ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری
تعاریف اصطلاحات
مؤسسه دولتی
واحد سازمانی مشخصی که به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و بخشی از وظایف قانونی را انجام میدهد.
استقلال حقوقی
دارا بودن شخصیت و هویت حقوقی مستقل برای انجام وظایف و اعمال حقوق و تکالیف قانونی.
قوای سهگانه
قوه مقننه، قوه مجریه و قوه قضائیه که در ساختار قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پیشبینی شدهاند.
سایر مراجع قانونی
مراجع و نهادهایی که به موجب قانون دارای وظایف و اختیارات قانونی هستند.
وظایف و امور قانونی
مجموعه وظایف و اموری که قانون بر عهده یکی از قوا یا سایر مراجع قانونی قرار داده است.
سازمانهای نامبرده در قانون اساسی
سازمانهایی که عنوان و جایگاه آنها در قانون اساسی ذکر شده و به موجب این ماده در حکم مؤسسه دولتی شناخته میشوند.
وضعیت: معتبر
تاریخ تصویب: 1386-07-08
آخرین اصلاح: —
مبنای اصلاح: —
سابقه تقنینی
هیچ نتیجه
ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری مفهوم «مؤسسه دولتی» را تعریف میکند. مطابق این ماده، مؤسسه دولتی واحد سازمانی مشخصی است که به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و با داشتن استقلال حقوقی، بخشی از وظایف و اموری را که بر عهده یکی از قوای سهگانه و سایر مراجع قانونی است انجام میدهد.
این ماده علاوه بر تعریف مؤسسه دولتی، مقرر میکند که کلیه سازمانهایی که در قانون اساسی نام برده شدهاند، در حکم مؤسسه دولتی شناخته میشوند.
📝 نمونه تستهای آزمونی
سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری
مطابق ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری، کدام گزینه تعریف صحیح مؤسسه دولتی است؟
(تألیفی ـ مستند به متن قانون)
کدام ویژگی در تعریف مؤسسه دولتی در ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری به صراحت ذکر شده است؟
(تألیفی ـ مفهومی)
مؤسسه دولتی مطابق ماده ۲ بخشی از چه وظایفی را انجام میدهد؟
(تألیفی ـ تحلیلی)
مطابق قسمت پایانی ماده ۲، کلیه سازمانهایی که در قانون اساسی نام برده شدهاند چه وضعیتی دارند؟
(تألیفی ـ تحلیلی)
تحلیل حقوقی و تفسیری
مؤسسه دولتی در برابر وزارتخانه
ماده ۱ وزارتخانه را واحد سازمانی مشخصی معرفی میکند که تحقق یک یا چند هدف دولت را بر عهده دارد و توسط وزیر اداره میشود. در مقابل، ماده ۲ در تعریف مؤسسه دولتی بر «استقلال حقوقی» و انجام بخشی از وظایف و امور قانونی تأکید دارد.
اهمیت استقلال حقوقی
استقلال حقوقی یکی از مهمترین عناصر تعریف ماده ۲ است. قانونگذار با ذکر این ویژگی، مؤسسه دولتی را از یک واحد سازمانی فاقد شخصیت یا استقلال حقوقی متمایز میکند.
دامنه وظایف مؤسسه دولتی
ماده ۲ انجام وظایف مؤسسه دولتی را به امور قوه مجریه محدود نکرده و از وظایف و اموری سخن میگوید که بر عهده یکی از قوای سهگانه و سایر مراجع قانونی است. این عبارت دامنه مفهومی ماده را گستردهتر از ساختار صرفاً اجرایی میکند.
سازمانهای نامبرده در قانون اساسی
قسمت پایانی ماده ۲ برای سازمانهایی که در قانون اساسی نام برده شدهاند، حکم خاصی مقرر کرده و آنها را در حکم مؤسسه دولتی شناخته است. بنابراین، برای تشخیص وضعیت این سازمانها، حکم صریح قسمت پایانی ماده اهمیت دارد.
تفاوت مؤسسه دولتی و نهاد عمومی غیردولتی
ماده ۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی را نیز دارای استقلال حقوقی میداند؛ اما در آن ماده، تصویب مجلس شورای اسلامی، تأمین بیش از پنجاه درصد بودجه از منابع غیردولتی و عهدهداری وظایف و خدمات دارای جنبه عمومی از عناصر تعریف است. بنابراین، استقلال حقوقی به تنهایی برای یکسان دانستن این دو عنوان کافی نیست.
ارتباط با ماده ۵
ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، مؤسسات دولتی را در شمار دستگاههای اجرایی قرار میدهد. بنابراین، تعریف ماده ۲ یکی از مبانی تعیین دامنه دستگاههای اجرایی در قانون است.
مبانی و فلسفه حکم
تعریف مؤسسه دولتی برای تفکیک این دسته از سازمانها از وزارتخانهها، شرکتهای دولتی و مؤسسات یا نهادهای عمومی غیردولتی اهمیت دارد.
قانونگذار با قرار دادن «ایجاد به موجب قانون» در تعریف مؤسسه دولتی، مبنای قانونی ایجاد این واحدها را مورد تأکید قرار داده است.
همچنین تصریح به «استقلال حقوقی» نشان میدهد که مؤسسه دولتی باید از جایگاه حقوقی مشخصی برخوردار باشد تا بتواند در چارچوب وظایف قانونی خود عمل کند.
از سوی دیگر، حکم مربوط به سازمانهای نامبردهشده در قانون اساسی، برای جلوگیری از ابهام در طبقهبندی حقوقی این سازمانها، آنها را در حکم مؤسسه دولتی قرار میدهد.
پیشینه تقنینی ماده ۲
قانون مدیریت خدمات کشوری — ۸/۷/۱۳۸۶
ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری در فصل اول با عنوان «تعاریف»، تعریف مؤسسه دولتی را در چارچوب ساختار جدید نظام اداری ارائه کرد.
سابقه در قانون استخدام کشوری
در قانون استخدام کشوری نیز «مؤسسه دولتی» به عنوان یکی از واحدهای اصلی نظام اداری تعریف شده بود؛ ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری تعریف جدیدی را با تأکید بر استقلال حقوقی و انجام بخشی از وظایف و امور قانونی ارائه کرد.
دائمی شدن قانون — ۲۶/۱۲/۱۳۹۷
قانون مدیریت خدمات کشوری که در ابتدا به صورت آزمایشی تصویب شده بود، به موجب قانون دائمی شدن قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۲۶/۱۲/۱۳۹۷ دائمی شد و ماده ۲ نیز در چارچوب قانون دائمی مورد استناد قرار گرفت.
مبانی و مستندات قانونی
- ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری در شناسنامه قانون — تعریف مؤسسه دولتی
- ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف وزارتخانه
- ماده ۳ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی
- ماده ۴ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف شرکت دولتی
- ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف دستگاه اجرایی
- قانون استخدام کشوری در شناسنامه قانون — سابقه تقنینی مفهوم مؤسسه دولتی
مصادیق عملی و سوابق اجرایی
مؤسسات دولتی در ساختار دستگاههای اجرایی
مؤسسات دولتی در ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری در شمار دستگاههای اجرایی قرار گرفتهاند. بنابراین، احکام عام قانون که متوجه دستگاههای اجرایی است، در حدود مقررات مربوط نسبت به مؤسسات دولتی نیز قابل بررسی است.
تمایز مؤسسه دولتی از شرکت دولتی
مؤسسه دولتی و شرکت دولتی هر دو در قانون مدیریت خدمات کشوری از اشکال سازمانی دولت هستند، اما ماده ۲ برای مؤسسه دولتی بر واحد سازمانی، ایجاد به موجب قانون، استقلال حقوقی و انجام وظایف قانونی تأکید دارد؛ در حالی که ماده ۴، شرکت دولتی را «بنگاه اقتصادی» با معیارهای خاص سرمایه و سهام تعریف میکند.
تمایز مؤسسه دولتی از نهاد عمومی غیردولتی
در ماده ۳، علاوه بر استقلال حقوقی، معیارهایی مانند ایجاد با تصویب مجلس، تأمین بیش از پنجاه درصد بودجه سالانه از منابع غیردولتی و عهدهداری وظایف و خدمات عمومی مطرح شده است. بنابراین، نمیتوان هر واحد دارای استقلال حقوقی را مؤسسه دولتی تلقی کرد.
کاربرد در تشخیص اشخاص و مراجع حقوقی
تشخیص اینکه یک سازمان یا واحد در حکم مؤسسه دولتی است، در تعیین مقررات حاکم، وضعیت استخدامی، حدود صلاحیت و نحوه اعمال برخی مقررات عمومی اهمیت دارد.
نمونه رویه قضایی
در برخی آراء و مباحث حقوق اداری، تفکیک میان وزارتخانه، مؤسسه دولتی، شرکت دولتی و مؤسسه عمومی غیردولتی برای تعیین دامنه شمول مقررات مورد توجه قرار گرفته است. از جمله در مباحث مربوط به شمول مقررات قانون مدیریت خدمات کشوری، تعریف ماده ۲ مبنای تشخیص مؤسسه دولتی قرار میگیرد.
منابع پژوهشی و مطالعات تکمیلی
منابع اصلی
- شناسنامه قانون — ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری — متن اصلی ماده و مواد مرتبط قانون
- شناسنامه قانون — قوانین و مقررات اداری — متن تنقیحی قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده ۲
- شناسنامه قانون — قانون استخدام کشوری — سابقه تقنینی تعریف مؤسسه دولتی
منابع تکمیلی خارج از شناسنامه قانون
- قانون مدیریت خدمات کشوری — متن ماده ۲ و مواد فصل اول
- نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه — ذکر و تحلیل تعریف مؤسسه دولتی در چارچوب قانون مدیریت خدمات کشوری
- قوانین و مقررات کانون وکلای دادگستری مرکز — متن ماده ۲ و مقایسه تعاریف فصل اول
ردههای مرتبط
جمعبندی
ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری، مؤسسه دولتی را واحد سازمانی مشخصی میداند که به موجب قانون ایجاد شده یا میشود، دارای استقلال حقوقی است و بخشی از وظایف و امور قانونی یکی از قوای سهگانه و سایر مراجع قانونی را انجام میدهد.
همچنین، کلیه سازمانهایی که در قانون اساسی نام برده شدهاند، به موجب قسمت پایانی ماده ۲، در حکم مؤسسه دولتی شناخته میشوند.
بنابراین، عناصر اصلی تشخیص مؤسسه دولتی عبارتاند از: واحد سازمانی مشخص، ایجاد به موجب قانون، استقلال حقوقی و انجام بخشی از وظایف و امور قانونی.