پرش به محتوا

ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی داد
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

Rasool (بحث | مشارکت‌ها)

4 گروه کاربری
۹۲۱ ویرایش‌ها
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
خط ۱: خط ۱:
{{#seo:
|title=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری | تعریف پست سازمانی
|title_mode=replace
|description=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری پست سازمانی را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرایی برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص ثابت یا موقت و تصدی یک کارمند تعریف می‌کند. در این صفحه متن ماده، شرح و تحلیل حقوقی پست سازمانی، تفاوت پست ثابت و موقت، ارتباط پست سازمانی با مشاغل حاکمیتی، تشکیلات دستگاه‌های اجرایی، استخدام، انتصاب، حقوق و مزایا، آرای دیوان عدالت اداری و مقررات مرتبط بررسی شده است.
}}
<div class="wd-breadcrumb" itemscope itemtype="https://schema.org/BreadcrumbList">
<span class="wd-breadcrumb-item" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
[[قوانین و مقررات|<span itemprop="name">قوانین و مقررات</span>]]
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قوانین_و_مقررات">
<meta itemprop="position" content="1">
</span>
<span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span>
<span class="wd-breadcrumb-item" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
[[قانون مدیریت خدمات کشوری|<span itemprop="name">قانون مدیریت خدمات کشوری</span>]]
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/قانون_مدیریت_خدمات_کشوری">
<meta itemprop="position" content="2">
</span>
<span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span>
<span class="wd-breadcrumb-item" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
[[فصل اول ـ تعاریف|<span itemprop="name">فصل اول ـ تعاریف</span>]]
<meta itemprop="item" content="https://wikidad.ir/index.php?title=فصل_اول_ـ_تعاریف&action=edit&redlink=1">
<meta itemprop="position" content="3">
</span>
<span class="wd-breadcrumb-arrow">←</span>
<span class="wd-breadcrumb-current" itemprop="itemListElement" itemscope itemtype="https://schema.org/ListItem">
<span itemprop="name">ماده ۶</span>
<meta itemprop="position" content="4">
</span>
</div>
<div class="law-page">
<div class="law-page">


خط ۴۳: خط ۴:
|شماره=۶
|شماره=۶
|وضعیت=معتبر
|وضعیت=معتبر
|متن=پست سازمانی: عبارت است از جایگاهی که در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرائی برای انجام وظایف و مسئولیتهای مشخص (ثابت و موقت) پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود. پستهای ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد ایجاد خواهد شد.
|متن=پست سازمانی: عبارت است از جایگاهی که در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرائی برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص (ثابت و موقت) پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود. پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد ایجاد خواهد شد.
|فهرست=فصل اول ـ تعاریف
|فهرست=فصل اول ـ تعاریف
|قبل=ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری
|قبل=ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری
خط ۵۸: خط ۱۹:


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>پست سازمانی</b><br>
<b>جایگاه سازمانی</b><br>
جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی که برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص و تصدی یک کارمند پیش‌بینی می‌شود.
محل مشخص‌شده در ساختار سازمانی که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های معین پیش‌بینی می‌شود.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>جایگاه سازمانی</b><br>
<b>وظایف مشخص</b><br>
محل سازمانی تعریف‌شده در ساختار دستگاه که مستقل از شخص متصدی، برای انجام وظایف و مسئولیت‌های معین پیش‌بینی می‌شود.
مجموعه وظایفی که انجام آنها مبنای پیش‌بینی و تعریف پست سازمانی قرار می‌گیرد.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>وظایف مشخص</b><br>
<b>مسؤولیت‌های مشخص</b><br>
وظایف و مسئولیت‌هایی که برای انجام آنها پست سازمانی در ساختار دستگاه پیش‌بینی شده است.
مسؤولیت‌هایی که به یک جایگاه سازمانی معین وابسته و در ساختار سازمانی پیش‌بینی می‌شوند.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>پست ثابت</b><br>
<b>پست ثابت</b><br>
پستی که در چارچوب ماده ۶ برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد می‌شود.
پستی که برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد می‌شود.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>پست موقت</b><br>
<b>پست موقت</b><br>
جایگاه سازمانی پیش‌بینی‌شده برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص که برخلاف پست ثابت، وصف استمرار موضوع ماده ۶ را ندارد.
پستی که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص، بدون وصف استمرار مقرر در پست ثابت، پیش‌بینی می‌شود.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>مشاغل حاکمیتی</b><br>
<b>تصدی یک کارمند</b><br>
مشاغلی که ماهیت آنها با امور حاکمیتی موضوع ماده ۸ و مقررات مربوط ارتباط دارد و در شرایط مقرر می‌توانند مبنای ایجاد پست ثابت باشند.
پست سازمانی برای تصدی توسط یک کارمند در ساختار سازمانی پیش‌بینی می‌شود.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>تصدی پست</b><br>
<b>مشاغل حاکمیتی</b><br>
قرار گرفتن یک کارمند در جایگاه سازمانی پیش‌بینی‌شده برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مربوط به آن پست.
مشاغلی که پست‌های ثابت صرفاً برای آنها، در صورت داشتن جنبه استمرار، ایجاد می‌شوند.
</div>
</div>


<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:9px 11px;border-radius:4px;">
<b>ساختار سازمانی</b><br>
<b>جنبه استمرار</b><br>
چارچوب سازمانی مصوب دستگاه که پست‌های سازمانی و جایگاه واحدهای سازمانی در آن پیش‌بینی و تنظیم می‌شود.
ویژگی‌ای که قانون برای ایجاد پست ثابت در مشاغل حاکمیتی لازم دانسته است.
</div>
</div>


خط ۱۰۶: خط ۶۷:
|تاریخ تصویب=1386-07-08
|تاریخ تصویب=1386-07-08
|تاریخ آخرین اصلاح=
|تاریخ آخرین اصلاح=
|موضوع=تعریف پست سازمانی
|موضوع=تعریف پست سازمانی و تفکیک پست‌های ثابت و موقت
|سابقه تقنینی=دارد
|سابقه تقنینی=دارد
|مبنای آخرین اصلاح=
|مبنای آخرین اصلاح=
|یادداشت=ماده ۶ پست سازمانی را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرایی برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص و تصدی یک کارمند تعریف می‌کند و میان پست‌های ثابت و موقت تفکیک قائل می‌شود. ایجاد پست ثابت در این ماده صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار پیش‌بینی شده است.
|یادداشت=ماده ۶ پست سازمانی را جایگاهی در ساختار سازمانی برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص تعریف می‌کند و میان پست‌های ثابت و موقت تفکیک قائل می‌شود. ایجاد پست ثابت نیز صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز دانسته شده است.
}}
}}
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:0 0 16px;padding:0 3px;color:#455a64;line-height:2;font-size:13.5px;">
<strong>ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری</strong> مفهوم «پست سازمانی» را تعریف می‌کند؛ مفهومی که در بخش مهمی از نظام اداری، استخدامی و تشکیلاتی کشور نقش پایه‌ای دارد.
بر اساس این ماده، پست سازمانی «جایگاهی» است که در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرایی برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص، اعم از ثابت و موقت، پیش‌بینی می‌شود و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود.
بنابراین پست سازمانی در درجه نخست یک <strong>جایگاه سازمانی</strong> است و نباید آن را با شخص کارمند، عنوان شغلی یا صرفاً محل خدمت یکسان دانست.
ماده ۶ همچنین میان پست‌های ثابت و موقت تفکیک ایجاد کرده و مقرر کرده است که پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند ایجاد شوند.
اهمیت این حکم زمانی بیشتر آشکار می‌شود که ماده ۶ در کنار مواد ۸، ۲۹، ۳۲، ۴۵ و ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری مطالعه شود؛ زیرا پست سازمانی در ساختار تشکیلاتی دستگاه، استخدام، تصدی مشاغل حاکمیتی، شرایط احراز شغل و نظام حقوق و مزایا آثار مستقیم و غیرمستقیم دارد.
</div>
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:10px 0 16px;padding:10px 14px;background:#f7faf9;border-right:3px solid #527d77;color:#455a64;line-height:1.9;font-size:13px;">
<strong>منبع و کنترل متن:</strong>
متن ماده ۶ با نسخه قانون مدیریت خدمات کشوری در شناسنامه قانون و مجموعه تنقیحی مقررات اداری و استخدامی تطبیق داده شده است.
[https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری#ماده-6 مشاهده نسخه ماده ۶ در شناسنامه قانون]
[https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2024/07/مقررات-اداری-و-استخدامی-مرداد-1403.pdf مجموعه تنقیحی مقررات اداری و استخدامی شناسنامه قانون]
</div>
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:16px 0;">
<h2 style="border-top:3px solid #8064a2;padding-top:8px;margin:0 0 10px;font-size:19px;color:#654d83;">
📝 نمونه تست‌های آزمونی
</h2>
<div style="font-size:12px;color:#7b8992;margin-bottom:10px;">
سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
</div>


{{تست ماده
{{تست ماده
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|ماده=۶
|ماده=6
|موضوع=تعریف پست سازمانی
|موضوع=تعریف پست سازمانی
|نوع=تألیفی ـ مستند به متن قانون
|نوع=تألیفی ـ مفهومی و مستند به متن قانون
|سؤال=مطابق ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، پست سازمانی چیست؟
|سؤال=مطابق ماده ۶، «پست سازمانی» چیست؟
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=
<ul>
 
<li>الف) شخصی که در دستگاه اجرایی استخدام شده است</li>
<ul class="wd-test-options" data-answer="ج">
<li>ب) جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص که برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود</li>
<li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) عنوان شغلی یک کارمند بدون ارتباط با ساختار سازمانی</li>
<li>ج) صرفاً عنوان شغلی کارمند</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) محل خدمت هر فرد بدون تعیین وظایف و مسؤولیت‌ها</li>
<li>د) محل جغرافیایی خدمت کارمند</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) جایگاهی در ساختار سازمانی که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود</li>
<li class="wd-test-option" data-option="د">د) هر نوع شغل قابل تصدی در بخش دولتی</li>
</ul>
</ul>
|پاسخ=ب
|پاسخ=ج
|تحلیل=ماده ۶ پست سازمانی را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی می‌داند که برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود.
|تحلیل=ماده ۶ پست سازمانی را یک «جایگاه» در ساختار سازمانی می‌داند که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود.
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|نکته=پست سازمانی با شخص کارمند یا محل خدمت او یکی نیست؛ پست یک جایگاه سازمانی تعریف‌شده در ساختار دستگاه است.
|نکته=سه عنصر مهم تعریف ماده ۶ عبارت‌اند از جایگاه در ساختار سازمانی، وظایف و مسؤولیت‌های مشخص و پیش‌بینی برای تصدی یک کارمند.
}}
}}


خط ۱۷۰: خط ۹۷:
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|ماده=۶
|ماده=6
|موضوع=پست ثابت
|موضوع=وظایف و مسؤولیت‌های مشخص
|نوع=تألیفی ـ مفهومی
|نوع=تألیفی ـ مستند
|سؤال=بر اساس ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، پست‌های ثابت برای چه نوع مشاغلی ایجاد می‌شوند؟
|سؤال=کدام ویژگی مستقیماً در تعریف پست سازمانی در ماده ۶ آمده است؟
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=
<ul>
 
<li>الف) همه مشاغل دستگاه‌های اجرایی</li>
<ul class="wd-test-options" data-answer="الف">
<li>ب) فقط مشاغل خدماتی</li>
<li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص</li>
<li>ج) صرفاً مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) داشتن سابقه استخدامی معین</li>
<li>د) فقط مشاغل مدیریتی</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) دریافت حقوق ثابت</li>
<li class="wd-test-option" data-option="د">د) داشتن سمت مدیریتی</li>
</ul>
</ul>
|پاسخ=ج
|پاسخ=الف
|تحلیل=ماده ۶ به صراحت مقرر کرده است که پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند ایجاد خواهند شد.
|تحلیل=قانونگذار در تعریف پست سازمانی، انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص را صراحتاً جزء عناصر تعریف قرار داده است.
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|نکته=دو قید «حاکمیتی بودن» و «جنبه استمرار داشتن» در حکم ماده اهمیت دارند.
|نکته=پست سازمانی صرفاً یک عنوان اداری نیست؛ قانون آن را با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص مرتبط کرده است.
}}
}}


خط ۱۹۰: خط ۱۱۸:
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|ماده=۶
|ماده=6
|موضوع=پست سازمانی و کارمند
|موضوع=پست ثابت
|نوع=تألیفی ـ مقایسه‌ای
|نوع=تألیفی ـ مفهومی و مستند
|سؤال=کدام گزینه رابطه پست سازمانی و کارمند را دقیق‌تر بیان می‌کند؟
|سؤال=پست‌های ثابت مطابق ماده ۶ صرفاً برای چه مشاغلی ایجاد می‌شوند؟
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=
<ul>
 
<li>الف) پست سازمانی همان شخص کارمند است</li>
<ul class="wd-test-options" data-answer="ب">
<li>ب) پست سازمانی جایگاهی است که برای تصدی یک کارمند در ساختار سازمانی پیش‌بینی شده است</li>
<li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) همه مشاغل دستگاه‌های اجرایی</li>
<li>ج) پست سازمانی فقط پس از استخدام شخص ایجاد می‌شود</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد</li>
<li>د) هر کارمند الزاماً مالک پست سازمانی است</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) مشاغل موقت و پروژه‌ای</li>
<li class="wd-test-option" data-option="د">د) همه مشاغل تخصصی</li>
</ul>
</ul>
|پاسخ=ب
|پاسخ=ب
|تحلیل=ماده ۶ ابتدا پست را یک «جایگاه» در ساختار سازمانی تعریف می‌کند و سپس تصدی آن را برای یک کارمند در نظر می‌گیرد؛ بنابراین پست و شخص متصدی دو مفهوم متفاوت‌اند.
|تحلیل=قسمت پایانی ماده ۶ ایجاد پست ثابت را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز می‌داند.
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|نکته=تفاوت میان «پست» و «متصدی پست» در مسائل استخدامی و تشکیلاتی اهمیت دارد.
|نکته=دو قید «حاکمیتی بودن» و «جنبه استمرار داشتن» برای ایجاد پست ثابت اهمیت دارند.
}}
}}


خط ۲۱۰: خط ۱۳۹:
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|ماده=۶
|ماده=6
|موضوع=پست ثابت و موقت
|موضوع=پست ثابت و موقت
|نوع=تألیفی ـ تحلیلی
|نوع=تألیفی ـ تطبیقی و مستند
|سؤال=کدام گزینه درباره ماده ۶ صحیح است؟
|سؤال=کدام گزینه با ساختار ماده ۶ درباره پست‌های ثابت و موقت سازگار است؟
|گزینه‌ها=
|گزینه‌ها=
<ul>
 
<li>الف) ماده ۶ پست‌های سازمانی را فقط به پست‌های ثابت محدود کرده است</li>
<ul class="wd-test-options" data-answer="د">
<li>ب) ماده ۶ پست سازمانی را شامل جایگاه‌های ثابت و موقت می‌داند و برای پست ثابت شرط حاکمیتی و استمرار مقرر کرده است</li>
<li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) همه پست‌ها باید ثابت باشند.</li>
<li>ج) هر پست موقت الزاماً مربوط به شغل حاکمیتی است</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) پست موقت در قانون تعریف نشده است.</li>
<li>د) هر شغل حاکمیتی الزاماً باید پست موقت داشته باشد</li>
<li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) پست ثابت و موقت هیچ تفاوتی در حکم قانونی ندارند.</li>
<li class="wd-test-option" data-option="د">د) پست سازمانی می‌تواند برای وظایف و مسؤولیت‌های مشخص ثابت یا موقت پیش‌بینی شود، اما پست ثابت فقط برای مشاغل حاکمیتی مستمر ایجاد می‌شود.</li>
</ul>
</ul>
|پاسخ=ب
|پاسخ=د
|تحلیل=تعریف ماده ۶ صراحتاً از وظایف و مسئولیت‌های «ثابت و موقت» سخن می‌گوید، اما درباره پست‌های ثابت مقرر می‌کند که صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد شوند.
|تحلیل=ماده ۶ در تعریف پست سازمانی به هر دو حالت ثابت و موقت اشاره می‌کند، اما در قسمت پایانی محدودیت خاصی برای ایجاد پست ثابت مقرر می‌دارد.
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|نکته=نباید حکم خاص مربوط به پست ثابت را به همه انواع پست سازمانی تسری داد.
|نکته=نباید اشاره به «ثابت و موقت» در صدر ماده را با حکم اختصاصی قسمت پایانی درباره پست ثابت یکسان دانست.
}}
}}


</div>
{{تست ماده
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|ماده=6
|موضوع=تصدی پست سازمانی
|نوع=تألیفی ـ مفهومی
|سؤال=در تعریف ماده ۶، پست سازمانی برای تصدی چه کسی در نظر گرفته می‌شود؟
|گزینه‌ها=


{{شرح ماده
<ul class="wd-test-options" data-answer="ج">
|عنوان=تعریف و جایگاه پست سازمانی
<li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) هر شخص حقیقی</li>
|خلاصه=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری پست سازمانی را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی تعریف می‌کند که برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص و تصدی یک کارمند پیش‌بینی شده است. ماده میان پست‌های ثابت و موقت تفکیک می‌کند و ایجاد پست ثابت را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز می‌داند.
<li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) مقام سیاسی</li>
|توضیح=پست سازمانی یکی از مفاهیم بنیادی حقوق اداری و استخدامی است؛ زیرا رابطه میان ساختار تشکیلاتی دستگاه و نیروی انسانی از طریق پست‌های سازمانی برقرار می‌شود.
<li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) یک کارمند</li>
<li class="wd-test-option" data-option="د">د) پیمانکار خصوصی</li>
</ul>
|پاسخ=ج
|تحلیل=ماده ۶ صراحتاً مقرر می‌کند که جایگاه سازمانی برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود.
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
|نکته=عبارت «برای تصدی یک کارمند» بخشی صریح از تعریف قانونی پست سازمانی است.
}}


در یک ساختار سازمانی، هر پست برای انجام مجموعه‌ای از وظایف و مسئولیت‌های مشخص پیش‌بینی می‌شود و شخص کارمند بعداً آن جایگاه را تصدی می‌کند.
{{تست ماده
|قانون=قانون مدیریت خدمات کشوری
|فصل=فصل اول ـ تعاریف
|ماده=6
|موضوع=جنبه استمرار
|نوع=تألیفی ـ مستند
|سؤال=«جنبه استمرار» در ماده ۶ چه نقشی دارد؟
|گزینه‌ها=


از این منظر، پست سازمانی با «شغل»، «کارمند»، «واحد سازمانی» و «محل خدمت» تفاوت دارد.
<ul class="wd-test-options" data-answer="الف">
 
<li class="wd-test-option" data-option="الف">الف) یکی از شرایط ایجاد پست ثابت برای مشاغل حاکمیتی است.</li>
ماده ۶ همچنین دو وصف «ثابت» و «موقت» را برای پست‌های سازمانی مورد توجه قرار داده است. در خصوص پست ثابت، قانونگذار محدودیت مهمی وضع کرده و ایجاد آن را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند پیش‌بینی کرده است.
<li class="wd-test-option" data-option="ب">ب) شرط تصدی هر پست موقت است.</li>
 
<li class="wd-test-option" data-option="ج">ج) شرط استخدام هر کارمند در دستگاه اجرایی است.</li>
این حکم باید همراه ماده ۸ قانون، که امور حاکمیتی را تعریف می‌کند، و مقررات تشکیلاتی و استخدامی بعدی مورد مطالعه قرار گیرد.
<li class="wd-test-option" data-option="د">د) شرط تعریف دستگاه اجرایی است.</li>
 
</ul>
|نکات=
|پاسخ=الف
۱. پست سازمانی یک «جایگاه» است، نه شخص کارمند.
|تحلیل=ماده ۶ تصریح می‌کند که پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد ایجاد خواهند شد.
 
|مستند=ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
۲. پست سازمانی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی پیش‌بینی می‌شود.
|نکته=جنبه استمرار در قسمت پایانی ماده ۶ به «مشاغل حاکمیتی» مربوط است، نه به همه پست‌های سازمانی.
 
۳. پست برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص ایجاد می‌شود.
 
۴. ماده ۶ از پست‌های ثابت و موقت سخن می‌گوید.
 
۵. پست ثابت فقط برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد می‌شود.
 
۶. تشخیص حاکمیتی بودن شغل با توجه به ماده ۸ و مقررات مربوط انجام می‌شود.
 
۷. پست سازمانی با عنوان شغلی یک مفهوم واحد نیست.
 
۸. پست سازمانی با واحد سازمانی نیز تفاوت دارد.
 
۹. یک واحد سازمانی می‌تواند متشکل از چند پست سازمانی باشد.
 
۱۰. تصدی پست توسط کارمند با خود پست سازمانی یکی نیست.
 
۱۱. وجود یک پست در ساختار سازمانی الزاماً به معنای تصدی‌شدن آن در هر زمان نیست.
 
۱۲. پست می‌تواند در ساختار سازمانی وجود داشته باشد ولی در مقطعی بلاتصدی باشد.
 
۱۳. پست‌های سازمانی در تشکیلات مصوب دستگاه جایگاه حقوقی و سازمانی پیدا می‌کنند.
 
۱۴. تغییر ساختار تشکیلاتی می‌تواند بر پست‌های سازمانی اثر بگذارد.
 
۱۵. ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری ارتباط مستقیم با تشکیلات و سقف پست‌های سازمانی دارد.
 
۱۶. پست‌های سازمانی در تعیین نیاز نیروی انسانی دستگاه اهمیت دارند.
 
۱۷. پست سازمانی با مجوز استخدامی یکسان نیست؛ وجود پست یکی از عناصر ساختاری مورد توجه در فرآیندهای استخدامی است.
 
۱۸. تصدی پست توسط شخص باید بر اساس مقررات استخدامی و حکم یا قرارداد قانونی انجام شود.
 
۱۹. پست ثابت در ماده ۶ با دو قید حاکمیتی بودن و استمرار شغل محدود شده است.
 
۲۰. نباید حکم «پست ثابت» را به گونه‌ای تفسیر کرد که همه پست‌های سازمانی را مشمول شرایط آن بداند.
 
۲۱. مقررات اجرایی، معیارهای دقیق‌تری برای تشخیص مشاغل حاکمیتی تعیین کرده‌اند.
 
۲۲. در تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، پست‌های سازمانی تأییدشده در تشکیلات تفصیلی یکی از مبانی تعیین مشاغل حاکمیتی معرفی شده‌اند.
 
۲۳. پست سازمانی می‌تواند در موضوعات حقوق و مزایا نیز آثار عملی داشته باشد.
 
۲۴. عنوان و سطح پست در همطرازی، انتصاب و برخی پرداخت‌های قانونی می‌تواند مؤثر باشد.
 
۲۵. استفاده از نیروی انسانی برای انجام امور مربوط به پست سازمانی باید با رعایت مقررات استخدامی و محدودیت‌های قانونی انجام شود.
 
۲۶. آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در برخی موارد، رابطه به‌کارگیری نیرو و پست سازمانی را مورد بررسی قرار داده‌اند.
 
|مثال=فرض کنیم در ساختار مصوب یک وزارتخانه، یک پست سازمانی برای انجام وظایف مشخص کارشناسی پیش‌بینی شده باشد. خود این جایگاه «پست سازمانی» است و کارمندی که بر اساس مقررات قانونی در آن منصوب می‌شود «متصدی پست» محسوب می‌شود.
 
همچنین ممکن است پستی در ساختار سازمانی وجود داشته باشد ولی در مقطعی فاقد متصدی باشد. بنابراین نباید وجود پست را با حضور فیزیکی یا استخدام قطعی یک شخص یکسان دانست.
 
|توجه=عبارت «پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد ایجاد خواهد شد» یک حکم خاص درباره پست ثابت است. بنابراین نباید آن را به این معنا تفسیر کرد که هر نوع پست سازمانی الزاماً باید ثابت باشد یا هر شغل دستگاه اجرایی الزاماً باید در قالب پست ثابت سازماندهی شود.
}}
}}


<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
{{شرح ماده
|عنوان=تعریف پست سازمانی و ضابطه ایجاد پست ثابت
|خلاصه=ماده ۶ «پست سازمانی» را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرایی می‌داند که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص، اعم از ثابت و موقت، پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود. قانون سپس برای ایجاد پست ثابت محدودیت ویژه‌ای مقرر می‌کند: پست ثابت فقط برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد خواهد شد.[۱]


<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
|توضیح=
تحلیل حقوقی و تفسیری
ماده ۶ نخستین ماده از فصل اول است که تعریف خود را مستقیماً بر «ساختار سازمانی» و جایگاه مشخصی در این ساختار متمرکز می‌کند.[۱]
</h2>


<div style="font-size:13.5px;color:#455a64;line-height:2;">
در این ماده، پست سازمانی صرفاً یک عنوان یا نام شغلی نیست؛ بلکه «جایگاهی» است که در ساختار سازمانی پیش‌بینی شده و باید با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص ارتباط داشته باشد.[۱]


<h3>۱. جایگاه ماده ۶ در فصل تعاریف</h3>
بنابراین سه عنصر اصلی در تعریف قانونی پست سازمانی قابل شناسایی است: نخست، وجود جایگاه در ساختار سازمانی؛ دوم، ارتباط آن جایگاه با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص؛ و سوم، پیش‌بینی جایگاه برای تصدی یک کارمند.[۱]


ماده ۶ در ادامه مواد ۱ تا ۵، یکی دیگر از مفاهیم پایه قانون مدیریت خدمات کشوری را تعریف می‌کند.
قانون در تعریف خود از عبارت «ثابت و موقت» استفاده کرده است. از این جهت، پست سازمانی می‌تواند از حیث استمرار، وضعیت ثابت یا موقت داشته باشد.[۱]


مواد ابتدایی فصل اول ابتدا دستگاه‌ها و ساختارهای اصلی را تعریف کرده و سپس با ماده ۶ به یکی از عناصر درونی ساختار سازمانی یعنی «پست سازمانی» می‌رسند.
با این حال، قسمت پایانی ماده ۶ حکم خاصی درباره «پست‌های ثابت» مقرر کرده است. بر اساس این حکم، پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند ایجاد خواهند شد.[۱]


به همین دلیل، ماده ۶ را باید یکی از حلقه‌های اتصال میان ساختار سازمانی و نظام استخدامی دانست.
در نتیجه، نباید میان «پست سازمانی» و «پست ثابت» خلط کرد. عنوان پست سازمانی در ماده ۶ مفهومی است که هر دو وضعیت ثابت و موقت را دربرمی‌گیرد، اما پست ثابت تابع شرط خاص مقرر در قسمت پایانی ماده است.[۱]


<h3>۲. معنای «جایگاه» در ماده ۶</h3>
ارتباط ماده ۶ با ماده ۸ نیز از همین جهت اهمیت دارد؛ زیرا ماده ۸ «امور حاکمیتی» را تعریف می‌کند و ماده ۶ در مورد پست ثابت، از «مشاغل حاکمیتی» سخن می‌گوید.[۲]


قانونگذار پست سازمانی را «جایگاه» معرفی کرده است.
همچنین ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری در مقررات استخدام رسمی، میان مشاغل حاکمیتی و سایر وضعیت‌های استخدامی تفکیک‌هایی ایجاد کرده و تبصره‌های آن با مقررات مربوط به پست‌های سازمانی و مشاغل حاکمیتی ارتباط دارد.[۳]


این تعبیر نشان می‌دهد که پست پیش از شخص متصدی، در ساختار سازمانی تعریف می‌شود.
از سوی دیگر، تصویب‌نامه مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، برای تشخیص مشاغل حاکمیتی شاخص‌هایی مانند نوع وظایف واحد سازمانی، محل جغرافیایی استقرار پست، حساسیت شغل و امکان یا عدم امکان انجام وظایف توسط بخش غیردولتی را مورد توجه قرار داده است.[۴]


به بیان دیگر، پست محل حقوقی و سازمانی انجام مجموعه‌ای از وظایف است و شخص کارمند بعداً برای تصدی آن جایگاه تعیین می‌شود.
این مقررات نشان می‌دهد که تشخیص حاکمیتی بودن یک پست صرفاً با توجه به عنوان آن انجام نمی‌شود و باید وظایف، جایگاه سازمانی و معیارهای قانونی مربوط بررسی شود.[۴]


<h3>۳. تفاوت پست سازمانی و کارمند</h3>
در رویه قضایی نیز مفهوم پست سازمانی در دعاوی مربوط به تغییر یا تنزل پست مورد استفاده قرار گرفته است. در رأی وحدت رویه شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، موضوع اعتراض به تنزل مقام و پست سازمانی کارکنان مورد بررسی قرار گرفته و صلاحیت هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری در موارد مقرر قانونی مورد توجه قرار گرفته است.[۵]


پست سازمانی یک جایگاه است و کارمند شخصی است که آن جایگاه را تصدی می‌کند.
در رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ نیز موضوع «تنزل پست سازمانی» و تفکیک آن از تنزل مقام و گروه مورد بررسی قرار گرفته و در رأی، میان تغییر پست سازمانی بدون تنزل مقام یا گروه و مواردی که عنوان تنزل مقام یا گروه پیدا می‌کند تفکیک شده است.[۶]


این تفکیک در مواردی مانند ایجاد، حذف، تغییر یا بلاتصدی شدن پست اهمیت زیادی دارد.
همچنین نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۷، با استناد به رأی وحدت رویه شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷، در خصوص تغییر یا تنزل پست و جایگاه سازمانی ذیحساب و معاون ذیحساب توضیح داده و بر لزوم رعایت مقررات و آرای وحدت رویه مرتبط تأکید کرده است.[۷]


با خروج یک کارمند از دستگاه، لزوماً پست سازمانی از بین نمی‌رود؛ زیرا ممکن است جایگاه همچنان در تشکیلات مصوب وجود داشته باشد و متصدی جدید برای آن تعیین شود.
بنابراین، ماده ۶ علاوه بر اینکه تعریف قانونی پست سازمانی را ارائه می‌کند، مبنایی برای تفکیک جایگاه سازمانی از شخص کارمند، و نیز تفکیک پست ثابت از پست موقت فراهم می‌سازد. در تحلیل هر وضعیت استخدامی باید ابتدا جایگاه سازمانی، نوع پست، وظایف و مسؤولیت‌های آن و سپس مقررات خاص حاکم بر تغییر یا تصدی آن بررسی شود.


<h3>۴. تفاوت پست سازمانی و شغل</h3>
|نکات=
۱. پست سازمانی «جایگاه» در ساختار سازمانی است، نه صرفاً نام یک شغل.[۱]


«شغل» و «پست سازمانی» در نظام اداری به یک معنا نیستند.
۲. پست سازمانی برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی می‌شود.[۱]


شغل بیشتر ناظر به مجموعه وظایف و شرایط احراز یک عنوان شغلی است، در حالی که پست سازمانی جایگاه مشخصی در ساختار یک دستگاه است که برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص پیش‌بینی می‌شود.
۳. ماده ۶ هر دو حالت ثابت و موقت را در تعریف پست سازمانی مورد توجه قرار داده است.[۱]


به همین دلیل ممکن است یک عنوان شغلی در چند پست سازمانی مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
۴. پست سازمانی برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود.[۱]


<h3>۵. تفاوت پست سازمانی و واحد سازمانی</h3>
۵. پست ثابت با پست موقت یکسان نیست.


واحد سازمانی مجموعه‌ای سازمان‌یافته برای انجام وظایف و مأموریت‌های مشخص است؛ اما پست سازمانی جایگاهی است که برای تصدی یک کارمند در ساختار آن دستگاه پیش‌بینی می‌شود.
۶. ایجاد پست ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز دانسته شده است.[۱]


در نتیجه، واحد سازمانی و پست سازمانی در دو سطح متفاوت از ساختار اداری قرار دارند.
۷. تشخیص مشاغل حاکمیتی با توجه به مقررات مربوط به امور و مشاغل حاکمیتی انجام می‌شود.[۴]


<h3>۶. دوگانه ثابت و موقت</h3>
۸. «پست سازمانی» با «شخص کارمند» یکی نیست؛ جایگاه سازمانی از شخصی که آن را تصدی می‌کند تفکیک می‌شود.


ماده ۶ پست سازمانی را به پست‌های ثابت و موقت محدود نکرده، بلکه در تعریف خود به وظایف و مسئولیت‌های «ثابت و موقت» اشاره کرده است.
۹. تغییر پست سازمانی الزاماً با «تنزل مقام» یا «تنزل گروه» یکسان نیست و آثار حقوقی آنها باید جداگانه بررسی شود.[۶]


اما در قسمت دوم ماده، حکم خاصی درباره پست ثابت وضع کرده و ایجاد آن را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز دانسته است.
۱۰. در موارد خاص، مقررات استخدامی و قوانین اختصاصی دستگاه می‌توانند در نحوه تصدی یا تغییر پست مؤثر باشند.[۷]


<h3>۷. مفهوم پست ثابت</h3>
۱۱. برای تشخیص حاکمیتی بودن یک پست، عنوان آن به تنهایی کافی نیست و باید وظایف و معیارهای قانونی مربوط بررسی شود.[۴]


پست ثابت جایگاهی است که در ساختار سازمانی دستگاه برای انجام یک وظیفه مستمر و در چارچوب شرایط مقرر ایجاد می‌شود.
۱۲. مفهوم پست سازمانی در بسیاری از مقررات استخدامی و اداری، مبنای تعیین جایگاه شغلی و سازمانی کارکنان قرار می‌گیرد.


در ماده ۶، وصف «ثابت» با دو قید همراه شده است:
|مثال=
اگر در ساختار مصوب یک دستگاه اجرایی جایگاهی برای انجام وظایف مشخص پیش‌بینی شده و آن جایگاه برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته شود، از نظر تعریف ماده ۶ با پست سازمانی مواجه هستیم.[۱]


اول، شغل باید حاکمیتی باشد؛
اگر جایگاه مورد نظر برای وظایف مشخصی به صورت موقت پیش‌بینی شده باشد، موقتی بودن آن مانع از قرار گرفتن در تعریف کلی پست سازمانی نیست؛ زیرا ماده ۶ صراحتاً از وظایف و مسؤولیت‌های «ثابت و موقت» سخن گفته است.[۱]


دوم، شغل باید جنبه استمرار داشته باشد.
اگر جایگاهی به عنوان پست ثابت پیش‌بینی شود، باید بررسی شود که شغل مربوط حاکمیتی بوده و جنبه استمرار داشته باشد؛ زیرا ماده ۶ ایجاد پست ثابت را به این دو وصف مقید کرده است.[۱]


<h3>۸. مفهوم پست موقت</h3>
در مورد تغییر پست یک کارمند نیز باید میان صرف تغییر جایگاه سازمانی و تنزل مقام یا گروه تفکیک کرد؛ رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ این تفکیک را در رسیدگی به موضوعات استخدامی مورد توجه قرار داده است.[۶]


پست موقت نیز در تعریف کلی ماده ۶ به رسمیت شناخته شده است.
در مورد ذیحساب و معاون ذیحساب، نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ با توجه به مقررات خاص انتصاب آنان، تغییر پست و جایگاه سازمانی را تابع مقررات ویژه مربوط دانسته است.[۷]


بنابراین قانونگذار اصل وجود جایگاه‌های موقت را در ساختار اداری پذیرفته است، اما حکم محدودکننده قسمت دوم ماده را به صراحت درباره «پست‌های ثابت» بیان کرده است.
|توجه=
در بررسی یک پست سازمانی، ابتدا باید جایگاه آن در ساختار سازمانی و وظایف و مسؤولیت‌های مشخص آن احراز شود.


در تحلیل پست موقت باید مقررات خاص تشکیلاتی، استخدامی و مجوزهای مربوط نیز مورد توجه قرار گیرد.
سپس باید مشخص شود پست مورد نظر ثابت است یا موقت. اگر پست ثابت باشد، شرط حاکمیتی بودن شغل و داشتن جنبه استمرار باید مورد بررسی قرار گیرد.[۱]


<h3>۹. ارتباط پست ثابت با مشاغل حاکمیتی</h3>
همچنین «پست سازمانی»، «شغل»، «سمت»، «مقام» و «گروه» مفاهیم کاملاً یکسانی نیستند و در دعاوی استخدامی نباید بدون بررسی مقررات مربوط به جای یکدیگر به کار روند.


ماده ۶ ایجاد پست ثابت را به مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مرتبط کرده است.
در مواردی که تغییر یا تنزل پست مطرح است، علاوه بر ماده ۶ باید مقررات استخدامی خاص دستگاه و آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مرتبط نیز بررسی شود.[۵][۶]
}}


از این رو، مفهوم «شغل حاکمیتی» در ماده ۶ بدون مراجعه به ماده ۸ و مقررات اجرایی مربوط قابل تحلیل کامل نیست.
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


<h3>۱۰. ارتباط ماده ۶ با ماده ۸</h3>
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
 
تحلیل حقوقی و تفسیری
ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری امور حاکمیتی را تعریف می‌کند.
</h2>
 
در نتیجه، برای تشخیص اینکه یک شغل می‌تواند در قالب پست ثابت موضوع ماده ۶ قرار گیرد، باید ماهیت وظایف و ارتباط آنها با امور حاکمیتی بررسی شود.
 
این رابطه یکی از مهم‌ترین پیوندهای میان تعاریف فصل اول قانون است.
 
<h3>۱۱. معیارهای اجرایی تشخیص مشاغل حاکمیتی</h3>
 
در تصویب‌نامه مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، پست‌های سازمانی دستگاه‌های اجرایی که در تشکیلات تفصیلی به تأیید مرجع صلاحیتدار رسیده‌اند، مبنای تعیین مشاغل حاکمیتی معرفی شده‌اند.
 
همچنین نوع وظایف، محل جغرافیایی استقرار، حساسیت شغل و عدم امکان انجام وظایف توسط بخش غیردولتی از شاخص‌های مقرر در آن تصویب‌نامه هستند.
 
این مقرره نشان می‌دهد که «حاکمیتی بودن» صرفاً بر اساس عنوان یک پست تعیین نمی‌شود و ماهیت واقعی وظایف نیز اهمیت دارد.
 
<h3>۱۲. تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی</h3>
 
تصویب‌نامه شماره ۱۶۳۴۶۷/۴۴۹۱۳ مورخ ۱۳۸۹/۰۷/۲۲، با استناد به تبصره ۲ ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی را تعیین کرده است.
 
این تصویب‌نامه از مهم‌ترین مقررات اجرایی مرتبط با بخش دوم ماده ۶ است.
 
[https://nezamat.ir/post-38014/ مشاهده تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی]
 
<h3>۱۳. پست سازمانی و تشکیلات مصوب</h3>
 
پست سازمانی باید در چارچوب ساختار و تشکیلات دستگاه پیش‌بینی شود.
 
ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری نیز در فصل ساختار سازمانی، ضوابط مربوط به تشکیلات و سقف پست‌های سازمانی را مورد توجه قرار داده است.
 
بنابراین ماده ۶ بدون ماده ۲۹ قابل فهم کامل نیست.
 
<h3>۱۴. ارتباط ماده ۶ با ماده ۲۹</h3>
 
ماده ۲۹ از جمله مواد مهم قانون در حوزه سازماندهی، طراحی و تنظیم تشکیلات دستگاه‌های اجرایی است.
 
در مقررات اجرایی مربوط به ماده ۲۹ نیز پست‌های سازمانی، تشکیلات تفصیلی و نحوه سازماندهی واحدهای دستگاه‌ها مورد تنظیم قرار گرفته‌اند.
 
در نتیجه، ماده ۶ تعریف را ارائه می‌کند و ماده ۲۹ سازوکار تشکیلاتی مرتبط با آن را تکمیل می‌کند.
 
<h3>۱۵. پست سازمانی و استخدام</h3>
 
پست سازمانی و استخدام دو مفهوم مرتبط اما مستقل‌اند.
 
استخدام به ایجاد رابطه خدمت میان شخص و دستگاه مربوط می‌شود؛ در حالی که پست سازمانی یک جایگاه در ساختار سازمانی است.
 
قانونگذار در مواد بعدی، از جمله ماده ۳۲، مقرراتی درباره به‌کارگیری افراد در دستگاه‌های اجرایی وضع کرده است.
 
<h3>۱۶. پست سازمانی و تصدی یک کارمند</h3>
 
قسمت پایانی تعریف ماده ۶، پست را برای «تصدی یک کارمند» در نظر گرفته است.
 
بنابراین پست سازمانی از نظر کارکردی با نیروی انسانی ارتباط مستقیم دارد.
 
اما این عبارت نباید به معنای ایجاد مالکیت شخصی کارمند نسبت به پست تلقی شود؛ پست همچنان بخشی از ساختار سازمانی دستگاه است.
 
<h3>۱۷. پست بلاتصدی</h3>
 
از مفهوم پست سازمانی می‌توان میان «وجود پست» و «تصدی پست» تفکیک کرد.
 
بنابراین ممکن است پستی در ساختار مصوب دستگاه وجود داشته باشد اما در یک مقطع زمانی متصدی نداشته باشد.
 
این تفکیک در مقررات ساماندهی نیروی انسانی و تشکیلات اهمیت دارد.
 
<h3>۱۸. پست سازمانی و پست با نام</h3>
 
در مقررات اجرایی تشکیلات، مفهوم «پست با نام» نیز در برخی موارد مطرح شده است.
 
پست با نام در مقررات تشکیلاتی به پستی اطلاق می‌شود که دارای شاغل مشخص بوده و در جریان اصلاح تشکیلات، حذف یا تغییر آن تابع ضوابط خاص می‌شود.
 
بنابراین پست سازمانی مفهومی عام‌تر از برخی انواع خاص پست‌های تشکیلاتی است.


<h3>۱۹. پست سازمانی و مشاغل عمومی و اختصاصی</h3>
<h3>۱. پست سازمانی به عنوان جایگاه ساختاری</h3>
<p>
ماده ۶ پست سازمانی را «جایگاه» می‌داند؛ بنابراین عنصر اصلی در مفهوم پست، وجود جایگاه مشخص در ساختار سازمانی است. صرف وجود یک وظیفه یا فعالیت، بدون احراز جایگاه سازمانی، به تنهایی برای تحقق تعریف ماده ۶ کافی نیست.[۱]
</p>


در مقررات اجرایی نظام اداری، میان مشاغل عمومی و اختصاصی دستگاه‌های اجرایی نیز تفکیک شده است.
<h3>۲. ارتباط پست با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص</h3>
<p>
جایگاه سازمانی باید برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی شده باشد. از این جهت، تعریف قانونی پست با ساختار وظایف و مسؤولیت‌های سازمان ارتباط مستقیم دارد.[۱]
</p>


برخی مشاغل در بسیاری از دستگاه‌ها قابل استفاده‌اند و برخی دیگر ماهیت اختصاصی یک دستگاه را دارند.
<h3>۳. ثابت و موقت بودن پست</h3>
<p>
ماده ۶ پست‌های سازمانی را از حیث وضعیت، شامل پست‌های ثابت و موقت می‌داند. بنابراین «پست سازمانی» مفهومی گسترده‌تر از «پست ثابت» است.[۱]
</p>


این تقسیم‌بندی در تشخیص ساختار نیروی انسانی و تعیین پست‌های سازمانی دستگاه اهمیت دارد.
<h3>۴. شرط ایجاد پست ثابت</h3>
<p>
قسمت پایانی ماده ۶ ایجاد پست ثابت را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز می‌داند. این قسمت، یک محدودیت مشخص برای ایجاد پست ثابت ایجاد کرده است.[۱]
</p>


<h3>۲۰. پست سازمانی و مشاغل اختصاصی</h3>
<h3>۵. رابطه ماده ۶ با ماده ۸</h3>
<p>
ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری امور حاکمیتی را تعریف می‌کند و از این جهت برای تفسیر عبارت «مشاغل حاکمیتی» در ماده ۶ اهمیت دارد.[۲]
</p>


مقررات مربوط به ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری، مشاغل اختصاصی دستگاه‌ها را مورد توجه قرار داده است.
<h3>۶. معیارهای تشخیص مشاغل حاکمیتی</h3>
<p>
تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، عواملی مانند نوع وظایف واحد سازمانی، محل استقرار پست، حساسیت شغل و امکان انجام وظایف توسط بخش غیردولتی را در تشخیص مشاغل حاکمیتی مورد توجه قرار داده است.[۴]
</p>


بنابراین برای تحلیل دقیق یک پست سازمانی، علاوه بر اینکه باید وجود آن در ساختار مصوب دستگاه احراز شود، ماهیت شغل و جایگاه آن در نظام مشاغل عمومی یا اختصاصی نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.
<h3>۷. تفکیک پست از مقام و گروه</h3>
<p>
در رویه دیوان عدالت اداری، تغییر پست سازمانی از تنزل مقام و گروه تفکیک شده است. بنابراین هر تغییر در پست را نمی‌توان بدون بررسی آثار حقوقی آن، تنزل مقام یا گروه تلقی کرد.[۵][۶]
</p>


<h3>۲۱. پست سازمانی و حقوق و مزایا</h3>
<h3>۸. پست سازمانی و مقررات خاص</h3>
 
<p>
پست سازمانی در برخی موارد در تعیین سطح شغلی، مدیریت، همطرازی و برخی پرداخت‌های قانونی مؤثر است.
ماده ۶ تعریف عمومی پست سازمانی را ارائه می‌کند؛ اما در برخی دستگاه‌ها، قوانین خاص یا مقررات اختصاصی ممکن است نحوه ایجاد، تصدی یا تغییر پست را تنظیم کنند. در این موارد باید مقررات خاص نیز همزمان با ماده ۶ بررسی شود.[۷]
 
</p>
البته نباید تمام حقوق و مزایای کارمند را مستقیماً ناشی از پست دانست؛ زیرا نظام پرداخت قانون مدیریت خدمات کشوری عوامل متعددی را در نظر گرفته است.
 
<h3>۲۲. پست سازمانی و انتصاب مدیران</h3>
 
در مورد پست‌های مدیریتی، وجود جایگاه سازمانی مصوب یکی از عناصر مهم ساختار مدیریتی دستگاه است.
 
مقررات انتصاب مدیران حرفه‌ای و مقررات مربوط به شرایط احراز سمت‌های مدیریتی نیز در موارد مختلف به پست‌ها و سمت‌های سازمانی ارجاع می‌دهند.
 
<h3>۲۳. پست سازمانی و نیروی شرکتی</h3>
 
یکی از مباحث مهم عملی، استفاده از نیروهای شرکتی برای انجام وظایف مربوط به پست‌های سازمانی است.
 
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در رأی وحدت رویه شماره ۸۴۹ الی ۸۷۴ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۴، موضوع به‌کارگیری نیروهای شرکتی در امور مربوط به پست‌های سازمانی را با توجه به تبصره ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری بررسی کرده است.
 
این رأی نشان می‌دهد که مفهوم پست سازمانی در اختلافات مربوط به نحوه به‌کارگیری نیروی انسانی نیز آثار عملی دارد.
 
[https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم مشاهده مجموعه آرای استخدامی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در شناسنامه قانون]
 
<h3>۲۴. پست سازمانی و ماده ۳۲</h3>
 
ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری درباره به‌کارگیری افراد در دستگاه‌های اجرایی و شرایط مربوط به نیروهای قراردادی احکامی دارد.
 
از این جهت، ماده ۶ تعریف «پست» را ارائه می‌کند و ماده ۳۲ برخی آثار استخدامی مرتبط با تصدی پست‌ها و به‌کارگیری نیروی انسانی را تنظیم می‌کند.
 
<h3>۲۵. پست سازمانی و ماده ۴۵</h3>
 
ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری میان استخدام رسمی و پیمانی و ارتباط آنها با پست‌های سازمانی احکام خاصی دارد.
 
به ویژه در خصوص استخدام رسمی، ارتباط پست‌های ثابت با مشاغل حاکمیتی و استمرار آنها اهمیت پیدا می‌کند.
 
بنابراین بخش دوم ماده ۶ در کنار ماده ۴۵ باید مطالعه شود.
 
<h3>۲۶. پست سازمانی و مجوز استخدام</h3>
 
وجود پست سازمانی با مجوز استخدام یکی نیست.
 
ممکن است پستی در ساختار سازمانی دستگاه وجود داشته باشد، اما تصدی آن نیازمند رعایت الزامات و مجوزهای استخدامی باشد.
 
بنابراین نمی‌توان صرف وجود پست سازمانی را به معنای مجوز استخدام شخص جدید دانست.
 
<h3>۲۷. پست سازمانی و تغییر تشکیلات</h3>
 
اصلاح تشکیلات دستگاه می‌تواند موجب ایجاد، حذف، تغییر سطح یا تغییر عنوان برخی پست‌های سازمانی شود.
 
به همین دلیل، پست سازمانی در خلأ تشکیلاتی ایجاد نمی‌شود و باید در ارتباط با ساختار مصوب دستگاه تحلیل شود.
 
<h3>۲۸. پست سازمانی و سقف تشکیلات</h3>
 
در قانون مدیریت خدمات کشوری، تعداد و سقف پست‌های سازمانی تابع مقررات تشکیلاتی است.
 
بنابراین ایجاد پست‌های جدید خارج از ساختار و سقف‌های مصوب نمی‌تواند صرفاً با تصمیم داخلی واحدهای سازمانی انجام شود.
 
<h3>۲۹. پست سازمانی و حذف پست</h3>
 
اگر در اصلاح تشکیلات، پستی حذف شود، وضعیت متصدی آن نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
 
مقررات تشکیلاتی برای چنین وضعیت‌هایی سازوکارهای خاصی پیش‌بینی کرده‌اند و نمی‌توان صرف حذف یک پست، بدون بررسی مقررات استخدامی، نتیجه‌ای درباره استمرار یا قطع رابطه استخدامی کارمند گرفت.
 
<h3>۳۰. پست سازمانی و بلاتصدی بودن</h3>
 
بلاتصدی بودن یک پست به معنای فقدان آن پست در ساختار سازمانی نیست.
 
در بسیاری از مقررات سازمانی، پست ممکن است وجود داشته باشد اما شخصی در آن منصوب نشده باشد.
 
این تفکیک برای محاسبه نیاز نیروی انسانی و برنامه‌ریزی استخدامی اهمیت دارد.
 
<h3>۳۱. پست سازمانی و وظایف مشخص</h3>
 
یکی از عناصر اصلی تعریف ماده ۶، وجود «وظایف و مسئولیت‌های مشخص» است.
 
بنابراین پست سازمانی نباید جایگاهی مبهم و فاقد وظیفه مشخص باشد.
 
شرح وظایف و شرایط احراز، در نظام تشکیلاتی و شغلی برای تعیین محتوای واقعی پست اهمیت دارند.
 
<h3>۳۲. پست سازمانی و مشاغل حاکمیتی</h3>
 
بخش دوم ماده ۶ میان «پست ثابت» و «شغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار» ارتباط برقرار کرده است.
 
از این رو، تشخیص ماهیت وظایف پست اهمیت دارد و نمی‌توان صرفاً با درج عنوانی مانند «مدیریتی» یا «کارشناسی» یک پست را حاکمیتی تلقی کرد.
 
<h3>۳۳. پست سازمانی و امور تصدی‌گری</h3>
 
در مقابل امور حاکمیتی، قانون مدیریت خدمات کشوری امور تصدی‌گری را نیز مورد توجه قرار داده است.
 
با توجه به ساختار قانون، نوع وظیفه‌ای که پست برای انجام آن ایجاد شده می‌تواند در تعیین وضعیت آن از حیث حاکمیتی یا تصدی‌گری مؤثر باشد.
 
<h3>۳۴. شاخص‌های عملی تشخیص مشاغل حاکمیتی</h3>
 
تصویب‌نامه مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، علاوه بر نوع وظایف، محل جغرافیایی، حساسیت شغل و امکان یا عدم امکان انجام وظیفه توسط بخش غیردولتی را مورد توجه قرار داده است.
 
این مقرره برای تفسیر عملی بخش دوم ماده ۶ اهمیت ویژه دارد.
 
<h3>۳۵. پست سازمانی و دستگاه اجرایی</h3>
 
ماده ۵ دستگاه اجرایی را تعریف می‌کند و ماده ۶ پست سازمانی را جایگاهی در ساختار همین دستگاه‌ها می‌داند.
 
در نتیجه، رابطه این دو ماده روشن است: ماده ۵ مشخص می‌کند «دستگاه اجرایی» چیست و ماده ۶ یکی از عناصر ساختار داخلی آن دستگاه را تعریف می‌کند.
 
<h3>۳۶. پست سازمانی و کارمند دستگاه اجرایی</h3>
 
ماده ۷ کارمند دستگاه اجرایی را تعریف می‌کند.
 
پس از ماده ۶، قانونگذار در ماده ۷ به شخصی می‌پردازد که بر اساس ضوابط قانونی به خدمت دستگاه پذیرفته شده است.
 
این ترتیب نشان می‌دهد که در معماری فصل تعاریف، قانون ابتدا جایگاه سازمانی و سپس شخص متصدی آن را تعریف می‌کند.
 
<h3>۳۷. آثار قضایی مفهوم پست سازمانی</h3>
 
پست سازمانی در آرای دیوان عدالت اداری نیز در موضوعات استخدام، تبدیل وضعیت، به‌کارگیری نیرو، انتصاب و حقوق و مزایا مورد استناد قرار گرفته است.
 
بنابراین مفهوم ماده ۶ صرفاً یک تعریف نظری نیست و در اختلافات اداری آثار عملی دارد.
 
<h3>۳۸. پست سازمانی و رأی وحدت رویه ۸۴۹ الی ۸۷۴</h3>
 
رأی وحدت رویه شماره ۸۴۹ الی ۸۷۴ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درباره به‌کارگیری نیروهای شرکتی در امور مربوط به پست‌های سازمانی، با استناد به تبصره ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری صادر شده است.
 
این رأی یکی از نمونه‌های مهم کاربرد مفهوم پست سازمانی در اختلافات استخدامی است.
 
<h3>۳۹. پست سازمانی و استخدام رسمی</h3>
 
ارتباط پست ثابت با مشاغل حاکمیتی در ماده ۶، در نظام استخدام رسمی اهمیت ویژه دارد.
 
با این حال، برای نتیجه‌گیری درباره امکان استخدام رسمی باید مجموعه مقررات استخدامی، به‌ویژه ماده ۴۵ و مقررات اجرایی آن بررسی شود و صرف ماده ۶ به تنهایی برای احراز تمام شرایط استخدام کافی نیست.
 
<h3>۴۰. معیار عملی تشخیص پست سازمانی</h3>
 
برای تشخیص یک پست سازمانی در عمل می‌توان این مراحل را بررسی کرد:
 
۱. دستگاه مربوط باید از مصادیق دستگاه‌های اجرایی یا دستگاه‌های مشمول مقررات مربوط باشد.
 
۲. جایگاه مورد نظر باید در ساختار سازمانی دستگاه پیش‌بینی شده باشد.
 
۳. وظایف و مسئولیت‌های آن مشخص باشد.
 
۴. وضعیت پست از حیث ثابت یا موقت مشخص شود.
 
۵. در صورت ثابت بودن، حاکمیتی بودن شغل و استمرار آن بررسی شود.
 
۶. وجود پست در تشکیلات مصوب بررسی شود.
 
۷. در صورت ارتباط با استخدام، مجوزها و مقررات استخدامی جداگانه بررسی شود.
 
۸. در صورت ارتباط با پرداخت، مقررات حقوق و مزایای مربوط نیز بررسی شود.
 
<h3>۴۱. خطاهای رایج در تفسیر ماده ۶</h3>
 
از مهم‌ترین خطاها می‌توان به این موارد اشاره کرد:
 
الف) یکی دانستن پست سازمانی و شغل؛
 
ب) یکی دانستن پست و کارمند؛
 
ج) تصور اینکه هر پست سازمانی الزاماً پست ثابت است؛
 
د) تصور اینکه وجود پست به تنهایی مجوز استخدام است؛
 
هـ) تلقی هر شغل مدیریتی به عنوان شغل حاکمیتی؛
 
و) بی‌توجهی به تشکیلات مصوب دستگاه؛
 
ز) بی‌توجهی به مقررات خاص دستگاه.


</div>
</div>
</div>


<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding:13px 15px;background:#f7f9f8;border-right:4px solid #527d77;border-radius:4px;line-height:2;">


<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;margin-top:0;">
مبانی و فلسفه حکم
مبانی و فلسفه حکم
</h2>
</h2>


<div style="font-size:13.5px;color:#455a64;line-height:2;">
<p>
ماده ۶ با تعریف پست سازمانی، میان «ساختار سازمانی» و «شخص کارمند» تفکیک ایجاد می‌کند. پست، جایگاهی است که مستقل از شخص متصدی در ساختار سازمانی پیش‌بینی می‌شود.[۱]
</p>


ماده ۶ در وهله نخست برای ایجاد یک مفهوم حقوقی مشترک در نظام اداری وضع شده است.
<p>
ارتباط دادن پست با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص نیز موجب می‌شود جایگاه سازمانی بر مبنای مأموریت و وظایف تعریف شود، نه صرفاً بر مبنای عنوان یا شخص متصدی.
</p>


دولت و دستگاه‌های اجرایی برای انجام وظایف خود به ساختاری سازمان‌یافته نیاز دارند. این ساختار باید مشخص کند چه وظایفی در کدام جایگاه سازمانی انجام می‌شوند و چه افرادی می‌توانند عهده‌دار آنها باشند.
<p>
تفکیک پست ثابت و موقت نیز امکان طراحی ساختار سازمانی متناسب با نیازهای مستمر یا غیرمستمر را فراهم می‌کند؛ در عین حال قانونگذار ایجاد پست ثابت را به مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار محدود کرده است.[۱]
</p>


مفهوم «پست سازمانی» این ارتباط را برقرار می‌کند.
<p>
 
این محدودیت با مقررات مربوط به تشخیص مشاغل حاکمیتی ارتباط دارد و از ایجاد پست ثابت خارج از چارچوب قانونی مقرر جلوگیری می‌کند.[۴]
از سوی دیگر، قانونگذار با محدود کردن ایجاد پست‌های ثابت به مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار، تلاش کرده است میان نیازهای پایدار حاکمیتی و نیازهای موقت یا متغیر دستگاه‌های اجرایی تفکیک ایجاد کند.
</p>
 
این تفکیک با سیاست کلی قانون مدیریت خدمات کشوری درباره کوچک‌سازی، چابک‌سازی، تفکیک امور حاکمیتی از تصدی‌گری و ساماندهی نیروی انسانی ارتباط دارد.
 
همچنین قرار دادن پست سازمانی در چارچوب ساختار سازمانی دستگاه، مانع از آن می‌شود که هر واحد یا مقام اداری بتواند بدون وجود مبنای تشکیلاتی، جایگاه جدیدی برای نیروی انسانی ایجاد کند.
 
در نتیجه، فلسفه ماده ۶ را می‌توان در سه محور خلاصه کرد:
 
<strong>۱. ایجاد نظم در ساختار نیروی انسانی؛</strong>
 
<strong>۲. ارتباط دادن استخدام و تصدی شغل با تشکیلات مصوب؛</strong>
 
<strong>۳. محدود کردن پست‌های ثابت به نیازهای حاکمیتی مستمر.</strong>


</div>
</div>
</div>


<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
پیشینه تقنینی ماده ۶
پیشینه تقنینی ماده ۶
</h2>
</h2>


<div style="font-size:13px;color:#455a64;line-height:2;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:11px 14px;margin:9px 0;border-radius:4px;">
 
<b>۱. قانون استخدام کشوری</b><br>
<div style="border:1px solid #e1e7e5;border-right:4px solid #527d77;border-radius:8px;padding:9px 11px;margin:7px 0;background:#fafcfb;">
در قانون استخدام کشوری نیز مفهوم «پست ثابت سازمانی» و جایگاه آن در ساختار وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی مورد شناسایی قرار گرفته بود. ماده ۸ آن قانون پست ثابت سازمانی را محلی در سازمان برای یک شغل و ارجاع آن به یک مستخدم تعریف می‌کرد.[۸]
 
<strong>۱. سابقه مفهوم پست سازمانی در نظام استخدامی ایران</strong><br>
 
مفهوم پست سازمانی پیش از قانون مدیریت خدمات کشوری نیز در قوانین استخدامی و تشکیلاتی دولت وجود داشته است.
 
در نظام استخدام کشوری سابق، پست سازمانی با استخدام رسمی و ساختار تشکیلاتی دستگاه ارتباط داشت و مقررات مختلفی درباره واگذاری و تصدی پست‌های سازمانی وجود داشت.
 
</div>
 
<div style="border:1px solid #e1e7e5;border-right:4px solid #8064a2;border-radius:8px;padding:9px 11px;margin:7px 0;background:#fbfafc;">
 
<strong>۲. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ۱۳۸۶</strong><br>
 
قانون مدیریت خدمات کشوری مفهوم پست سازمانی را در ماده ۶ به صورت مستقل تعریف کرد و در کنار تعریف، میان پست‌های ثابت و موقت تفکیک ایجاد نمود.
 
</div>
</div>


<div style="border:1px solid #e1e7e5;border-right:4px solid #527d77;border-radius:8px;padding:9px 11px;margin:7px 0;background:#fafcfb;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:11px 14px;margin:9px 0;border-radius:4px;">
 
<b>۲. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ۱۳۸۶</b><br>
<strong>۳. پیوند با فصل ساختار سازمانی</strong><br>
ماده ۶ با رویکردی جدیدتر، پست سازمانی را به عنوان «جایگاه» در ساختار سازمانی تعریف و همزمان پست‌های ثابت و موقت را مورد توجه قرار داد.[۱]
 
پس از فصل تعاریف، قانون در فصل چهارم به ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرایی می‌پردازد و ماده ۲۹ ضوابط سازماندهی، طراحی و تنظیم تشکیلات و سقف پست‌های سازمانی را مورد توجه قرار می‌دهد.
 
شناسنامه قانون نیز مجموعه مقررات اجرایی مربوط به ماده ۲۹، تشکیلات تفصیلی و پست‌های سازمانی را در مجموعه مقررات اداری و استخدامی خود گردآوری کرده است.
 
</div>
</div>


<div style="border:1px solid #e1e7e5;border-right:4px solid #8064a2;border-radius:8px;padding:9px 11px;margin:7px 0;background:#fbfafc;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:11px 14px;margin:9px 0;border-radius:4px;">
 
<b>۳. ارتباط با مقررات مشاغل حاکمیتی</b><br>
<strong>۴. ضوابط تعیین مشاغل حاکمیتی ـ ۱۳۸۹</strong><br>
پس از تصویب قانون مدیریت خدمات کشوری، مقررات اجرایی مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی برای تشخیص پست‌ها و مشاغل حاکمیتی تدوین شد.[۴]
 
در ادامه اجرای قانون، تصویب‌نامه مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی در سال ۱۳۸۹ با استناد به تبصره ۲ ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری تصویب شد.
 
این مقرره برای تشخیص عملی مشاغلی که می‌توانند در قالب پست ثابت حاکمیتی قرار گیرند اهمیت دارد.
 
</div>
</div>


<div style="border:1px solid #e1e7e5;border-right:4px solid #527d77;border-radius:8px;padding:9px 11px;margin:7px 0;background:#fafcfb;">
<div style="border-right:3px solid #527d77;background:#f7f9f8;padding:11px 14px;margin:9px 0;border-radius:4px;">
 
<b>۴. شکل‌گیری رویه قضایی درباره تغییر پست</b><br>
<strong>۵. توسعه مقررات اجرایی پست و شغل</strong><br>
در سال‌های بعد، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در پرونده‌های متعدد، موضوع تغییر یا تنزل پست سازمانی و تمایز آن از تنزل مقام و گروه را مورد بررسی قرار داده است.[۵][۶]
 
پس از تصویب قانون، مقررات متعدد مربوط به ساختار سازمانی، مشاغل حاکمیتی، مشاغل عمومی و اختصاصی، شرایط احراز مشاغل، انتصاب مدیران و نظام پرداخت، مفهوم پست سازمانی را در حوزه‌های مختلف تکمیل کرده‌اند.
 
بخش قابل توجهی از این مقررات در مجموعه مقررات قانون مدیریت خدمات کشوری شناسنامه قانون گردآوری شده است.
 
</div>
</div>


</div>
</div>
</div>


<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
مبانی و مستندات قانونی
مبانی و مستندات قانونی
</h2>
</h2>


<div style="font-size:13.5px;color:#455a64;line-height:2;">
<ul>


* [[ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف دستگاه اجرایی</strong>
<li>
[[ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۵]] — تعیین دستگاه‌های اجرایی.
</li>


* [[ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف پست سازمانی</strong>
<li>
[[ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۶]] — تعریف پست سازمانی و پست ثابت.
</li>


* [[ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف کارمند دستگاه اجرایی</strong>
<li>
[[ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷]] — تعریف کارمند دستگاه اجرایی.
</li>


* [[ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف امور حاکمیتی</strong>
<li>
[[ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۸]] — تعریف امور حاکمیتی.
</li>


* [[ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>ساختار سازمانی و سقف پست‌های سازمانی</strong>
<li>
[[ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۴۵]] — شرایط استخدام رسمی و ارتباط آن با مشاغل حاکمیتی.
</li>


* [[ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>به‌کارگیری افراد در دستگاه‌های اجرایی و ارتباط با پست سازمانی</strong>
<li>
[[ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۳۲]] — مقررات مربوط به به‌کارگیری نیرو و ارتباط آن با پست‌های سازمانی.
</li>


* [[ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>استخدام رسمی و پیمانی و ارتباط با پست‌های سازمانی</strong>
<li>
[https://nezamat.ir/post-38014/ تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی] — معیارهای تشخیص مشاغل حاکمیتی و پست‌های مرتبط.
</li>


* [[ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>حقوق و مزایای کارمندان و آثار برخی عناوین شغلی</strong>
<li>
[https://mehdigoudarzi.com/post/رای-شماره-422-تا-427-مورخ-13901005-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری رأی شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری] — تنزل مقام و پست سازمانی.
</li>


* [[ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>مشاغل عمومی و اختصاصی دستگاه‌های اجرایی</strong>
<li>
[https://asbahi-lawyer.ir/edalat-vahdat/رای-وحدت-رویه-شماره-۱۳۱۵-۱۳۱۴-مورخ-۱۴۰۰/ رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری] — تفکیک تغییر پست سازمانی از تنزل مقام و گروه.
</li>


* [[ماده ۷۴ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷۴ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>نظام حقوق و مزایا</strong>
</ul>
 
* [[ماده ۱۱۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۱۱۷ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>شمول و استثنائات قانون</strong>
 
* [https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری#ماده-6 متن ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری در شناسنامه قانون]
 
* [https://shenasname.ir/laws/24333-قانون-مدیریت-خدمات کتاب قانون مدیریت خدمات کشوری به همراه بخشنامه‌ها و آیین‌نامه‌های اجرایی ـ شناسنامه قانون]
 
* [https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2022/08/قوانین-و-مقررات-اداری-و-استخدامی-v2.pdf مجموعه قوانین و مقررات اداری و استخدامی ـ شناسنامه قانون]
 
* [https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2024/07/مقررات-اداری-و-استخدامی-مرداد-1403.pdf مجموعه تنقیحی مقررات اداری و استخدامی ـ شناسنامه قانون]
 
* [https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2025/06/قوانین-و-مقررات-اداری-و-قانون-اساسی-1.pdf مجموعه قوانین و مقررات اداری و قانون اساسی ـ شناسنامه قانون]
 
* [https://nezamat.ir/post-38014/ تصویب‌نامه در خصوص شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی]
 
* [https://nezamat.ir/post-37570/ بخشنامه الزام دستگاه‌های اجرایی به تطبیق کارمندان با قانون مدیریت خدمات کشوری]
 
* [https://nezamat.ir/post-40175/ دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای]
 
* [https://nezamat.ir/post-40493/ قانون برنامه پنجساله ششم توسعه ـ مقررات مرتبط با پست سازمانی]
 
* [https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم آرای استخدامی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ بخش سوم]


</div>
</div>
</div>


<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
مصادیق عملی و سوابق اجرایی
مصادیق عملی و سوابق اجرایی
</h2>
</h2>


<div style="font-size:13px;color:#455a64;line-height:2;">
<ol>


<strong>۱. پست سازمانی در ساختار یک وزارتخانه</strong><br>
<li>
<b>ایجاد پست ثابت:</b>
در صورتی که جایگاه مورد نظر مربوط به شغلی حاکمیتی باشد و جنبه استمرار داشته باشد، ایجاد پست ثابت با حکم قسمت پایانی ماده ۶ قابل بررسی است.[۱]
</li>


فرض کنیم در تشکیلات مصوب یک وزارتخانه، جایگاهی با وظایف مشخص کارشناسی پیش‌بینی شده باشد. این جایگاه، فارغ از اینکه چه شخصی آن را تصدی می‌کند، یک پست سازمانی است.
<li>
<b>پست موقت:</b>
پست سازمانی ممکن است برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص به صورت موقت پیش‌بینی شود؛ ماده ۶ این وضعیت را در تعریف پست سازمانی به رسمیت شناخته است.[۱]
</li>


<br><br>
<li>
<b>تغییر پست سازمانی:</b>
در دعاوی استخدامی باید مشخص شود که اقدام دستگاه صرفاً تغییر پست بوده یا با تنزل مقام و گروه نیز همراه شده است؛ رویه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری این دو وضعیت را تفکیک کرده است.[۶]
</li>


<strong>۲. پست سازمانی بلاتصدی</strong><br>
<li>
<b>پست ذیحساب و معاون ذیحساب:</b>
در مورد این اشخاص، مقررات خاص مربوط به انتصاب آنان نیز باید در کنار مقررات عمومی پست سازمانی مورد توجه قرار گیرد.[۷]
</li>


ممکن است پست در تشکیلات مصوب وجود داشته باشد اما در مقطع خاصی متصدی نداشته باشد.
<li>
<b>پست‌های حاکمیتی:</b>
برای تشخیص حاکمیتی بودن پست باید نوع وظایف واحد، محل استقرار، حساسیت شغل و سایر شاخص‌های مقرر بررسی شود.[۴]
</li>


بنابراین «پست بلاتصدی» با «نبود پست» تفاوت دارد.
</ol>


<br><br>
</div>


<strong>۳. پست سازمانی و استخدام جدید</strong><br>
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


وجود پست خالی به تنهایی به معنای اختیار دستگاه برای استخدام آزادانه نیست.
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
آرای قضایی مرتبط
</h2>


در استخدام جدید باید مقررات استخدامی، مجوزهای لازم و شرایط مقرر در قانون و مقررات مربوط نیز رعایت شود.
<ul>


<br><br>
<li>
[https://mehdigoudarzi.com/post/رای-شماره-422-تا-427-مورخ-13901005-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری رأی شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]
— در این رأی، موضوع اعتراض به تنزل مقام و پست سازمانی کارکنان بررسی شده و صلاحیت هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری در موارد مقرر قانونی مورد توجه قرار گرفته است.[۵]
</li>


<strong>۴. پست ثابت حاکمیتی</strong><br>
<li>
[https://asbahi-lawyer.ir/edalat-vahdat/رای-وحدت-رویه-شماره-۱۳۱۵-۱۳۱۴-مورخ-۱۴۰۰/ رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری]
— در این رأی، موضوع تنزل پست سازمانی بررسی و میان تغییر پست سازمانی بدون تنزل مقام یا گروه و موارد واجد آثار متفاوت تفکیک شده است.[۶]
</li>


اگر جایگاهی برای انجام یک وظیفه حاکمیتی مستمر در ساختار دستگاه پیش‌بینی شده باشد، امکان قرار گرفتن آن در قالب پست ثابت با توجه به ماده ۶ و مقررات مربوط قابل بررسی است.
</ul>


<br><br>
</div>


<strong>۵. تشخیص شغل حاکمیتی</strong><br>
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


برای تشخیص حاکمیتی بودن یک شغل نمی‌توان تنها به عنوان آن اکتفا کرد.
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
نظریات مشورتی و دیدگاه‌های حقوقی
</h2>


تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، نوع وظایف، محل استقرار، حساسیت شغل و عدم امکان انجام وظیفه توسط بخش غیردولتی را نیز مورد توجه قرار داده است.
<ul>


[https://nezamat.ir/post-38014/ مشاهده تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی]
<li>
[https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1404-821 نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۷]
— درباره تغییر یا تنزل پست و جایگاه سازمانی ذیحساب و معاون ذیحساب و لزوم رعایت مقررات خاص مربوط به آنان.[۷]
</li>


<br><br>
<li>
[https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1404-352 نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۵۲ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۲۶]
— درباره حدود اختیار دستگاه اجرایی در تغییر پست و جایگاه سازمانی ذیحسابان و معاونان ذیحساب و ارتباط آن با آرای وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری.[۹]
</li>


<strong>۶. پست‌های سازمانی در تشکیلات تفصیلی</strong><br>
</ul>


مقررات اجرایی مربوط به ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری، پست‌های سازمانی را در چارچوب ساختار و تشکیلات تفصیلی دستگاه مورد توجه قرار می‌دهند.
شناسنامه قانون نیز ضوابط سازماندهی، طراحی و تنظیم تشکیلات دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۲۹ را در مجموعه مقررات اداری و استخدامی خود آورده است.
<br><br>
<strong>۷. پست با نام</strong><br>
در برخی اصلاحات تشکیلاتی، پست‌هایی که دارای شاغل رسمی یا پیمانی هستند ممکن است در جریان اصلاح ساختار حذف شوند اما تا زمان خروج شاغل، وضعیت آنها مطابق ضوابط خاص به صورت «پست با نام» ادامه پیدا کند.
این مفهوم در مقررات اجرایی تشکیلات دستگاه‌های اجرایی مطرح شده و نشان می‌دهد که وضعیت پست و وضعیت متصدی آن همیشه یکسان نیست.
<br><br>
<strong>۸. پست‌های پیمانی</strong><br>
در مقررات تشکیلاتی دستگاه‌ها، پست‌های سازمانی می‌توانند در ارتباط با استخدام پیمانی نیز مورد استفاده قرار گیرند.
بنابراین مفهوم پست ثابت در ماده ۶ را نباید با «استخدام رسمی» به طور کامل یکی دانست؛ برای نوع استخدام باید مقررات اختصاصی استخدامی بررسی شود.
<br><br>
<strong>۹. پست سازمانی و نیروی شرکتی</strong><br>
یکی از اختلافات مهم استخدامی، استفاده از نیروهای شرکتی برای انجام امور مربوط به پست‌های سازمانی است.
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در رأی وحدت رویه شماره ۸۴۹ الی ۸۷۴ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۴ اعلام کرده است که دستگاه‌های اجرایی در صورت نیاز به به‌کارگیری نیروهای شرکتی در امور مربوط به پست‌های سازمانی باید قیود مقرر در تبصره ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری را رعایت کنند.
این رأی از مهم‌ترین نمونه‌های قضایی مرتبط با مفهوم پست سازمانی است.
[https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم مشاهده رأی در مجموعه آرای استخدامی شناسنامه قانون]
<br><br>
<strong>۱۰. پست سازمانی و تشکیلات دستگاه</strong><br>
ایجاد یا حذف پست باید در چارچوب فرآیندهای تشکیلاتی دستگاه انجام شود.
از این رو، تصمیم یک واحد داخلی یا مقام اداری به تنهایی نمی‌تواند بدون رعایت مقررات تشکیلاتی، جایگاه جدیدی را به عنوان پست سازمانی ایجاد کند.
<br><br>
<strong>۱۱. پست سازمانی و اصلاح ساختار</strong><br>
اصلاح ساختار ممکن است به حذف، ادغام، تغییر سطح یا تغییر عنوان برخی پست‌های سازمانی منجر شود.
در این حالت، وضعیت کارکنان متصدی پست باید با توجه به مقررات استخدامی و تشکیلاتی بررسی شود.
<br><br>
<strong>۱۲. پست سازمانی و مشاغل عمومی</strong><br>
برخی مشاغل مانند امور اداری، مالی، برنامه‌ریزی و برخی خدمات پشتیبانی در دستگاه‌های مختلف قابل مشاهده‌اند و در مقررات مربوط در زمره مشاغل عمومی قرار می‌گیرند.
وجود چنین شغلی در یک دستگاه، از حیث ساختاری می‌تواند به ایجاد پست‌های سازمانی مرتبط با آن شغل منجر شود.
<br><br>
<strong>۱۳. پست سازمانی و مشاغل اختصاصی</strong><br>
مشاغل اختصاصی به ماهیت اصلی و تخصصی مأموریت دستگاه مرتبط‌اند.
مقررات مربوط به ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری این حوزه را تنظیم می‌کنند و در نتیجه برای تحلیل پست‌های تخصصی دستگاه‌ها باید این مقررات نیز بررسی شود.
<br><br>
<strong>۱۴. پست سازمانی و پست مدیریتی</strong><br>
پست‌های مدیریتی نیز نوعی جایگاه سازمانی هستند، اما شرایط احراز و نحوه انتصاب آنها علاوه بر ماده ۶ تابع مقررات اختصاصی مدیریت و انتصاب مدیران است.
<br><br>
<strong>۱۵. پست سازمانی و حقوق و مزایا</strong><br>
برخی عناوین، سطوح و مسئولیت‌های سازمانی در تعیین حقوق و مزایا اثر دارند.
با این حال، میزان حقوق کارمند صرفاً از عنوان پست استخراج نمی‌شود و باید مقررات فصل دهم و مقررات اجرایی مربوط نیز بررسی شود.
<br><br>
<strong>۱۶. پست سازمانی و فوق‌العاده‌ها</strong><br>
در برخی مقررات پرداختی، وضعیت شغل و پست سازمانی یکی از عوامل تشخیص استحقاق یا میزان فوق‌العاده محسوب می‌شود.
به همین دلیل، تعیین دقیق جایگاه سازمانی شغل در برخی دعاوی مالی و استخدامی اهمیت دارد.
<br><br>
<strong>۱۷. پست سازمانی و مشاغل حاکمیتی</strong><br>
تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی مقرر کرده است که پست‌های سازمانی تأییدشده در تشکیلات تفصیلی یکی از مبانی تعیین مشاغل حاکمیتی باشند.
همچنین برای تعیین حاکمیتی بودن شغل، شاخص‌های دیگری مانند نوع وظایف و حساسیت شغل نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
<br><br>
<strong>۱۸. پست سازمانی و مجوز استخدام رسمی</strong><br>
در تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، درخواست صدور مجوز استخدام رسمی دستگاه‌های اجرایی به تعیین مشاغل حاکمیتی دستگاه مرتبط شده است.
این موضوع نشان‌دهنده پیوند عملی میان پست سازمانی، شغل حاکمیتی و استخدام رسمی است.
<br><br>
<strong>۱۹. پست سازمانی در واحدهای استانی و شهرستانی</strong><br>
پست‌های سازمانی تنها به ستاد مرکزی محدود نیستند و در ساختارهای استانی و شهرستانی دستگاه‌ها نیز پیش‌بینی می‌شوند.
مقررات تشکیلاتی و تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی نیز میان پست‌های ستادی، استانی و سایر واحدهای تقسیمات کشوری تفکیک‌هایی ایجاد کرده‌اند.
<br><br>
<strong>۲۰. پست سازمانی و واحد عملیاتی</strong><br>
در واحدهای عملیاتی که مستقیماً به مردم خدمات ارائه می‌کنند، وضعیت پست‌های سازمانی و ماهیت مشاغل آنها ممکن است با ستاد مرکزی متفاوت باشد.
تصویب‌نامه مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، برای برخی واحدهای عملیاتی قواعد ویژه‌ای مقرر کرده است.
<br><br>
<strong>۲۱. پست سازمانی و بخش غیردولتی</strong><br>
یکی از شاخص‌های تعیین حاکمیتی بودن شغل در تصویب‌نامه اجرایی، «عدم امکان انجام وظایف پست سازمانی توسط بخش غیردولتی» است.
این شاخص ارتباط مستقیمی با سیاست تفکیک امور حاکمیتی از امور قابل واگذاری دارد.
<br><br>
<strong>۲۲. پست سازمانی و قانون استخدام کشوری سابق</strong><br>
در نظام استخدامی پیشین نیز پست‌های سازمانی در ارتباط با استخدام و تصدی مستخدمان مورد توجه قرار داشتند.
این سابقه نشان می‌دهد که ماده ۶ مفهوم جدیدی از صفر ایجاد نکرده، بلکه آن را در ساختار جدید قانون مدیریت خدمات کشوری بازتعریف و با مفهوم مشاغل حاکمیتی و ساختار سازمانی پیوند داده است.
<br><br>
<strong>۲۳. پست سازمانی و اصلاح تشکیلات</strong><br>
در مقررات شناسنامه قانون، ضوابط سازماندهی و اصلاح تشکیلات دستگاه‌های اجرایی، موضوع پست‌های سازمانی، پست‌های با نام و نحوه سازماندهی واحدهای عملیاتی به تفصیل مورد توجه قرار گرفته است.
<br><br>
<strong>۲۴. پست سازمانی و انتصاب مدیران حرفه‌ای</strong><br>
در دستورالعمل اجرایی انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای نیز اطلاعات مربوط به کارکنان دارای گواهینامه شایستگی و متصدیان سمت‌های مدیریتی در بانک اطلاعات مدیران ثبت می‌شود.
این مقررات نشان‌دهنده کاربرد پست و سمت سازمانی در نظام مدیریت حرفه‌ای است.
[https://nezamat.ir/post-40175/ مشاهده دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای]
<br><br>
<strong>۲۵. پست سازمانی و مقررات جدید پرداخت</strong><br>
در مقررات جدیدتر نیز اصطلاح پست سازمانی همچنان یکی از مفاهیم مورد استفاده در تعیین استحقاق‌های استخدامی و شغلی کارکنان دستگاه‌های اجرایی است.
برای نمونه، آیین‌نامه اجرایی فوق‌العاده سختی کار و کار در محیط‌های غیرمتعارف مصوب ۱۴۰۳، در تعریف سختی کار و تعیین مشمولان، به متصدیان پست‌های سازمانی و وظایف شغلی مصوب دستگاه اجرایی توجه کرده است.
[https://nezamat.ir/?p=141878 مشاهده آیین‌نامه اجرایی فوق‌العاده سختی کار و کار در محیط‌های غیرمتعارف]
<br><br>
<strong>۲۶. چک‌لیست عملی تشخیص پست سازمانی</strong><br>
برای بررسی یک مورد واقعی، این پرسش‌ها باید پاسخ داده شوند:
۱. آیا جایگاه مورد نظر در ساختار مصوب دستگاه وجود دارد؟
۲. آیا وظایف و مسئولیت‌های مشخص برای آن تعیین شده است؟
۳. آیا جایگاه ثابت است یا موقت؟
۴. اگر ثابت است، آیا شغل حاکمیتی و مستمر است؟
۵. آیا تشکیلات تفصیلی دستگاه آن را تأیید کرده است؟
۶. آیا متصدی قانونی برای آن تعیین شده است؟
۷. آیا استخدام یا به‌کارگیری شخص برای آن پست نیازمند مجوز خاص است؟
۸. آیا مقررات خاص دستگاه بر وضعیت پست حاکم است؟
</div>
</div>
</div>


<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;">


<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
<h2 style="color:#527d77;font-size:19px;">
منابع پژوهشی و مطالعات تکمیلی
منابع پژوهشی، مقالات و مطالعات تکمیلی
</h2>
</h2>


<div style="font-size:13px;color:#455a64;line-height:1.95;">
<ol>


<strong>منابع اصلی و اولویت‌دار</strong>
<li>
[https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری شناسنامه قانون — قانون مدیریت خدمات کشوری]
</li>


* [https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری شناسنامه قانون — قانون مدیریت خدمات کشوری]
<li>
[https://nezamat.ir/post-38014/ تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی] — ضوابط و شاخص‌های تشخیص مشاغل حاکمیتی.
</li>


* [https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری#ماده-6 شناسنامه قانون — ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری]
<li>
[https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم آرای استخدامی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری] — مجموعه آرای مرتبط با پست‌های سازمانی و مسائل استخدامی.
</li>


* [https://shenasname.ir/laws/24333-قانون-مدیریت-خدمات کتاب قانون مدیریت خدمات کشوری به همراه بخشنامه‌ها و آیین‌نامه‌های اجرایی — شناسنامه قانون]
<li>
[https://mehdigoudarzi.com/post/رای-شماره-422-تا-427-مورخ-13901005-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری رأی شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری] — منبع مستقیم رأی مرتبط با تنزل پست سازمانی.
</li>


* [https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2024/07/مقررات-اداری-و-استخدامی-مرداد-1403.pdf مجموعه تنقیحی مقررات اداری و استخدامی — شناسنامه قانون]
<li>
[https://asbahi-lawyer.ir/edalat-vahdat/رای-وحدت-رویه-شماره-۱۳۱۵-۱۳۱۴-مورخ-۱۴۰۰/ رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری] — منبع مستقیم رأی درباره تنزل پست سازمانی.
</li>


* [https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2025/06/قوانین-و-مقررات-اداری-و-قانون-اساسی-1.pdf مجموعه قوانین و مقررات اداری و قانون اساسی — شناسنامه قانون]
</ol>


<strong>منابع تشکیلاتی و اجرایی</strong>
</div>


* [https://shenasname.ir/laws/24333-قانون-مدیریت-خدمات کتاب قانون مدیریت خدمات کشوری و مجموعه آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی]
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding:13px 15px;background:#f7f9f8;border-right:4px solid #527d77;border-radius:4px;line-height:2;font-size:13px;">


* [https://nezamat.ir/post-38014/ تصویب‌نامه در خصوص شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی]
<h3 style="color:#527d77;margin-top:0;">
ارجاعات و پاورقی
</h3>


* [https://nezamat.ir/post-37570/ بخشنامه الزام دستگاه‌های اجرایی به تطبیق کارمندان با قانون مدیریت خدمات کشوری]
<p>
[۱] ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری —
[https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری#ماده-6 شناسنامه قانون].
</p>


* [https://nezamat.ir/post-40175/ دستورالعمل اجرایی نحوه انتخاب و انتصاب مدیران حرفه‌ای]
<p>
[۲] ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری —
[https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری#ماده-8 شناسنامه قانون].
</p>


* [https://nezamat.ir/?p=141878 آیین‌نامه اجرایی نحوه برقراری فوق‌العاده سختی کار و کار در محیط‌های غیرمتعارف]
<p>
[۳] ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری —
[https://shenasname.ir/laws/52-قانون-مدیریت-خدمات-کشوری#ماده-45 شناسنامه قانون].
</p>


<strong>منابع قضایی و آرای مرتبط</strong>
<p>
[۴] تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی —
[https://nezamat.ir/post-38014/ متن تصویب‌نامه].
</p>


* [https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم آرای استخدامی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ بخش سوم — شناسنامه قانون]
<p>
[۵] رأی شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری —
[https://mehdigoudarzi.com/post/رای-شماره-422-تا-427-مورخ-13901005-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری متن رأی].
</p>


* [https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم رأی وحدت رویه شماره ۸۴۹ الی ۸۷۴ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۴ ـ به‌کارگیری نیروهای شرکتی در امور مربوط به پست‌های سازمانی]
<p>
[۶] رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری —
[https://asbahi-lawyer.ir/edalat-vahdat/رای-وحدت-رویه-شماره-۱۳۱۵-۱۳۱۴-مورخ-۱۴۰۰/ متن رأی].
</p>


<strong>منابع تاریخی و تطبیقی</strong>
<p>
[۷] نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۷ —
[https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1404-821 متن کامل نظریه].
</p>


* [https://shenasname.ir/laws/1005-قانون-استخدام-کشوری قانون استخدام کشوری ـ شناسنامه قانون]
<p>
[۸] قانون استخدام کشوری، ماده ۸ —
[https://shenasname.ir/laws/1005-قانون-استخدام-کشوری متن قانون استخدام کشوری].
</p>


* [https://shenasname.ir/wp-content/uploads/2022/08/قوانین-و-مقررات-اداری-و-استخدامی-v2.pdf مجموعه قوانین و مقررات اداری و استخدامی ـ بخش مقررات مرتبط با پست سازمانی و مشاغل حاکمیتی]
<p>
[۹] نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۵۲ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۲۶ —
[https://lawlex.ir/opinions/opinion-7-1404-352 متن کامل نظریه].
</p>


</div>
</div>
</div>


خط ۱٬۰۵۹: خط ۵۹۵:
|محتوا=
|محتوا=


* [[ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف دستگاه اجرایی</strong>
* [[ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — تعریف دستگاه اجرایی
 
* [[ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف پست سازمانی</strong>
 
* [[ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف کارمند دستگاه اجرایی</strong>
 
* [[ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تعریف امور حاکمیتی</strong>
 
* [[ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>تشکیلات و سقف پست‌های سازمانی</strong>
 
* [[ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>به‌کارگیری افراد و ارتباط با پست سازمانی</strong>
 
* [[ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>استخدام رسمی و پیمانی</strong>
 
* [[ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>حقوق و مزایای کارمندان</strong>


* [[ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>مشاغل عمومی و اختصاصی</strong>
* [[ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — کارمند دستگاه اجرایی


* [[ماده ۷۴ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷۴ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>نظام حقوق و مزایا</strong>
* [[ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — امور حاکمیتی


* [[ماده ۱۱۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۱۱۷ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — <strong>شمول و استثنائات قانون</strong>
* [[ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — به‌کارگیری نیرو در دستگاه‌های اجرایی


* [https://nezamat.ir/post-38014/ تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی]
* [[ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — استخدام رسمی و مشاغل حاکمیتی


* [https://shenasname.ir/divan/21053-آرای-استخدامی-سوم آرای مرتبط هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درباره پست‌های سازمانی]
* [[ماده ۹۴ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۹۴ قانون مدیریت خدمات کشوری]] — سرپرستی و جایگاه سازمانی


</div>
}}
}}
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding-top:8px;border-top:2px solid #d9dfdc;">
<h2 style="font-size:18px;color:#405b56;margin:0 0 9px;">
رده‌های مرتبط
</h2>
<div style="display:flex;flex-wrap:wrap;gap:6px;font-size:12.5px;line-height:1.7;">
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:قانون مدیریت خدمات کشوری|قانون مدیریت خدمات کشوری]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:فصل اول قانون مدیریت خدمات کشوری|فصل اول قانون مدیریت خدمات کشوری]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:پست سازمانی|پست سازمانی]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:ساختار سازمانی|ساختار سازمانی]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:مشاغل حاکمیتی|مشاغل حاکمیتی]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:استخدام دولتی|استخدام دولتی]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:حقوق اداری|حقوق اداری]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:تشکیلات اداری|تشکیلات اداری]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:قوانین استخدامی|قوانین استخدامی]]</span>
<span style="border:1px solid #d8e3e0;border-radius:15px;padding:2px 9px;background:#f7faf9;">[[:رده:دیوان عدالت اداری|دیوان عدالت اداری]]</span>
</div>
</div>
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:18px 0;padding:11px 15px;background:#f1f5f3;border-right:4px solid #2f6f68;">
<h2 style="font-size:16px;font-weight:800;color:#245b55;margin:0 0 5px;">
جمع‌بندی
</h2>
<div style="font-size:13.5px;color:#394642;line-height:1.9;">
ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، «پست سازمانی» را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی تعریف می‌کند که برای انجام وظایف و مسئولیت‌های مشخص و برای تصدی یک کارمند پیش‌بینی شده است.
سه نکته اصلی ماده عبارت‌اند از:
<strong>۱. پست سازمانی یک جایگاه سازمانی است، نه شخص کارمند؛</strong>
<strong>۲. پست می‌تواند ثابت یا موقت باشد؛</strong>
<strong>۳. پست ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد می‌شود.</strong>
برای تحلیل کامل این ماده باید میان پست سازمانی، شغل، کارمند، واحد سازمانی و محل خدمت تفکیک کرد.
همچنین بخش دوم ماده بدون مراجعه به ماده ۸ و مقررات اجرایی مربوط به تشخیص مشاغل حاکمیتی قابل تحلیل کامل نیست.
از سوی دیگر، ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری، مقررات تشکیلاتی و سقف پست‌های سازمانی را تکمیل می‌کند و مواد ۳۲، ۴۵، ۶۸ و ۷۰ آثار استخدامی، شغلی و مالی مرتبط با پست را توسعه می‌دهند.
در نتیجه، ماده ۶ را باید یکی از مواد پایه در فهم رابطه میان <strong>ساختار سازمانی، پست، شغل، کارمند و استخدام</strong> در نظام اداری ایران دانست.
</div>
</div>
<div style="direction:rtl;text-align:right;margin:16px 0 5px;padding-top:8px;border-top:1px solid #dfe7e5;">
<div style="font-size:14px;font-weight:bold;color:#52615e;margin-bottom:4px;">
مسیر پیشنهادی مطالعه
</div>
<div style="font-size:13px;color:#176c88;line-height:1.9;">
[[ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۱]]
←
[[ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۲]]
←
[[ماده ۳ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۳]]
←
[[ماده ۴ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۴]]
←
[[ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۵]]
←
[[ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۶]]
←
[[ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۷]]
←
[[ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری|ماده ۸]]
</div>
</div>
</div>


[[رده:قانون مدیریت خدمات کشوری]]
[[رده:قانون مدیریت خدمات کشوری]]
[[رده:فصل اول قانون مدیریت خدمات کشوری]]
[[رده:فصل اول قانون مدیریت خدمات کشوری]]
[[رده:پست سازمانی]]
[[رده:پست سازمانی]]
[[رده:ساختار سازمانی]]
[[رده:مشاغل حاکمیتی]]
[[رده:مشاغل حاکمیتی]]
[[رده:استخدام دولتی]]
[[رده:حقوق استخدامی]]
[[رده:حقوق اداری]]
[[رده:حقوق اداری]]
[[رده:تشکیلات اداری]]
 
[[رده:قوانین استخدامی]]
</div>
[[رده:دیوان عدالت اداری]]

نسخهٔ کنونی تا ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۲۸

ماده

۶

● معتبر

پست سازمانی: عبارت است از جایگاهی که در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرائی برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص (ثابت و موقت) پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود. پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد ایجاد خواهد شد.

مفاهیم کلیدی ماده ۶

جایگاه سازمانی
محل مشخص‌شده در ساختار سازمانی که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های معین پیش‌بینی می‌شود.

وظایف مشخص
مجموعه وظایفی که انجام آنها مبنای پیش‌بینی و تعریف پست سازمانی قرار می‌گیرد.

مسؤولیت‌های مشخص
مسؤولیت‌هایی که به یک جایگاه سازمانی معین وابسته و در ساختار سازمانی پیش‌بینی می‌شوند.

پست ثابت
پستی که برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد می‌شود.

پست موقت
پستی که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص، بدون وصف استمرار مقرر در پست ثابت، پیش‌بینی می‌شود.

تصدی یک کارمند
پست سازمانی برای تصدی توسط یک کارمند در ساختار سازمانی پیش‌بینی می‌شود.

مشاغل حاکمیتی
مشاغلی که پست‌های ثابت صرفاً برای آنها، در صورت داشتن جنبه استمرار، ایجاد می‌شوند.

جنبه استمرار
ویژگی‌ای که قانون برای ایجاد پست ثابت در مشاغل حاکمیتی لازم دانسته است.


وضعیت: معتبر

تاریخ تصویب: 1386-07-08



سابقه تقنینی

هیچ نتیجه




مطابق ماده ۶، «پست سازمانی» چیست؟

(تألیفی ـ مفهومی و مستند به متن قانون)


  • الف) عنوان شغلی یک کارمند بدون ارتباط با ساختار سازمانی
  • ب) محل خدمت هر فرد بدون تعیین وظایف و مسؤولیت‌ها
  • ج) جایگاهی در ساختار سازمانی که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود
  • د) هر نوع شغل قابل تصدی در بخش دولتی





کدام ویژگی مستقیماً در تعریف پست سازمانی در ماده ۶ آمده است؟

(تألیفی ـ مستند)


  • الف) انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص
  • ب) داشتن سابقه استخدامی معین
  • ج) دریافت حقوق ثابت
  • د) داشتن سمت مدیریتی





پست‌های ثابت مطابق ماده ۶ صرفاً برای چه مشاغلی ایجاد می‌شوند؟

(تألیفی ـ مفهومی و مستند)


  • الف) همه مشاغل دستگاه‌های اجرایی
  • ب) مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد
  • ج) مشاغل موقت و پروژه‌ای
  • د) همه مشاغل تخصصی





کدام گزینه با ساختار ماده ۶ درباره پست‌های ثابت و موقت سازگار است؟

(تألیفی ـ تطبیقی و مستند)


  • الف) همه پست‌ها باید ثابت باشند.
  • ب) پست موقت در قانون تعریف نشده است.
  • ج) پست ثابت و موقت هیچ تفاوتی در حکم قانونی ندارند.
  • د) پست سازمانی می‌تواند برای وظایف و مسؤولیت‌های مشخص ثابت یا موقت پیش‌بینی شود، اما پست ثابت فقط برای مشاغل حاکمیتی مستمر ایجاد می‌شود.





در تعریف ماده ۶، پست سازمانی برای تصدی چه کسی در نظر گرفته می‌شود؟

(تألیفی ـ مفهومی)


  • الف) هر شخص حقیقی
  • ب) مقام سیاسی
  • ج) یک کارمند
  • د) پیمانکار خصوصی





«جنبه استمرار» در ماده ۶ چه نقشی دارد؟

(تألیفی ـ مستند)


  • الف) یکی از شرایط ایجاد پست ثابت برای مشاغل حاکمیتی است.
  • ب) شرط تصدی هر پست موقت است.
  • ج) شرط استخدام هر کارمند در دستگاه اجرایی است.
  • د) شرط تعریف دستگاه اجرایی است.





شرح و توضیح ماده

تعریف پست سازمانی و ضابطه ایجاد پست ثابت


خلاصه مطلب

ماده ۶ «پست سازمانی» را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه‌های اجرایی می‌داند که برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص، اعم از ثابت و موقت، پیش‌بینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود. قانون سپس برای ایجاد پست ثابت محدودیت ویژه‌ای مقرر می‌کند: پست ثابت فقط برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار ایجاد خواهد شد.[۱]

این ماده در عمل یعنی چه؟

ماده ۶ نخستین ماده از فصل اول است که تعریف خود را مستقیماً بر «ساختار سازمانی» و جایگاه مشخصی در این ساختار متمرکز می‌کند.[۱]

در این ماده، پست سازمانی صرفاً یک عنوان یا نام شغلی نیست؛ بلکه «جایگاهی» است که در ساختار سازمانی پیش‌بینی شده و باید با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص ارتباط داشته باشد.[۱]

بنابراین سه عنصر اصلی در تعریف قانونی پست سازمانی قابل شناسایی است: نخست، وجود جایگاه در ساختار سازمانی؛ دوم، ارتباط آن جایگاه با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص؛ و سوم، پیش‌بینی جایگاه برای تصدی یک کارمند.[۱]

قانون در تعریف خود از عبارت «ثابت و موقت» استفاده کرده است. از این جهت، پست سازمانی می‌تواند از حیث استمرار، وضعیت ثابت یا موقت داشته باشد.[۱]

با این حال، قسمت پایانی ماده ۶ حکم خاصی درباره «پست‌های ثابت» مقرر کرده است. بر اساس این حکم، پست‌های ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند ایجاد خواهند شد.[۱]

در نتیجه، نباید میان «پست سازمانی» و «پست ثابت» خلط کرد. عنوان پست سازمانی در ماده ۶ مفهومی است که هر دو وضعیت ثابت و موقت را دربرمی‌گیرد، اما پست ثابت تابع شرط خاص مقرر در قسمت پایانی ماده است.[۱]

ارتباط ماده ۶ با ماده ۸ نیز از همین جهت اهمیت دارد؛ زیرا ماده ۸ «امور حاکمیتی» را تعریف می‌کند و ماده ۶ در مورد پست ثابت، از «مشاغل حاکمیتی» سخن می‌گوید.[۲]

همچنین ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری در مقررات استخدام رسمی، میان مشاغل حاکمیتی و سایر وضعیت‌های استخدامی تفکیک‌هایی ایجاد کرده و تبصره‌های آن با مقررات مربوط به پست‌های سازمانی و مشاغل حاکمیتی ارتباط دارد.[۳]

از سوی دیگر، تصویب‌نامه مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، برای تشخیص مشاغل حاکمیتی شاخص‌هایی مانند نوع وظایف واحد سازمانی، محل جغرافیایی استقرار پست، حساسیت شغل و امکان یا عدم امکان انجام وظایف توسط بخش غیردولتی را مورد توجه قرار داده است.[۴]

این مقررات نشان می‌دهد که تشخیص حاکمیتی بودن یک پست صرفاً با توجه به عنوان آن انجام نمی‌شود و باید وظایف، جایگاه سازمانی و معیارهای قانونی مربوط بررسی شود.[۴]

در رویه قضایی نیز مفهوم پست سازمانی در دعاوی مربوط به تغییر یا تنزل پست مورد استفاده قرار گرفته است. در رأی وحدت رویه شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، موضوع اعتراض به تنزل مقام و پست سازمانی کارکنان مورد بررسی قرار گرفته و صلاحیت هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری در موارد مقرر قانونی مورد توجه قرار گرفته است.[۵]

در رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ نیز موضوع «تنزل پست سازمانی» و تفکیک آن از تنزل مقام و گروه مورد بررسی قرار گرفته و در رأی، میان تغییر پست سازمانی بدون تنزل مقام یا گروه و مواردی که عنوان تنزل مقام یا گروه پیدا می‌کند تفکیک شده است.[۶]

همچنین نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۷، با استناد به رأی وحدت رویه شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷، در خصوص تغییر یا تنزل پست و جایگاه سازمانی ذیحساب و معاون ذیحساب توضیح داده و بر لزوم رعایت مقررات و آرای وحدت رویه مرتبط تأکید کرده است.[۷]

بنابراین، ماده ۶ علاوه بر اینکه تعریف قانونی پست سازمانی را ارائه می‌کند، مبنایی برای تفکیک جایگاه سازمانی از شخص کارمند، و نیز تفکیک پست ثابت از پست موقت فراهم می‌سازد. در تحلیل هر وضعیت استخدامی باید ابتدا جایگاه سازمانی، نوع پست، وظایف و مسؤولیت‌های آن و سپس مقررات خاص حاکم بر تغییر یا تصدی آن بررسی شود.

نکات مهم

۱. پست سازمانی «جایگاه» در ساختار سازمانی است، نه صرفاً نام یک شغل.[۱]

۲. پست سازمانی برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی می‌شود.[۱]

۳. ماده ۶ هر دو حالت ثابت و موقت را در تعریف پست سازمانی مورد توجه قرار داده است.[۱]

۴. پست سازمانی برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته می‌شود.[۱]

۵. پست ثابت با پست موقت یکسان نیست.

۶. ایجاد پست ثابت صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز دانسته شده است.[۱]

۷. تشخیص مشاغل حاکمیتی با توجه به مقررات مربوط به امور و مشاغل حاکمیتی انجام می‌شود.[۴]

۸. «پست سازمانی» با «شخص کارمند» یکی نیست؛ جایگاه سازمانی از شخصی که آن را تصدی می‌کند تفکیک می‌شود.

۹. تغییر پست سازمانی الزاماً با «تنزل مقام» یا «تنزل گروه» یکسان نیست و آثار حقوقی آنها باید جداگانه بررسی شود.[۶]

۱۰. در موارد خاص، مقررات استخدامی و قوانین اختصاصی دستگاه می‌توانند در نحوه تصدی یا تغییر پست مؤثر باشند.[۷]

۱۱. برای تشخیص حاکمیتی بودن یک پست، عنوان آن به تنهایی کافی نیست و باید وظایف و معیارهای قانونی مربوط بررسی شود.[۴]

۱۲. مفهوم پست سازمانی در بسیاری از مقررات استخدامی و اداری، مبنای تعیین جایگاه شغلی و سازمانی کارکنان قرار می‌گیرد.

مثال کاربردی

اگر در ساختار مصوب یک دستگاه اجرایی جایگاهی برای انجام وظایف مشخص پیش‌بینی شده و آن جایگاه برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته شود، از نظر تعریف ماده ۶ با پست سازمانی مواجه هستیم.[۱]

اگر جایگاه مورد نظر برای وظایف مشخصی به صورت موقت پیش‌بینی شده باشد، موقتی بودن آن مانع از قرار گرفتن در تعریف کلی پست سازمانی نیست؛ زیرا ماده ۶ صراحتاً از وظایف و مسؤولیت‌های «ثابت و موقت» سخن گفته است.[۱]

اگر جایگاهی به عنوان پست ثابت پیش‌بینی شود، باید بررسی شود که شغل مربوط حاکمیتی بوده و جنبه استمرار داشته باشد؛ زیرا ماده ۶ ایجاد پست ثابت را به این دو وصف مقید کرده است.[۱]

در مورد تغییر پست یک کارمند نیز باید میان صرف تغییر جایگاه سازمانی و تنزل مقام یا گروه تفکیک کرد؛ رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ این تفکیک را در رسیدگی به موضوعات استخدامی مورد توجه قرار داده است.[۶]

در مورد ذیحساب و معاون ذیحساب، نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ با توجه به مقررات خاص انتصاب آنان، تغییر پست و جایگاه سازمانی را تابع مقررات ویژه مربوط دانسته است.[۷]

توجه

در بررسی یک پست سازمانی، ابتدا باید جایگاه آن در ساختار سازمانی و وظایف و مسؤولیت‌های مشخص آن احراز شود.

سپس باید مشخص شود پست مورد نظر ثابت است یا موقت. اگر پست ثابت باشد، شرط حاکمیتی بودن شغل و داشتن جنبه استمرار باید مورد بررسی قرار گیرد.[۱]

همچنین «پست سازمانی»، «شغل»، «سمت»، «مقام» و «گروه» مفاهیم کاملاً یکسانی نیستند و در دعاوی استخدامی نباید بدون بررسی مقررات مربوط به جای یکدیگر به کار روند.

در مواردی که تغییر یا تنزل پست مطرح است، علاوه بر ماده ۶ باید مقررات استخدامی خاص دستگاه و آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مرتبط نیز بررسی شود.[۵][۶]

تحلیل حقوقی و تفسیری

۱. پست سازمانی به عنوان جایگاه ساختاری

ماده ۶ پست سازمانی را «جایگاه» می‌داند؛ بنابراین عنصر اصلی در مفهوم پست، وجود جایگاه مشخص در ساختار سازمانی است. صرف وجود یک وظیفه یا فعالیت، بدون احراز جایگاه سازمانی، به تنهایی برای تحقق تعریف ماده ۶ کافی نیست.[۱]

۲. ارتباط پست با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص

جایگاه سازمانی باید برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص پیش‌بینی شده باشد. از این جهت، تعریف قانونی پست با ساختار وظایف و مسؤولیت‌های سازمان ارتباط مستقیم دارد.[۱]

۳. ثابت و موقت بودن پست

ماده ۶ پست‌های سازمانی را از حیث وضعیت، شامل پست‌های ثابت و موقت می‌داند. بنابراین «پست سازمانی» مفهومی گسترده‌تر از «پست ثابت» است.[۱]

۴. شرط ایجاد پست ثابت

قسمت پایانی ماده ۶ ایجاد پست ثابت را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار مجاز می‌داند. این قسمت، یک محدودیت مشخص برای ایجاد پست ثابت ایجاد کرده است.[۱]

۵. رابطه ماده ۶ با ماده ۸

ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری امور حاکمیتی را تعریف می‌کند و از این جهت برای تفسیر عبارت «مشاغل حاکمیتی» در ماده ۶ اهمیت دارد.[۲]

۶. معیارهای تشخیص مشاغل حاکمیتی

تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی، عواملی مانند نوع وظایف واحد سازمانی، محل استقرار پست، حساسیت شغل و امکان انجام وظایف توسط بخش غیردولتی را در تشخیص مشاغل حاکمیتی مورد توجه قرار داده است.[۴]

۷. تفکیک پست از مقام و گروه

در رویه دیوان عدالت اداری، تغییر پست سازمانی از تنزل مقام و گروه تفکیک شده است. بنابراین هر تغییر در پست را نمی‌توان بدون بررسی آثار حقوقی آن، تنزل مقام یا گروه تلقی کرد.[۵][۶]

۸. پست سازمانی و مقررات خاص

ماده ۶ تعریف عمومی پست سازمانی را ارائه می‌کند؛ اما در برخی دستگاه‌ها، قوانین خاص یا مقررات اختصاصی ممکن است نحوه ایجاد، تصدی یا تغییر پست را تنظیم کنند. در این موارد باید مقررات خاص نیز همزمان با ماده ۶ بررسی شود.[۷]

مبانی و فلسفه حکم

ماده ۶ با تعریف پست سازمانی، میان «ساختار سازمانی» و «شخص کارمند» تفکیک ایجاد می‌کند. پست، جایگاهی است که مستقل از شخص متصدی در ساختار سازمانی پیش‌بینی می‌شود.[۱]

ارتباط دادن پست با وظایف و مسؤولیت‌های مشخص نیز موجب می‌شود جایگاه سازمانی بر مبنای مأموریت و وظایف تعریف شود، نه صرفاً بر مبنای عنوان یا شخص متصدی.

تفکیک پست ثابت و موقت نیز امکان طراحی ساختار سازمانی متناسب با نیازهای مستمر یا غیرمستمر را فراهم می‌کند؛ در عین حال قانونگذار ایجاد پست ثابت را به مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار محدود کرده است.[۱]

این محدودیت با مقررات مربوط به تشخیص مشاغل حاکمیتی ارتباط دارد و از ایجاد پست ثابت خارج از چارچوب قانونی مقرر جلوگیری می‌کند.[۴]

پیشینه تقنینی ماده ۶

۱. قانون استخدام کشوری
در قانون استخدام کشوری نیز مفهوم «پست ثابت سازمانی» و جایگاه آن در ساختار وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی مورد شناسایی قرار گرفته بود. ماده ۸ آن قانون پست ثابت سازمانی را محلی در سازمان برای یک شغل و ارجاع آن به یک مستخدم تعریف می‌کرد.[۸]

۲. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ۱۳۸۶
ماده ۶ با رویکردی جدیدتر، پست سازمانی را به عنوان «جایگاه» در ساختار سازمانی تعریف و همزمان پست‌های ثابت و موقت را مورد توجه قرار داد.[۱]

۳. ارتباط با مقررات مشاغل حاکمیتی
پس از تصویب قانون مدیریت خدمات کشوری، مقررات اجرایی مربوط به شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی برای تشخیص پست‌ها و مشاغل حاکمیتی تدوین شد.[۴]

۴. شکل‌گیری رویه قضایی درباره تغییر پست
در سال‌های بعد، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در پرونده‌های متعدد، موضوع تغییر یا تنزل پست سازمانی و تمایز آن از تنزل مقام و گروه را مورد بررسی قرار داده است.[۵][۶]

مبانی و مستندات قانونی

مصادیق عملی و سوابق اجرایی

  1. ایجاد پست ثابت: در صورتی که جایگاه مورد نظر مربوط به شغلی حاکمیتی باشد و جنبه استمرار داشته باشد، ایجاد پست ثابت با حکم قسمت پایانی ماده ۶ قابل بررسی است.[۱]
  2. پست موقت: پست سازمانی ممکن است برای انجام وظایف و مسؤولیت‌های مشخص به صورت موقت پیش‌بینی شود؛ ماده ۶ این وضعیت را در تعریف پست سازمانی به رسمیت شناخته است.[۱]
  3. تغییر پست سازمانی: در دعاوی استخدامی باید مشخص شود که اقدام دستگاه صرفاً تغییر پست بوده یا با تنزل مقام و گروه نیز همراه شده است؛ رویه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری این دو وضعیت را تفکیک کرده است.[۶]
  4. پست ذیحساب و معاون ذیحساب: در مورد این اشخاص، مقررات خاص مربوط به انتصاب آنان نیز باید در کنار مقررات عمومی پست سازمانی مورد توجه قرار گیرد.[۷]
  5. پست‌های حاکمیتی: برای تشخیص حاکمیتی بودن پست باید نوع وظایف واحد، محل استقرار، حساسیت شغل و سایر شاخص‌های مقرر بررسی شود.[۴]

آرای قضایی مرتبط

نظریات مشورتی و دیدگاه‌های حقوقی

منابع پژوهشی، مقالات و مطالعات تکمیلی

  1. شناسنامه قانون — قانون مدیریت خدمات کشوری
  2. تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی — ضوابط و شاخص‌های تشخیص مشاغل حاکمیتی.
  3. آرای استخدامی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری — مجموعه آرای مرتبط با پست‌های سازمانی و مسائل استخدامی.
  4. رأی شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری — منبع مستقیم رأی مرتبط با تنزل پست سازمانی.
  5. رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری — منبع مستقیم رأی درباره تنزل پست سازمانی.

ارجاعات و پاورقی

[۱] ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری — شناسنامه قانون.

[۲] ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری — شناسنامه قانون.

[۳] ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری — شناسنامه قانون.

[۴] تصویب‌نامه شاخص‌های تعیین مشاغل حاکمیتی — متن تصویب‌نامه.

[۵] رأی شماره ۴۲۲ تا ۴۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۵ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری — متن رأی.

[۶] رأی وحدت رویه شماره ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۵/۱۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری — متن رأی.

[۷] نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۷ — متن کامل نظریه.

[۸] قانون استخدام کشوری، ماده ۸ — متن قانون استخدام کشوری.

[۹] نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۵۲ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۲۶ — متن کامل نظریه.

مواد مرتبط

برگرفته از «https://wikidad.ir/index.php?title=ماده_۶_قانون_مدیریت_خدمات_کشوری&oldid=700»