ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری
تعاریف اصطلاحات
وزارتخانه
واحد سازمانی مشخصی که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
واحد سازمانی
یک واحد مشخص در ساختار اداری دولت که برای انجام وظایف و تحقق اهداف معین سازمان یافته است.
هدف دولت
هدف یا اهدافی که تحقق آنها در چارچوب وظایف و اختیارات قانونی بر عهده ساختار اداری دولت قرار گرفته است.
ایجاد وزارتخانه به موجب قانون
وزارتخانه صرفاً بر اساس قانون ایجاد میشود و ایجاد یا تغییر عنوان آن تابع مبنای قانونی است.
وزیر
مقامی که مطابق قانون، اداره وزارتخانه و مسئولیت امور آن را بر عهده دارد.
استقلال سازمانی
ماده ۱ وزارتخانه را به عنوان واحدی از ساختار دولت تعریف میکند و اداره آن را به وزیر واگذار مینماید؛ این مفهوم با استقلال حقوقی مؤسسات دولتی موضوع ماده ۲ یکسان نیست.
وضعیت: معتبر
تاریخ تصویب: 1386-07-08
آخرین اصلاح: —
مبنای اصلاح: —
سابقه تقنینی
هیچ نتیجه
ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری یکی از تعاریف پایهای فصل نخست قانون را ارائه میکند و «وزارتخانه» را به عنوان واحد سازمانی مشخصی تعریف مینماید که تحقق یک یا چند هدف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
این تعریف، سه عنصر اساسی را برای شناسایی وزارتخانه بیان میکند: واحد سازمانی مشخص، ایجاد به موجب قانون و اداره توسط وزیر.
منبع و کنترل متن: متن ماده ۱ با منابع منتشرکننده قانون مدیریت خدمات کشوری تطبیق داده شده است. شناسنامه قانون نیز متن ماده را به همین صورت درج کرده است.
مشاهده متن قانون در شناسنامه قانون
📝 تستهای آزمونی
سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری
مطابق ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه چه نوع واحدی است؟
(تألیفی ـ مستند به متن قانون)
مطابق ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه چگونه ایجاد میشود؟
(تألیفی ـ مفهومی)
بر اساس ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه توسط چه مقامی اداره میشود؟
(تألیفی ـ مفهومی)
کدام گزینه مجموعه عناصر مندرج در تعریف قانونی وزارتخانه در ماده ۱ را بهدرستی بیان میکند؟
(تألیفی ـ تحلیلی)
تحلیل حقوقی و تفسیری
۱. وزارتخانه به عنوان واحد سازمانی مشخص
قانونگذار وزارتخانه را «واحد سازمانی مشخص» معرفی کرده است. بنابراین، وزارتخانه در ساختار اداری دولت دارای جایگاه سازمانی معین است و مفهوم آن با یک شخص حقیقی یا صرفاً یک مقام اداری متفاوت است.
۲. ضرورت ایجاد به موجب قانون
ماده ۱ ایجاد وزارتخانه را به قانون مرتبط کرده است. بنابراین اصل ایجاد وزارتخانه باید دارای مبنای قانونی باشد. حدود وظایف و اختیارات هر وزارتخانه نیز ممکن است در قانون خاص تشکیل آن یا قوانین بعدی تعیین یا تکمیل شود.
۳. ارتباط وزارتخانه با اهداف دولت
در تعریف قانونی، وزارتخانه نهادی است که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد. بنابراین عنصر «هدف» در شناسایی کارکرد وزارتخانه اهمیت دارد و وزارتخانه بخشی از ساختار تحقق وظایف عمومی دولت محسوب میشود.
۴. اداره وزارتخانه توسط وزیر
عنصر دیگر تعریف ماده ۱، اداره وزارتخانه توسط وزیر است. این ویژگی وزارتخانه را از واحدهایی که تحت مدیریت مقامات یا ارکان دیگری قرار دارند متمایز میکند.
۵. رابطه ماده ۱ با مواد ۲ تا ۵
فصل اول قانون، پس از تعریف وزارتخانه، به تعریف مؤسسه دولتی، مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی، شرکت دولتی و دستگاه اجرایی میپردازد. مطالعه این مواد در کنار یکدیگر برای تشخیص ماهیت حقوقی واحدهای مختلف اداری ضروری است.
مبانی و فلسفه حکم
قرار دادن تعریف وزارتخانه در ابتدای قانون مدیریت خدمات کشوری، چارچوب مفهومی لازم برای فهم ساختار دستگاههای اجرایی را فراهم میکند.
قانونگذار با مشخص کردن عناصر اصلی وزارتخانه، از جمله سازمانیافتگی، هدف دولتی، ایجاد به موجب قانون و اداره توسط وزیر، یک تعریف پایه برای تفکیک وزارتخانه از سایر اشخاص و واحدهای حقوقی ارائه کرده است.
این تعریف در کنار تعاریف مواد بعدی، مبنایی برای تفکیک وزارتخانه از مؤسسات دولتی، مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتهای دولتی ایجاد میکند.
پیشینه تقنینی ماده ۱
قانون مدیریت خدمات کشوری — ۰۸/۰۷/۱۳۸۶
ماده ۱ در فصل اول قانون، «وزارتخانه» را به عنوان واحد سازمانی مشخصی تعریف کرد که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
اجرای آزمایشی قانون
قانون مدیریت خدمات کشوری در سال ۱۳۸۶ با اجرای آزمایشی تصویب شد. متن ماده ۱ در چارچوب فصل تعاریف این قانون قرار گرفت.
دائمی شدن قانون — ۲۶/۱۲/۱۳۹۷
به موجب قانون دائمی شدن قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ با اصلاحات و الحاقات بعدی از تاریخ انقضای مدت اعتبار آزمایشی دائمی شد. این قانون، مبنای دائمی شدن وضعیت کل قانون است و به خودی خود به معنای اصلاح متن ماده ۱ نیست.
نکته درباره سابقه اصلاحی ماده
در منابع بررسیشده، اصلاح مشخص و مستقیمی برای متن ماده ۱ شناسایی نشد؛ بنابراین «آخرین اصلاح» ماده ۱ به صورت خط تیره درج شده است.
مبانی و مستندات قانونی
- ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف وزارتخانه
- ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف مؤسسه دولتی
- ماده ۳ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی
- ماده ۴ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف شرکت دولتی
- ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف دستگاه اجرایی
- اصل ۱۳۳ قانون اساسی — تعیین تعداد وزیران و حدود مسئولیت آنان در ساختار دولت
- اصل ۱۳۵ قانون اساسی — جایگاه وزیر و سرپرست وزارتخانه
- اصل ۱۳۶ قانون اساسی — تغییر وزرا و رأی اعتماد مجلس
- اصل ۱۳۷ قانون اساسی — مسئولیت وزیران و هماهنگی هیأت وزیران
- شناسنامه قانون ـ متن قانون مدیریت خدمات کشوری
- مجموعه قوانین ـ قانون مدیریت خدمات کشوری
- قانون مدیریت خدمات کشوری ـ صلح
- قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ایران کدیفای
- قانون مدیریت خدمات کشوری ـ کارگزین
سوابق قضایی و تفسیری مرتبط
نکته درباره آرای مستقیم ماده ۱:
در بررسی منابع در دسترس، رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری که مستقیماً و صرفاً در مقام تفسیر عبارتهای ماده ۱ صادر شده باشد، شناسایی نشد. بنابراین از نسبت دادن آرای غیرمستقیم به ماده ۱ به عنوان «رأی مستقیم» خودداری شده است.
۱. نظریه مشورتی شماره ۷/۹۳/۰۶۵۷ ـ ۲۴/۰۳/۱۳۹۳
در این نظریه، اداره کل حقوقی قوه قضاییه با استناد به تعریف وزارتخانه در ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، اعلام کرده است که ادارات و اجزای دیگر یک وزارتخانه دارای شخصیت حقوقی واحد هستند و وزیر مسئول امور اداری، مالی، استخدامی و تشکیلات وزارتخانه است.
مشاهده نظریه
۲. نظریه مشورتی شماره ۶۱۸۵/۷ ـ ۱۹/۰۹/۱۳۸۶
این نظریه در مقام تفکیک «مؤسسه دولتی»، «شرکت دولتی» و سایر اشخاص حقوقی، به تعاریف قانون مدیریت خدمات کشوری و از جمله مواد ۱ تا ۴ توجه کرده است. این نظریه از حیث تفکیک وزارتخانه از سایر واحدهای سازمانی برای مطالعه ماده ۱ مرتبط است.
مشاهده نظریه مشورتی
۳. نظریه مشورتی شماره ۱۰۰۴/۹۶/۷ ـ ۰۵/۰۶/۱۳۹۶
این نظریه درباره ماهیت سازمان ملی زمین و مسکن و تمایز آن از وزارتخانه و مؤسسه دولتی صادر شده و از حیث تفکیک ساختارهای حقوقی دستگاههای دولتی با ماده ۱ مرتبط است.
مشاهده نظریه
۴. نظریه مشورتی شماره ۱۲۴۹/۹۶/۷ ـ ۰۵/۰۶/۱۳۹۶
این نظریه درباره مفهوم دستگاههای اجرایی و شمول مقررات مربوط به وزارتخانهها، مؤسسات و شرکتهای دولتی بحث میکند و از حیث ارتباط ماده ۱ با ماده ۵ قابل استفاده است.
مشاهده نظریه
۵. رأی شمارههای ۳۱۷ و ۳۱۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
این رأی درباره شمول قانون مدیریت خدمات کشوری بر کارکنان سازمان غذا و دارو و جایگاه آن در ساختار وزارت بهداشت صادر شده است. رأی مستقیماً ناظر به تفسیر ماده ۱ نیست، اما برای بررسی رابطه وزارتخانه، سازمانهای تابعه و شمول قانون مدیریت خدمات کشوری قابل استفاده است.
مشاهده رأی
منابع تقنینی، اداری و اجرایی مرتبط
۱. شناسنامه قانون ـ مجموعه قوانین و مقررات اداری و استخدامی
متن قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده ۱ در مجموعه قوانین و مقررات اداری و استخدامی.
مشاهده منبع
۲. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ مجموعه قوانین
مشاهده متن قانون
۳. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ایران کدیفای
مشاهده منبع
۴. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ صلح
مشاهده منبع
۵. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ کارگزین
مشاهده منبع
۶. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ کانون وکلای دادگستری مرکز
مشاهده متن قانون
۷. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ناصر زنگباری
مشاهده متن
۸. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ راهش
مشاهده متن
۹. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ دادپلاس
مشاهده متن
۱۰. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ وکیلسوال
مشاهده متن
۱۱. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ وکیلان
مشاهده متن
۱۲. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ هوش حقوقی
مشاهده متن
۱۳. قوانین و مقررات ـ نظامات
جستوجوی قوانین و مقررات مرتبط
۱۴. طرح نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس
این منبع در تعریف دستگاههای اجرایی به ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری ارجاع میدهد و از این جهت برای ارتباط مفهومی وزارتخانه با ساختار دستگاههای اجرایی قابل استفاده است.
مشاهده منبع
۱۵. آییننامه نحوه فعالیت، وظایف و اختیارات روابط عمومی و اطلاعرسانی دستگاههای اجرایی
این آییننامه در مقررات اجرایی خود از وزارتخانهها و دستگاههای اجرایی نام میبرد و برای مطالعه ساختار سازمانی دستگاههای اجرایی مرتبط است.
مشاهده منبع
۱۶. آییننامه اجرایی مواد ۸۱ و ۸۲ قانون مدیریت خدمات کشوری
این آییننامه از مقررات اجرایی قانون مدیریت خدمات کشوری و ناظر به دستگاههای اجرایی مشمول قانون است.
مشاهده آییننامه
۱۷. آییننامه اموال دولتی
این آییننامه در تعریف و تنظیم مقررات مربوط به اموال وزارتخانهها و مؤسسات دولتی، برای مطالعه تمایز این واحدها با سایر اشخاص حقوقی مرتبط است.
مشاهده آییننامه
مقایسه با قوانین پیشین
قانون مدیریت خدمات کشوری در تعریف وزارتخانه از مفاهیم موجود در قوانین اداری پیشین استفاده کرده، اما تعریف آن را در چارچوب ساختار جدید قانون مدیریت خدمات کشوری قرار داده است.
قانون استخدام کشوری نیز در مقررات خود از «وزارتخانه» به عنوان واحد سازمانی مشخص یاد کرده بود. مقایسه این تعریف با ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، استمرار مفهوم وزارتخانه در حقوق اداری ایران و در عین حال تفاوت در ساختار کلی دو قانون را نشان میدهد.
منابع پژوهشی و مطالعات تکمیلی
ردههای مرتبط
جمعبندی
ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه را واحد سازمانی مشخصی تعریف میکند که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
سه عنصر اصلی تعریف ماده عبارتاند از: واحد سازمانی مشخص، ایجاد به موجب قانون و اداره توسط وزیر.
برای درک کامل جایگاه وزارتخانه در نظام اداری، مطالعه مواد ۲ تا ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری در کنار ماده ۱ ضروری است؛ زیرا این مواد به ترتیب به مؤسسه دولتی، مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی، شرکت دولتی و دستگاه اجرایی میپردازند.