ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری
تعاریف اصطلاحات
وزارتخانه
واحد سازمانی مشخصی که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
واحد سازمانی
واحدی مشخص در ساختار اداری دولت که برای انجام وظایف و تحقق اهداف معین سازمان یافته است.
اهداف دولت
اهداف و وظایف عمومی دولت که تحقق آنها در چارچوب قوانین و ساختار اداری بر عهده دستگاههای دولتی قرار میگیرد.
ایجاد به موجب قانون
ایجاد وزارتخانه باید مستند به قانون باشد و اصل تشکیل آن صرفاً از طریق یک تصمیم اداری عادی تحقق نمییابد.
وزیر
مقام سیاسی و اجرایی مسئول اداره وزارتخانه که مطابق قانون در رأس وزارتخانه قرار دارد.
ساختار اداری دولت
مجموعه وزارتخانهها، مؤسسات و سایر واحدهای قانونی که وظایف و امور عمومی دولت را انجام میدهند.
وضعیت: معتبر
تاریخ تصویب: 1386-07-08
آخرین اصلاح: —
مبنای اصلاح: —
سابقه تقنینی
هیچ نتیجه
ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری نخستین تعریف قانونی فصل «تعاریف» این قانون را بیان میکند و وزارتخانه را واحد سازمانی مشخصی میداند که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
منبع و کنترل متن:
منبع اصلی متن ماده ۱ برای این صفحه، شناسنامه قانون است. متن ماده با سایر پایگاههای انتشار قوانین نیز برای کنترل عبارت قانونی تطبیق داده شده است.
📝 تستهای آزمونی
سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری
مطابق ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه چیست؟
(تألیفی ـ مستند به متن قانون)
مطابق ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه چگونه ایجاد میشود؟
(تألیفی ـ مفهومی)
بر اساس ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه توسط چه مقامی اداره میشود؟
(تألیفی ـ مفهومی)
کدام گزینه تمام عناصر اصلی تعریف وزارتخانه در ماده ۱ را در بر دارد؟
(تألیفی ـ تحلیلی)
تحلیل حقوقی و تفسیری
وزارتخانه به عنوان واحد سازمانی
ماده ۱ وزارتخانه را یک «واحد سازمانی مشخص» میداند. بنابراین تعریف قانونی، وزارتخانه را در درجه نخست در قالب یک جزء مشخص از ساختار اداری دولت معرفی میکند.
رابطه وزارتخانه با اهداف دولت
وزارتخانه برای تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت تشکیل و اداره میشود. بنابراین کارکرد وزارتخانه در این تعریف، مستقیماً با انجام وظایف عمومی دولت ارتباط دارد.
لزوم ایجاد به موجب قانون
عبارت «به موجب قانون ایجاد شده یا میشود» نشان میدهد که اصل ایجاد وزارتخانه دارای مبنای قانونی است. این موضوع وزارتخانه را از واحدهایی که صرفاً با تصمیم داخلی دستگاه ایجاد میشوند متمایز میکند.
اداره توسط وزیر
ماده ۱ اداره وزارتخانه را به وزیر مرتبط کرده است. این ویژگی با ساختار قانون اساسی درباره جایگاه وزیر نیز ارتباط دارد و در مطالعه مسئولیتهای وزیر باید همراه با اصول قانون اساسی و قوانین خاص هر وزارتخانه بررسی شود.
رابطه با مواد بعدی فصل اول
مواد ۲ تا ۵ در کنار ماده ۱ مجموعهای از تعاریف اساسی ساختار اداری را ارائه میکنند. ماده ۲ به مؤسسه دولتی، ماده ۳ به مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی، ماده ۴ به شرکت دولتی و ماده ۵ به دستگاه اجرایی میپردازد.
مبانی و فلسفه حکم
تعریف قانونی وزارتخانه در ابتدای قانون مدیریت خدمات کشوری، چارچوب مفهومی لازم برای شناسایی یکی از اصلیترین اجزای ساختار اداری دولت را فراهم میکند.
قانونگذار با بیان عناصر تشکیلدهنده مفهوم وزارتخانه، از جمله سازمانیافتگی، هدف دولتی، ایجاد به موجب قانون و اداره توسط وزیر، زمینه تفکیک وزارتخانه از سایر انواع واحدهای سازمانی را فراهم کرده است.
این تفکیک در مواد بعدی قانون تکمیل میشود و در تشخیص حدود شمول مقررات قانون مدیریت خدمات کشوری نیز اهمیت دارد.
پیشینه تقنینی ماده ۱
تصویب قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ۱۳۸۶/۰۷/۰۸
قانون مدیریت خدمات کشوری در سال ۱۳۸۶ تصویب شد و ماده ۱ آن در فصل اول با عنوان «تعاریف»، وزارتخانه را تعریف کرد.
اجرای آزمایشی قانون
قانون مدیریت خدمات کشوری در ابتدا با اجرای آزمایشی تصویب شد. ماده ۱ نیز از آغاز در فصل تعاریف قانون قرار داشت.
دائمی شدن قانون ـ ۱۳۹۷/۱۲/۲۶
به موجب قانون دائمی شدن قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون مدیریت خدمات کشوری با اصلاحات و الحاقات بعدی دائمی شد. این حکم، وضعیت اعتبار قانون را تغییر داد و نباید با اصلاح مستقیم متن ماده ۱ یکسان تلقی شود.
متن قانون مدیریت خدمات کشوری و وضعیت اعتبار آن در شناسنامه قانون
سابقه قانونی پیش از قانون مدیریت خدمات کشوری
مفهوم وزارتخانه پیش از تصویب قانون مدیریت خدمات کشوری نیز در نظام استخدامی و اداری کشور سابقه تقنینی داشته است. قانون استخدام کشوری مصوب ۱۳۴۵ از وزارتخانهها در ساختار استخدام دولت نام برده است.
قانون استخدام کشوری در شناسنامه قانون
مبانی و مستندات قانونی
- ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف وزارتخانه
- ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف مؤسسه دولتی
- ماده ۳ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی
- ماده ۴ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف شرکت دولتی
- ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف دستگاه اجرایی
- اصل ۱۳۳ قانون اساسی — تعداد وزیران و تعیین حدود وظایف آنان
- اصل ۱۳۵ قانون اساسی — اداره وزارتخانه و سرپرست وزارتخانه
- اصل ۱۳۷ قانون اساسی — مسئولیت وزیران در امور مربوط به خود و مصوبات هیأت وزیران
- اصل ۱۳۸ قانون اساسی — اختیارات هیأت وزیران و وزیران در حدود وظایف اداری
سوابق قضایی و تفسیری مرتبط
نکته: در این بخش فقط منابعی درج شدهاند که ارزش تفسیری یا کاربردی متفاوتی دارند؛ آرایی که صرفاً متن ماده ۱ را تکرار میکنند به عنوان رفرنس مستقل تکرار نشدهاند.
۱. نظریه مشورتی درباره شخصیت واحد وزارتخانه
در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۳/۰۶۵۷، در ارتباط با ساختار وزارتخانه و اجزای آن، به جایگاه وزارتخانه و مسئولیت وزیر در ساختار اداری توجه شده است. این نظریه از جهت فهم رابطه وزارتخانه با واحدهای زیرمجموعه آن قابل استفاده است.
مشاهده نظریه مشورتی
۲. رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درباره حدود شمول مقررات عمومی دولت
در رأی شماره ۱۴۷۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، موضوع شمول و استثنای دانشگاهها از قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی بررسی شده است. رأی مستقیماً مفسر عبارت ماده ۱ نیست، اما برای تشخیص تفاوت وزارتخانهها با برخی نهادهای دارای رژیم حقوقی خاص، منبع مرتبطی است.
مشاهده رأی شماره ۱۴۷۴
۳. رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درباره دانشگاهها و قانون مدیریت خدمات کشوری
رأی شماره ۱۰۶۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درباره حدود اعمال ماده ۷۴ قانون مدیریت خدمات کشوری نسبت به دانشگاهها و هیأتهای امنای آنها صادر شده است. این رأی از حیث تفکیک وزارتخانهها و سایر نهادهای اداری دارای مقررات خاص، مطالعه تکمیلی محسوب میشود.
مشاهده رأی شماره ۱۰۶۸
۴. رأی وحدت رویه شماره ۲۱۵۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
این رأی در زمینه مسئولیت و اجرای احکام نسبت به دستگاههای اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری صادر شده است و برای مطالعه ارتباط ساختار دستگاههای اجرایی با مسئولان و مقامات آنها مفید است.
مشاهده رأی
مقررات و اسناد مرتبط
۱. قانون استخدام کشوری
این قانون برای بررسی پیشینه مفهوم وزارتخانه در حقوق استخدامی ایران اهمیت دارد و قبل از قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانهها را در ساختار استخدام دولت مورد شناسایی قرار داده است.
مشاهده قانون در شناسنامه قانون
۲. آییننامه اختصاص شناسه ملی به کلیه اشخاص حقوقی ایرانی
این آییننامه در تعریف «دستگاههای اجرایی» به دستگاههای موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری ارجاع میدهد و از منظر شناسایی حقوقی دستگاههای دولتی مرتبط است.
مشاهده آییننامه
۳. آییننامه توسعه خدمات الکترونیکی دستگاههای اجرایی
این مقرره در تنظیم خدمات دستگاههای اجرایی به چارچوب قانون مدیریت خدمات کشوری ارجاع میدهد و نمونهای از کاربرد عملی تقسیمبندی دستگاههای اجرایی در مقررات اداری است.
مشاهده آییننامه
۴. آییننامه اجرایی بند «ج» و تبصره ۲ ماده ۵۴ قانون مدیریت خدمات کشوری
این آییننامه از مقررات اجرایی قانون مدیریت خدمات کشوری است و در متن خود «دستگاههای اجرایی» را موضوع مقررات مدیریتی قرار میدهد.
مشاهده آییننامه
۵. ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۴۰۴
در این مقررات، وزارتخانهها در کنار مؤسسات دولتی، دستگاههای اجرایی محلی و شرکتهای دولتی به عنوان اجزای ساختار دستگاههای اجرایی مورد اشاره قرار گرفتهاند.
مشاهده ضوابط اجرایی
۶. آییننامه ترویج و توسعه فرهنگ نماز
این آییننامه در تعیین قلمرو اجرا، دستگاههای اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری را مورد شناسایی قرار داده است و از حیث کاربرد عملی مفهوم دستگاه اجرایی قابل بررسی است.
مشاهده آییننامه
منابع پژوهشی و مطالعات تکمیلی
منابع متن و سابقه تقنینی
- شناسنامه قانون ـ قانون مدیریت خدمات کشوری
- شناسنامه قانون ـ قانون استخدام کشوری
- مجموعه قوانین ـ قانون مدیریت خدمات کشوری
- صلح ـ قانون مدیریت خدمات کشوری
- ایران کدیفای ـ قانون مدیریت خدمات کشوری
- کانون وکلای دادگستری مرکزی ـ متن قانون مدیریت خدمات کشوری
منابع قضایی و تفسیری
- رأی شماره ۱۴۷۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
- رأی شماره ۱۰۶۸ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
- رأی وحدت رویه شماره ۲۱۵۷
- نظریه مشورتی مرتبط با ساختار وزارتخانه
منابع مقرراتی
ردههای مرتبط
جمعبندی
ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه را «واحد سازمانی مشخصی» تعریف میکند که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را بر عهده دارد، به موجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
بنابراین، چهار عنصر اصلی در تعریف وزارتخانه عبارتاند از: واحد سازمانی مشخص، تحقق اهداف دولت، ایجاد به موجب قانون و اداره توسط وزیر.
برای تکمیل مطالعه این ماده، مواد ۲ تا ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری به ترتیب برای مقایسه وزارتخانه با مؤسسه دولتی، مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی، شرکت دولتی و دستگاه اجرایی قابل مطالعه هستند.