[ماده ۱۳ قانون کار]] — مسئولیت‌های مرتبط با قراردادهای انجام کار از طریق مقاطعه.
* [[ماده ۱۸۸ قانون کار]] — یکی از مقررات مهم مربوط به موارد خروج از شمول قانون کار.
* [[ماده ۱۸۸ قانون کار]] — یکی از مقررات مهم مربوط به خروج برخی اشخاص و روابط از شمول قانون کار.
   }}
   }}


خط ۱۶۵: خط ۱۶۶:
|شماره=۲۳۵۱
|شماره=۲۳۵۱
|تاریخ=۱۴۰۰/۰۸/۱۸
|تاریخ=۱۴۰۰/۰۸/۱۸
|چکیده=هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در بررسی قراردادهای اشخاصی که به صورت پیمانکاری تک‌نفره با پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات همکاری داشتند، با استناد به مواد ۲ و ۳ قانون کار و با توجه به نبود مدارک کافی دال بر تحقق تبعیت دستوری و اقتصادی، قراردادهای مورد بحث را پیمانکاری تک‌نفره و خارج از شمول قانون کار تشخیص داد.
|چکیده=هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در بررسی یک رابطه قراردادی، با توجه به ویژگی‌های واقعی قرارداد و احراز نشدن عناصر لازم برای شمول قانون کار، قرارداد مورد بررسی را مشمول قانون کار ندانست. این رأی از جهت تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی و اهمیت بررسی ماهیت واقعی رابطه با ماده ۲ ارتباط مستقیم دارد.
|لینک=[[رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری|مشاهده رأی]]
|لینک=[[رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری|مشاهده رأی]]
}}
}}


{{رأی قضایی
{{رأی قضایی
|نوع=رأی هیأت عمومی
|نوع=رأی وحدت رویه
|شماره=۱۰۵۱
|شماره=۷۲۰
|تاریخ=۱۳۹۸/۰۶/۰۵
|تاریخ=۱۳۹۰/۰۳/۰۳
|چکیده=این رأی درباره اختلاف کارگر و کارفرما در خصوص حق بیمه بر مبنای حق‌السعی و صلاحیت مراجع حل اختلاف کار است و از جهت آثار عملی رابطه کارگری و کارفرمایی و مفهوم حق‌السعی با ماده ۲ ارتباط دارد.
|چکیده=این رأی در زمینه اختلافات مربوط به حق بیمه و صلاحیت مراجع رسیدگی به اختلافات ناشی از رابطه کار مورد استناد قرار گرفته و از جهت آثار عملی تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی با ماده ۲ ارتباط دارد.
|لینک=[[رأی شماره ۱۰۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری|مشاهده رأی]]
|لینک=[[رأی وحدت رویه شماره ۷۲۰ دیوان عالی کشور|مشاهده رأی]]
}}
}}


خط ۱۸۱: خط ۱۸۲:
{{نظریات مشورتی
{{نظریات مشورتی
|محتوا=
|محتوا=
{{نظریه مشورتی
|شماره=۷/۱۴۰۰/۱۲۴۴
|تاریخ=۱۴۰۰/۱۰/۱۲
|پرونده=۱۴۰۰-۱۶۸-۱۲۴۴ک
|خلاصه=این نظریه در بررسی تفاوت رابطه کارگری و کارفرمایی با رابطه پیمانکاری، به مواد ۲، ۳، ۷، ۱۰ و ۱۳ قانون کار توجه دارد و تشخیص ماهیت واقعی رابطه و مفاد قرارداد را در تعیین وضعیت حقوقی آن مؤثر می‌داند.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۲۴۴|مشاهده نظریه]]
}}


{{نظریه مشورتی
{{نظریه مشورتی
خط ۱۸۶: خط ۱۹۵:
|تاریخ=۱۴۰۴/۰۷/۲۶
|تاریخ=۱۴۰۴/۰۷/۲۶
|پرونده=۱۴۰۴-۱۰۸-۱۱۹ع
|پرونده=۱۴۰۴-۱۰۸-۱۱۹ع
|خلاصه=اداره کل حقوقی قوه قضاییه در پاسخ به پرسش درباره کارگر تبعه خارجی فاقد پروانه کار تصریح کرده است که تعریف کارگر در ماده ۲، شامل کارگر ایرانی و غیرایرانی است و بیگانه بودن یا فقدان پروانه کار به‌خودی‌خود موجب خروج شخص از عنوان کارگر نمی‌شود.
|خلاصه=این نظریه درباره وضعیت اتباع خارجی فاقد پروانه کار است و تصریح می‌کند که صرف خارجی بودن یا نداشتن پروانه کار، به خودی خود عنوان کارگر را از شخص سلب نمی‌کند. موضوع باید با توجه به مقررات مربوط به شمول قانون کار بررسی شود.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹|مشاهده نظریه]]
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹|مشاهده نظریه]]
}}
{{نظریه مشورتی
|شماره=۷/۱۴۰۴/۱۶۸
|تاریخ=۱۴۰۴/۰۸/۲۵
|پرونده=۱۴۰۴-۱/۱-۱۶۸ح
|خلاصه=این نظریه در بررسی حوادث ناشی از کار، میان اشخاص مشمول قانون کار و اشخاصی مانند پیمانکار که خارج از شمول قانون کار هستند تفکیک می‌کند و در مورد افراد صنفی نیز تشخیص شمول تعریف کارگر موضوع ماده ۲ را مؤثر می‌داند.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۶۸|مشاهده نظریه]]
}}
{{نظریه مشورتی
|شماره=۷/۱۴۰۲/۲۳۹
|تاریخ=۱۴۰۲/۰۴/۱۳
|پرونده=۱۴۰۲-۶۹-۲۳۹ع
|خلاصه=این نظریه درباره اختلافات کارگر و کارفرما در زمینه حقوق بیمه‌ای و صلاحیت مراجع حل اختلاف کار است و از جهت آثار عملی رابطه کارگری و کارفرمایی با ماده ۲ ارتباط دارد.
|لینک=[[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۲۳۹|مشاهده نظریه]]
}}
}}


خط ۲۱۶: خط ۲۰۹:
<div style="padding:3px 4px 12px; font-size:14px; color:#455a64; line-height:2.3;">
<div style="padding:3px 4px 12px; font-size:14px; color:#455a64; line-height:2.3;">


* [[ماده ۱ قانون کار]] — اصل شمول قانون کار.
* [[ماده ۱ قانون کار]] — اصل کلی شمول قانون کار.
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف کارفرما.
* [[ماده ۳ قانون کار]] — تعریف قانونی کارفرما.
* [[ماده ۷ قانون کار]] — قرارداد کار.
* [[ماده ۷ قانون کار]] — تعریف قرارداد کار.
* [[ماده ۱۰ قانون کار]] — مندرجات قرارداد کار.
* [[ماده ۱۰ قانون کار]] — مندرجات قرارداد کار.
* [[ماده ۳۴ قانون کار]] — حق‌السعی.
* [[ماده ۱۳ قانون کار]] — قراردادهای انجام کار از طریق مقاطعه.
* [[ماده ۱۸۸ قانون کار]] — مقررات مهم مرتبط با استثناهای شمول قانون کار.
* [[ماده ۱۸۸ قانون کار]] — استثناهای مهم در شمول قانون کار.
* [[رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]] — قرارداد پیمانکاری تک‌نفره و معیار تشخیص رابطه کار.
* [[رأی وحدت رویه شماره ۲۳۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]] — بررسی ماهیت رابطه قراردادی و شمول قانون کار.
* [[رأی شماره ۱۰۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]] — حق بیمه و حق‌السعی کارگر.
* [[رأی وحدت رویه شماره ۷۲۰ دیوان عالی کشور]] — آثار رابطه کار و موضوع حق بیمه.
* [[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹]] — عنوان کارگر برای اتباع خارجی فاقد پروانه کار.
* [[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۲۴۴]] — تمایز رابطه کارگری و کارفرمایی از پیمانکاری.
* [[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۶۸]] — تشخیص شمول تعریف کارگر در حوادث ناشی از کار.
* [[نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹]] — وضعیت اتباع خارجی فاقد پروانه کار در رابطه با عنوان کارگر.
* [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_2_قانون_کار ماده ۲ قانون کار در ویکی حقوق]
* [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_2_قانون_کار ماده ۲ قانون کار در ویکی حقوق]
* [https://ghanoonekar.com/article-2-of-the-labor-law/ ماده ۲ قانون کار در قانون‌کار]
* [https://ghanoonekar.com/article-2-of-the-labor-law/ ماده ۲ قانون کار در قانون‌کار]
* [https://haghkhah.com/ نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه]
* [https://aftabhoghooghi.ir/2025/10/25/نظریه-مشورتی-درخصوص-مرجع-صالح-رسیدگی-به-آسیب-بدنی-اتباع-خارجی-فاقد-پروانه-کار-در-حادثه-ناشی-از-کار/ نظریه ۷/۱۴۰۴/۱۱۹]
* [https://asbahi-lawyer.ir/edalat-vahdat/رای-وحدت-رویه-شماره-۲۳۵۱-مورخ-۱۴۰۰-۰۸-۱۸-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری/ رأی وحدت رویه ۲۳۵۱]
* [https://mehdigoudarzi.com/post/رای-شماره-1051-مورخ-1398-06-05-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری رأی شماره ۱۰۵۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]


</div>
</div>
خط ۲۴۳: خط ۲۳۲:


<div style="font-size:14px; color:#394642; line-height:2.2;">
<div style="font-size:14px; color:#394642; line-height:2.2;">
ماده ۲ قانون کار، «کارگر» را بر اساس ماهیت رابطه کاری تعریف می‌کند، نه صرفاً عنوان شغلی یا نام قرارداد. انجام کار به هر عنوان، دریافت حق‌السعی و انجام کار به درخواست کارفرما، عناصر اصلی تعریف قانونی هستند. در موارد اختلافی، تشخیص رابطه کار باید با بررسی واقعیت رابطه و قرائن موجود انجام شود و قراردادهای مستقل مانند پیمانکاری تک‌نفره نیز باید از رابطه کارگری و کارفرمایی تفکیک شوند. در عین حال، تابعیت خارجی یا نداشتن پروانه کار به‌تنهایی عنوان کارگر را منتفی نمی‌کند.
ماده ۲ قانون کار، کارگر را شخصی می‌داند که به هر عنوان، در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند. بنابراین در تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی، علاوه بر عنوان قرارداد، باید ماهیت واقعی رابطه و عناصر قانونی آن بررسی شود. مفهوم حق‌السعی نیز در ماده گسترده‌تر از مزد صرف است و مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را دربر می‌گیرد.
</div>
</div>



نسخهٔ کنونی تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۰۷

ماده

۲

● معتبر

کارگر از لحاظ این قانون کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار می‌کند.

⌘ اصطلاحات کلیدی

کارگر

 —  شخصی که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند.

حق‌السعی

 —  دریافتی‌های مربوط به کار که در ماده ۲، مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را دربر می‌گیرد.

رابطه کارگری و کارفرمایی

 —  رابطه‌ای که در آن شخص به درخواست کارفرما کار می‌کند و در مقابل، حق‌السعی دریافت می‌کند.

کارفرما

 —  شخص حقیقی یا حقوقی که کارگر به درخواست او و به حساب او کار می‌کند.

📝 نمونه تست‌های آزمونی

سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به قانون کار و مقررات مرتبط



مطابق ماده ۲ قانون کار، کدام شخص «کارگر» محسوب می‌شود؟(تألیفی ـ مفهومی)

  • الف) شخصی که فقط با قرارداد کتبی برای کارفرما فعالیت می‌کند
  • ب) شخصی که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند
  • ج) شخصی که فقط در کارگاه‌های صنعتی مشغول به کار است
  • د) شخصی که صرفاً در مقابل دریافت مزد نقدی فعالیت می‌کند




کدام گزینه در ماده ۲ قانون کار از مصادیق حق‌السعی شمرده شده است؟(تألیفی ـ مستند به متن قانون)

  • الف) فقط مزد و حقوق
  • ب) فقط سهم سود و پاداش
  • ج) مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا
  • د) فقط مزایای غیرنقدی




کدام عنصر در تعریف کارگر در ماده ۲ قانون کار صراحتاً مورد اشاره قرار گرفته است؟(تألیفی ـ تحلیلی)

  • الف) انجام کار به درخواست کارفرما
  • ب) داشتن سمت مدیریتی در کارگاه
  • ج) انعقاد قرارداد فقط برای مدت معین
  • د) دریافت مزد فقط به صورت نقدی




آیا صرف عنوان «پیمانکار» در قرارداد، به تنهایی برای خارج کردن رابطه از شمول تعریف کارگر کافی است؟(تألیفی ـ مستند به رویه قضایی)

  • الف) بله، عنوان قرارداد همیشه تعیین‌کننده است.
  • ب) بله، مگر اینکه قرارداد شفاهی باشد.
  • ج) خیر، ماهیت واقعی رابطه و شرایط آن نیز باید بررسی شود.
  • د) خیر، زیرا تمام قراردادهای پیمانکاری مشمول قانون کار هستند.






مطابق ماده ۲ قانون کار، کدام شخص «کارگر» محسوب می‌شود؟(تألیفی ـ مفهومی)

  • الف) شخصی که فقط با قرارداد کتبی برای کارفرما فعالیت می‌کند
  • ب) شخصی که به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند
  • ج) شخصی که فقط در کارگاه‌های صنعتی مشغول به کار است
  • د) شخصی که صرفاً در مقابل دریافت مزد نقدی فعالیت می‌کند






کدام گزینه در ماده ۲ قانون کار از مصادیق حق‌السعی شمرده شده است؟(تألیفی ـ مستند به متن قانون)

  • الف) فقط مزد و حقوق
  • ب) فقط سهم سود و پاداش
  • ج) مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا
  • د) فقط مزایای غیرنقدی






کدام عنصر در تعریف کارگر در ماده ۲ قانون کار صراحتاً مورد اشاره قرار گرفته است؟(تألیفی ـ تحلیلی)

  • الف) انجام کار به درخواست کارفرما
  • ب) داشتن سمت مدیریتی در کارگاه
  • ج) انعقاد قرارداد فقط برای مدت معین
  • د) دریافت مزد فقط به صورت نقدی





شرح و توضیح ماده

جایگاه ماده ۲ در تعریف کارگر


خلاصه مطلب

ماده ۲ قانون کار، تعریف قانونی کارگر را ارائه می‌کند و سه عنصر مهم در این تعریف را مورد توجه قرار می‌دهد: انجام کار به هر عنوان، دریافت حق‌السعی و انجام کار به درخواست کارفرما.

این ماده در عمل یعنی چه؟

ماده ۲ یکی از مهم‌ترین مواد قانون کار برای تشخیص اینکه یک شخص از نظر این قانون «کارگر» محسوب می‌شود یا خیر است. قانونگذار در این ماده، تعریف کارگر را به عنوان شغلی، شکل خاص قرارداد یا نوع مشخصی از کار محدود نکرده است و از عبارت «به هر عنوان» استفاده کرده است.

بر اساس این ماده، شخص باید در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار کند. بنابراین وجود رابطه‌ای که در آن انجام کار برای کارفرما و در برابر دریافت عوض صورت می‌گیرد، در بررسی وضعیت شخص اهمیت اساسی دارد.

مفهوم حق‌السعی نیز در خود ماده با ذکر مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا توضیح داده شده است. از این جهت، دریافت عوض کار صرفاً در قالب مزد نقدی محدود نمی‌شود.

در مسائل عملی، گاهی درباره ماهیت رابطه میان اشخاص اختلاف ایجاد می‌شود؛ برای مثال ممکن است یک قرارداد با عنوان پیمانکاری یا عنوان دیگری تنظیم شده باشد، اما درباره ماهیت واقعی رابطه اختلاف وجود داشته باشد. در چنین مواردی، بررسی شرایط واقعی رابطه و مفاد قرارداد برای تشخیص وضعیت حقوقی اهمیت دارد.

از سوی دیگر، ماده ۲ باید در کنار مواد ۳، ۷، ۱۰، ۱۳ و سایر مقررات مرتبط مطالعه شود تا رابطه کارگری و کارفرمایی و تفاوت آن با روابط قراردادی دیگر بهتر مشخص شود.

نکات مهم

۱. ماده ۲ تعریف قانونی «کارگر» را بیان می‌کند.

۲. عبارت «به هر عنوان» نشان می‌دهد که عنوان شغلی یا قراردادی به تنهایی برای تشخیص کارگر بودن شخص کافی نیست.

۳. دریافت حق‌السعی یکی از عناصر تصریح‌شده در تعریف کارگر است.

۴. ماده ۲ در بیان حق‌السعی، مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را ذکر کرده است.

۵. انجام کار به درخواست کارفرما از عناصر مهم تعریف قانونی کارگر است.

۶. در اختلافات مربوط به ماهیت رابطه، صرف عنوان قرارداد نباید بدون بررسی شرایط واقعی رابطه مبنای نتیجه‌گیری قرار گیرد.

۷. برای تشخیص دقیق رابطه کارگری و کارفرمایی، ماده ۲ باید در کنار مواد مرتبط قانون کار و مقررات خاص احتمالی بررسی شود.

مثال کاربردی

فرض کنید شخصی با یک مجموعه قرارداد همکاری منعقد کرده و در مقابل انجام کار، مبلغ مشخصی دریافت می‌کند. برای تشخیص اینکه آیا رابطه او با مجموعه، رابطه کارگری و کارفرمایی است یا رابطه‌ای مانند پیمانکاری، صرف عنوان قرارداد کافی نیست و باید شرایط واقعی انجام کار، نحوه دریافت عوض و درخواست کارفرما و سایر عناصر رابطه بررسی شود.

توجه

ماده ۲ به خودی خود تمام موارد شمول یا عدم شمول قانون کار را تعیین نمی‌کند. در برخی روابط، مقررات خاص یا احکام استثنایی قانون می‌تواند در تعیین قانون حاکم مؤثر باشد. بنابراین برای تشخیص نهایی وضعیت یک شخص، باید مجموعه مقررات مرتبط با رابطه مورد نظر بررسی شود.

مواد مرتبط

⚖ آراء قضایی مرتبط

آراء مرتبط با موضوع و قلمرو ماده

رأی وحدت رویه

 

شماره ۲۳۵۱

 

تاریخ ۱۴۰۰/۰۸/۱۸


چکیده: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در بررسی یک رابطه قراردادی، با توجه به ویژگی‌های واقعی قرارداد و احراز نشدن عناصر لازم برای شمول قانون کار، قرارداد مورد بررسی را مشمول قانون کار ندانست. این رأی از جهت تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی و اهمیت بررسی ماهیت واقعی رابطه با ماده ۲ ارتباط مستقیم دارد.

رأی وحدت رویه

 

شماره ۷۲۰

 

تاریخ ۱۳۹۰/۰۳/۰۳


چکیده: این رأی در زمینه اختلافات مربوط به حق بیمه و صلاحیت مراجع رسیدگی به اختلافات ناشی از رابطه کار مورد استناد قرار گرفته و از جهت آثار عملی تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی با ماده ۲ ارتباط دارد.

⚖ نظریات مشورتی مرتبط

نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

نظریه شماره ۷/۱۴۰۰/۱۲۴۴

 

۱۴۰۰/۱۰/۱۲

شماره پرونده: ۱۴۰۰-۱۶۸-۱۲۴۴ک

چکیده: این نظریه در بررسی تفاوت رابطه کارگری و کارفرمایی با رابطه پیمانکاری، به مواد ۲، ۳، ۷، ۱۰ و ۱۳ قانون کار توجه دارد و تشخیص ماهیت واقعی رابطه و مفاد قرارداد را در تعیین وضعیت حقوقی آن مؤثر می‌داند.

نظریه شماره ۷/۱۴۰۴/۱۱۹

 

۱۴۰۴/۰۷/۲۶

شماره پرونده: ۱۴۰۴-۱۰۸-۱۱۹ع

چکیده: این نظریه درباره وضعیت اتباع خارجی فاقد پروانه کار است و تصریح می‌کند که صرف خارجی بودن یا نداشتن پروانه کار، به خودی خود عنوان کارگر را از شخص سلب نمی‌کند. موضوع باید با توجه به مقررات مربوط به شمول قانون کار بررسی شود.

مطالعات و منابع تکمیلی

جمع‌بندی

ماده ۲ قانون کار، کارگر را شخصی می‌داند که به هر عنوان، در مقابل دریافت حق‌السعی و به درخواست کارفرما کار می‌کند. بنابراین در تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی، علاوه بر عنوان قرارداد، باید ماهیت واقعی رابطه و عناصر قانونی آن بررسی شود. مفهوم حق‌السعی نیز در ماده گسترده‌تر از مزد صرف است و مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا را دربر می‌گیرد.

مسیر پیشنهادی مطالعه