ماده ۱۰۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت
<escape></escape>
مفاهیم کلیدی ماده ۱۰۶
فوق‌العاده خاص
پرداختی موضوع جزء (۳) بند «ب» ماده ۱۰۶ که وضع آن با هدف عدالت در پرداخت، افزایش بهره‌وری و نگهداشت نیروی انسانی پیش‌بینی شده است.
۲۵۰۰۰ امتیاز
حداکثر میزان فوق‌العاده خاص برای مشمولان قانون مدیریت خدمات کشوری طبق تبصره ۲ الحاقی؛ نه مبلغ قطعی و یکسان برای تمام کارکنان.
سامانه یکپارچه نظام اداری
سامانه مبنای ثبت اطلاعات نیروی انسانی و بررسی نیاز یا مازاد نیرو در فرایند جذب و به‌کارگیری موضوع بند «الف».
مجوز استخدام
مجوز مشترک سازمان برنامه و بودجه کشور و سازمان اداری و استخدامی کشور، با رعایت شرایط مقرر در بند «الف» و تأمین اعتبار.
انتقال کارکنان قراردادی
انتقالی که طبق تبصره بند «ب» به داشتن شناسه مورد تأیید، اعلام نیاز دستگاه مقصد و موافقت دستگاه مبدأ وابسته است.
اعتبارات مصوب بودجه سنواتی
محدودیت مالی مقرر در تبصره ۱ الحاقی برای برقراری فوق‌العاده خاص در دستگاه‌های مشمول.
حقوق بازنشستگی
یکی از مؤلفه‌هایی که مبالغ پرداختی فوق‌العاده خاص طبق تبصره ۴ الحاقی در محاسبه آن قابل اعمال است.
مشاغل سخت و زیان‌آور
عنوانی که بند «ث» ماده ۱۰۶ برای مشاغل آتش‌نشانی و پرتوکاری اشعه مقرر کرده است.
وضعیت: معتبر با اصلاحات
تاریخ تصویب: 1403-03-01
آخرین اصلاح: 1404-02-21
مبنای اصلاح: قانون اصلاح جزء (۳) بند «ب» ماده (۱۰۶) قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران
سابقه تقنینی
هیچ نتیجه
حداکثر میزان فوق‌العاده خاص برای مشمولان قانون مدیریت خدمات کشوری طبق تبصره ۲ الحاقی ماده ۱۰۶ چقدر است؟
(تألیفی ـ مفهومی و مستند)
طبق تبصره ۴ الحاقی ماده ۱۰۶، مبالغ پرداختی فوق‌العاده خاص در کدام مورد قابل اعمال است؟
(تألیفی ـ مفهومی و تطبیقی)
انتقال کارکنان قراردادی طبق تبصره بند «ب» ماده ۱۰۶ به کدام شرایط وابسته است؟
(تألیفی ـ کاربردی)
گزارش اجرای جزء (۳) بند «ب» ماده ۱۰۶ باید با چه فاصله زمانی ارائه شود؟
(تألیفی ـ مستند)
طبق بند «الف» ماده ۱۰۶، کدام گزینه درباره جذب و به‌کارگیری نیروی انسانی صحیح است؟
(تألیفی ـ تحلیلی)
طبق بند «ث» ماده ۱۰۶، کدام مشاغل باید جزو مشاغل سخت و زیان‌آور محسوب شوند؟
(تألیفی ـ مفهومی)
تحلیل حقوقی و تفسیری ماده ۱۰۶
۱. هدف و ساختار ماده
ماده ۱۰۶ مجموعه‌ای از ابزارهای اصلاح نظام اداری را کنار هم قرار می‌دهد: ساماندهی استخدام، ضوابط انتقال کارکنان، وضع فوق‌العاده خاص، آموزش و توسعه قابلیت‌های مدیران و تعیین وضعیت مشاغل خاص. از این رو، تحلیل ماده باید تمام این اجزا را پوشش دهد و به فوق‌العاده خاص محدود نشود.
۲. تفاوت سقف ۲۵۰۰۰ امتیاز با مبلغ قطعی پرداخت
تبصره ۲ الحاقی، سقف فوق‌العاده خاص را برای مشمولان قانون مدیریت خدمات کشوری تا ۲۵۰۰۰ امتیاز تعیین کرده است. عبارت «حداکثر» یا «تا سقف» بیانگر حد بالای مقرر است، نه حکم به پرداخت همین میزان به تمام کارکنان. میزان پرداخت واقعی باید در چارچوب ضوابط اجرایی معتبر و اعتبارات مربوط تعیین شود.
۳. دامنه دستگاه‌های مشمول فوق‌العاده خاص
تبصره ۱ الحاقی، دستگاه‌ها و نهادهای متعددی را نام برده و بر رعایت سقف اعتبارات مصوب بودجه سنواتی تأکید کرده است. برای تشخیص شمول، باید متن دقیق تبصره و وضعیت حقوقی دستگاه بررسی شود؛ نمی‌توان همه دستگاه‌ها را بدون تفکیک تابع یک قاعده اجرایی واحد دانست.
۴. وضعیت کارکنان شهرداری‌ها
قانون اصلاحی، امکان برقراری فوق‌العاده خاص برای کارکنان شهرداری‌ها را پیش‌بینی کرده است. با این حال، پرداخت با نظر وزیر کشور و متناسب با درجه شهرداری‌ها امکان‌پذیر است؛ بنابراین شمول قانونی، به‌تنهایی به معنای پرداخت یکسان یا حداکثری در همه شهرداری‌ها نیست.
۵. آثار فوق‌العاده خاص بر بازنشستگی و مزایا
تبصره ۴ الحاقی، سه مورد را برای اعمال مبالغ پرداختی برشمرده است: حقوق بازنشستگی، پاداش پایان خدمت و ذخیره مرخصی استحقاقی در زمان بازنشستگی. در مقابل، اثر این پرداخت بر حق شغل، حق شاغل، فوق‌العاده ویژه، فوق‌العاده جذب و اضافه‌کار نفی شده است. بنابراین، آثار فوق‌العاده خاص بر همه اجزای حکم کارگزینی یکسان نیست.
۶. الزام گزارش‌دهی
تبصره ۳ الحاقی، سازمان اداری و استخدامی کشور را مکلف کرده است گزارش اجرای جزء (۳) بند «ب» را هر شش ماه یک‌بار ارائه کند. گزارش باید شامل فهرست دستگاه‌های بهره‌مند و میزان تخصیص‌یافته به هر یک باشد. این حکم، سازوکار نظارت بر اجرای فوق‌العاده خاص را مشخص می‌کند.
۷. ضوابط جذب و به‌کارگیری نیروی انسانی
بند «الف» استخدام و به‌کارگیری را به اطلاعات ثبت‌شده در سامانه، مجوز مشترک سازمان برنامه و بودجه کشور و سازمان اداری و استخدامی کشور و تأمین اعتبار وابسته کرده است. همچنین درخواست نیروی جدید به ثبت فهرست نیروهای موردنیاز یا مازاد و تأیید نبود نیروی متناسب در سامانه منوط شده است.
۸. انتقال کارکنان قراردادی
بند «ب» قواعد انتقال، مأموریت و مرخصی کارکنان قراردادی را مشابه کارکنان پیمانی و رسمی دانسته است؛ اما تبصره آن برای انتقال کارکنان قراردادی شرایط مشخصی مقرر می‌کند. این شرایط باید در هر درخواست انتقال جداگانه احراز شوند.
۹. آموزش و توسعه قابلیت‌های مدیران
احکام آموزشی ماده بر ایجاد سامانه نظارت و ارزیابی آموزش کارکنان دولت، نیازسنجی آموزشی و طراحی برنامه‌های توسعه قابلیت‌های مدیران تمرکز دارند. این بخش نشان می‌دهد که ماده ۱۰۶ علاوه بر مقررات استخدامی و پرداختی، به ارتقای کیفیت سرمایه انسانی نیز توجه دارد.
۱۰. مشاغل سخت و زیان‌آور
بند «ث» دولت را مکلف کرده است مشاغل آتش‌نشانی و پرتوکاری اشعه را جزو مشاغل سخت و زیان‌آور محسوب کند و در طول اجرای برنامه، قانون حفاظت در برابر اشعه را معتبر تلقی کرده است. دامنه این حکم باید بر اساس متن دقیق بند و قوانین مربوط بررسی شود.
مبانی و فلسفه حکم
ماده ۱۰۶ در چارچوب اصلاح نظام اداری، به دنبال ساماندهی ورود و جابه‌جایی نیروی انسانی، ارتقای بهره‌وری و بهبود سازوکارهای جبران خدمات است. احکام استخدامی ماده، فرایند جذب را به اطلاعات ثبت‌شده، مجوز قانونی و تأمین اعتبار پیوند می‌دهند.
حکم فوق‌العاده خاص نیز با اهدافی مانند عدالت در پرداخت، افزایش بهره‌وری و نگهداشت نیروی انسانی توجیه شده است. اصلاحیه سال ۱۴۰۴ با تعیین دامنه شمول، سقف امتیاز و آثار پرداخت، بخشی از چارچوب قانونی این فوق‌العاده را روشن‌تر کرده است.
در تفسیر این احکام باید میان هدف قانونگذار، اختیار قانونی دولت، ضوابط اجرایی و نتیجه عملی پرداخت تمایز گذاشت. هدف حمایتی یا انگیزشی یک حکم، به‌تنهایی جایگزین شرایط صریح قانون و الزامات تأمین اعتبار نمی‌شود.
پیشینه تقنینی ماده ۱۰۶
۱. قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت ـ ۱۴۰۳
قانون برنامه هفتم پیشرفت در تاریخ ۱۴۰۳/۰۳/۰۱ تصویب شد. ماده ۱۰۶ در فصل بیست‌وسوم، با عنوان اصلاح نظام اداری، احکام مربوط به استخدام، انتقال کارکنان، فوق‌العاده خاص، آموزش و مشاغل سخت و زیان‌آور را مقرر کرده است.
۲. قانون اصلاح جزء (۳) بند «ب» ماده ۱۰۶ ـ ۱۴۰۴
مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۱۴۰۴/۰۲/۲۱ قانون اصلاح جزء (۳) بند «ب» ماده ۱۰۶ را تصویب کرد. اصلاحیه چهار تبصره درباره دامنه شمول فوق‌العاده خاص، سقف آن، گزارش‌دهی و آثار پرداخت بر برخی مزایا به جزء یادشده افزود.
۳. مقررات اجرایی فوق‌العاده خاص
پس از اصلاح قانون، مصوبات اجرایی مربوط به نحوه برقراری فوق‌العاده خاص نیز مطرح شده‌اند. در بررسی استحقاق فردی یا وضعیت یک دستگاه، باید نسخه معتبر و جاری این مصوبات و دستورالعمل‌های مرتبط جداگانه بررسی شود.
مبانی و مستندات قانونی
- قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران ـ متن اصلی ماده ۱۰۶.
- قانون اصلاح جزء (۳) بند «ب» ماده (۱۰۶) قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۴۰۴/۰۲/۲۱.
- قانون مدیریت خدمات کشوری ـ به‌ویژه ماده ۵ درباره دستگاه‌های اجرایی و مقررات مرتبط با نظام حقوق و مزایا.
- قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی ـ از مستندات مورد اشاره در بند «الف» ماده ۱۰۶.
- قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور ـ مورد اشاره در استثنای بند «الف» ماده ۱۰۶.
- قانون حفاظت در برابر اشعه ـ مورد اشاره در بند «ث» ماده ۱۰۶.
- تصویب‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های معتبر مربوط به نحوه برقراری فوق‌العاده خاص موضوع جزء (۳) بند «ب» ماده ۱۰۶.
آراء قضایی، نظریات مشورتی و رویه مرتبط
ملاحظه پژوهشی: برای درج رأی وحدت رویه، رأی شعبه دیوان عدالت اداری یا نظریه مشورتی در این بخش، باید متن، شماره، تاریخ و ارتباط استدلالی آن با ماده ۱۰۶ احراز شود. در این نسخه، از نسبت دادن رأی یا نظریه تأییدنشده به ماده خودداری شده است.
موضوعات قابل پیگیری در رویه قضایی
- اختلافات استخدامی درباره دامنه شمول دستگاه‌ها و کارکنان نسبت به فوق‌العاده خاص.
- اعتراض به تصمیمات اداری درباره برقراری یا عدم برقراری فوق‌العاده خاص.
- اختلاف درباره آثار فوق‌العاده خاص بر حقوق بازنشستگی و پاداش پایان خدمت.
- اعتراض به تصمیمات مربوط به انتقال کارکنان قراردادی.
- اختلافات مرتبط با رعایت ضوابط قانونی جذب و به‌کارگیری نیروی انسانی.
در صورت شناسایی رأی قطعی و مرتبط از هیأت عمومی یا شعب دیوان عدالت اداری، بهتر است متن رأی، تاریخ، شماره پرونده یا دادنامه، مرجع صادرکننده و بخش مرتبط از استدلال آن به این قسمت افزوده شود. تا آن زمان، این موضوعات صرفاً محورهای پژوهش هستند، نه ادعای وجود رویه قضایی قطعی.
دکترین، کتاب‌ها و منابع پژوهشی
۱. دکترین حقوق اداری
در تحلیل ماده ۱۰۶، موضوعاتی مانند اصل قانونی بودن استخدام، حدود اختیار دستگاه اجرایی در ایجاد مزایای پرداختی، رابطه اعتبار بودجه با تعهدات استخدامی و تفاوت میان مجوز قانونی و حق قطعی پرداخت، محورهای اصلی تحلیل حقوق اداری محسوب می‌شوند.
۲. منابع حقوق استخدامی
- آثار دانشگاهی مربوط به قانون مدیریت خدمات کشوری و نظام حقوق و مزایای کارکنان دولت.
- مطالعات حقوق اداری درباره استخدام عمومی، انتقال کارکنان و صلاحیت دستگاه‌های اجرایی.
- تحلیل‌های تخصصی درباره فوق‌العاده‌های پرداختی، کسور بازنشستگی و آثار مزایا در پایان خدمت.
۳. منابع پژوهشی اختصاصی فوق‌العاده خاص
برای تحلیل اجرایی جزء (۳) بند «ب»، متن قانون اصلاحی، تصویب‌نامه‌های هیئت وزیران و دستورالعمل‌های معتبر، منابع اصلی هستند. اخبار یا اظهارنظرهای رسانه‌ای می‌توانند سرنخ پژوهشی فراهم کنند، اما جایگزین متن مصوبه لازم‌الاجرا نمی‌شوند.
منابع پژوهشی و سایت‌های حقوقی
- نظامات ـ متن قوانین و مقررات و قانون برنامه هفتم پیشرفت.
- دفتر وکیل ـ متن قانون اصلاح جزء (۳) بند «ب» ماده ۱۰۶.
- مجله کارگزینی ـ متن منقح حکم فوق‌العاده خاص و اطلاعات مرتبط با اصلاحیه.
- شناسنامه قانون ـ قوانین، مقررات و مصوبات اداری و استخدامی.
- ویکی‌داد ـ متن قوانین، شرح مواد و تحلیل حقوقی.
ارجاعات و پاورقی
[۱] قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۰۱، ماده ۱۰۶. متن قانون: قانون برنامه هفتم پیشرفت.
[۲] قانون اصلاح جزء (۳) بند «ب» ماده (۱۰۶) قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۴۰۴/۰۲/۲۱. متن اصلاحیه: دفتر وکیل.
[۳] متن منقح جزء (۳) بند «ب» و چهار تبصره الحاقی: مجله کارگزینی.
[۴] برای بررسی اجرای حکم، باید تصویب‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی معتبر مربوط به نحوه برقراری فوق‌العاده خاص نیز مطالعه شوند؛ اخبار و گزارش‌های رسانه‌ای به‌تنهایی مستند نهایی استحقاق فردی نیستند.
کنترل کیفیت پژوهشی ماده ۱۰۶
- متن پایه ماده از قانون برنامه هفتم پیشرفت تفکیک شده است.
- چهار تبصره اصلاحی جزء (۳) بند «ب» در تحلیل فوق‌العاده خاص لحاظ شده‌اند.
- سقف ۲۵۰۰۰ امتیاز از پرداخت قطعی و یکسان به همه کارکنان تفکیک شده است.
- آثار فوق‌العاده خاص بر حقوق بازنشستگی و سایر مؤلفه‌های حکم کارگزینی مطابق تبصره ۴ تفکیک شده است.
- از درج شماره رأی وحدت رویه یا نظریه مشورتی بدون احراز ارتباط مستقیم با ماده ۱۰۶ خودداری شده است.
- پیش از انتشار نهایی، متن کامل بندهای ماده و مصوبات اجرایی جاری باید با منبع رسمی مقابله شوند.