ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری

از ویکی داد
نسخهٔ تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۷ توسط Rasool (بحث | مشارکت‌ها) (صفحه‌ای تازه حاوی «{{#seo: |title=ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری | نحوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی |title_mode=replace |description=ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، شیوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را با رعایت اصول ۲۹ و ۳۰ قانون اساسی از طریق ب...» ایجاد کرد)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو


ماده

۱۳

● معتبر

امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی با رعایت اصول بیست و نهم (۲۹) و سی‌ام (۳۰) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از طریق توسعه بخش تعاونی و خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی تعیین صلاحیت شده و با نظارت و حمایت دولت و با استفاده از شیوه‌های ذیل انجام می‌گردد: ۱- اعمال حمایت‌های لازم از بخش تعاونی و خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی مجری این وظایف. ۲- خرید خدمات از بخش تعاونی و خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی. ۳- مشارکت با بخش تعاونی و خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی از طریق اجاره، واگذاری امکانات و تجهیزات و منابع فیزیکی. ۴- واگذاری مدیریت واحدهای دولتی به بخش تعاونی و خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی با پرداخت تمام و یا بخشی از هزینه سرانه خدمات. ۵- ایجاد و اداره واحدهای دولتی موضوع این ماده توسط دستگاه‌های اجرایی. تبصره ۱- اگر انجام امور موضوع این ماده به یکی از طرق چهارگانه فوق‌الذکر (۱ لغایت ۴) مقدور نباشد ایجاد و اداره واحدهای دولتی وظیفه دولت است. تبصره ۲- تأیید صلاحیت علمی و اخلاقی کلیه افراد موضوع این قانون که به موجب این ماده در بخش‌های آموزشی، بهداشتی و فرهنگی اشتغال خواهند داشت مطابق ضوابط فصل ششم این قانون و تأیید استانداردهای مربوط و کیفیت و قیمت خدمات نیز مطابق قوانین و مقررات مربوط است.

مفاهیم کلیدی ماده ۱۳

امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی
اموری که در ماده ۹ قانون به عنوان امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی شناخته شده‌اند و نحوه انجام تصدی آنها در ماده ۱۳ تعیین می‌شود.

بخش تعاونی و خصوصی
بخش‌هایی که قانونگذار آنها را یکی از مسیرهای اصلی انجام امور تصدی‌های موضوع ماده ۱۳ قرار داده است.

نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی
اشخاص حقوقی عمومی غیردولتی تعیین صلاحیت شده که می‌توانند در چارچوب ماده ۱۳ مجری امور تصدی باشند.

نظارت و حمایت دولت
واگذاری یا انجام تصدی توسط بخش غیردولتی به معنای حذف نقش دولت نیست و دولت همچنان وظیفه نظارت و حمایت را بر عهده دارد.

خرید خدمات
یکی از روش‌های قانونی انجام امور تصدی از طریق استفاده از ظرفیت بخش تعاونی، خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی.

واگذاری مدیریت
واگذاری مدیریت واحدهای دولتی به بخش غیردولتی با پرداخت تمام یا بخشی از هزینه سرانه خدمات.

ایجاد و اداره واحد دولتی
یکی از شیوه‌های مقرر در ماده ۱۳ که در صورت عدم امکان روش‌های چهارگانه نخست نیز می‌تواند به وظیفه دولت تبدیل شود.

اصول ۲۹ و ۳۰ قانون اساسی
مبنای قانون اساسی مرتبط با تأمین اجتماعی و خدمات آموزشی که در طراحی شیوه انجام امور موضوع ماده ۱۳ باید رعایت شود.


وضعیت: معتبر

تاریخ تصویب: 1386-07-08



سابقه تقنینی

هیچ نتیجه


ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری نخستین حکم فصل دوم ـ راهبردها و فناوری انجام وظایف دولت است و نحوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را مشخص می‌کند.

این ماده با شناسایی نقش بخش تعاونی، خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی، الگوی انجام امور تصدی را از طریق روش‌هایی مانند حمایت، خرید خدمات، مشارکت، واگذاری مدیریت و در نهایت ایجاد و اداره واحدهای دولتی تنظیم می‌کند.

ماده ۱۳ در عین توجه به استفاده از ظرفیت بخش غیردولتی، نقش دولت را حذف نمی‌کند؛ بلکه انجام این امور را با نظارت و حمایت دولت و با رعایت اصول بیست و نهم و سی‌ام قانون اساسی پیش‌بینی کرده است.

منبع و کنترل متن: منبع اصلی متن و ساختار قانونی این ماده، قانون مدیریت خدمات کشوری در شناسنامه قانون است. ماده ۱۳ در آغاز فصل دوم ـ راهبردها و فناوری انجام وظایف دولت قرار دارد و شیوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را تعیین می‌کند.

مشاهده نسخه ماده ۱۳ در شناسنامه قانون

📝 نمونه تست‌های آزمونی

سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری



مطابق ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، موضوع اصلی این ماده کدام است؟

(تألیفی ـ مستند به متن قانون)


  • الف) امور حاکمیتی
  • ب) امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی
  • ج) امور تصدی‌های اقتصادی
  • د) امور زیربنایی





کدام مورد از شیوه‌های مقرر در ماده ۱۳ برای انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی است؟

(تألیفی ـ مفهومی)


  • الف) خرید خدمات از بخش تعاونی و خصوصی
  • ب) حذف کامل نظارت دولت
  • ج) انجام انحصاری امور توسط دستگاه‌های دولتی
  • د) ممنوعیت مشارکت بخش غیردولتی





مطابق بند ۴ ماده ۱۳، واگذاری مدیریت واحدهای دولتی به بخش غیردولتی با کدام ویژگی پیش‌بینی شده است؟

(تألیفی ـ تحلیلی)


  • الف) بدون هیچ‌گونه نظارت دولت
  • ب) با پرداخت تمام یا بخشی از هزینه سرانه خدمات
  • ج) فقط به شرکت‌های دولتی
  • د) فقط در امور اقتصادی





اگر انجام امور موضوع ماده ۱۳ از طریق چهار روش نخست مقدور نباشد، مطابق تبصره ۱ چه حکمی وجود دارد؟

(تألیفی ـ مقایسه‌ای)


  • الف) دولت مکلف است ارائه خدمت را متوقف کند
  • ب) انجام امور به دستگاه دیگری منتقل می‌شود
  • ج) ایجاد و اداره واحدهای دولتی وظیفه دولت است
  • د) امور باید بدون نظارت انجام شود





شرح و توضیح ماده

نحوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی


خلاصه مطلب

ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، شیوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را با محوریت استفاده از ظرفیت بخش غیردولتی و با نظارت و حمایت دولت تعیین می‌کند. این ماده پنج شیوه شامل حمایت، خرید خدمات، مشارکت، واگذاری مدیریت و ایجاد و اداره واحدهای دولتی را پیش‌بینی کرده است.

این ماده در عمل یعنی چه؟

ماده ۱۳ پس از پایان فصل اول ـ تعاریف، در فصل دوم قانون قرار گرفته و یکی از نخستین احکام ناظر بر شیوه عملی انجام وظایف دولت است.

مبنای موضوعی ماده، امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی موضوع ماده ۹ است. قانونگذار برای این دسته از امور، یک الگوی ترکیبی ایجاد کرده است که در آن ظرفیت بخش تعاونی، خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما نقش دولت در قالب نظارت و حمایت استمرار می‌یابد.

ماده ۱۳ همچنین ترتیب کاملاً انحصاری برای واگذاری ایجاد نمی‌کند؛ بلکه پنج شیوه متفاوت را معرفی می‌نماید و در تبصره ۱ برای وضعیتی که چهار روش نخست مقدور نباشد، ایجاد و اداره واحدهای دولتی را وظیفه دولت اعلام می‌کند.

تبصره ۲ نیز برای افراد شاغل در بخش‌های آموزشی، بهداشتی و فرهنگی و همچنین استانداردها، کیفیت و قیمت خدمات، الزامات قانونی خاصی را مورد توجه قرار می‌دهد.

نکات مهم

۱. ماده ۱۳ در فصل دوم قانون مدیریت خدمات کشوری قرار دارد.

۲. موضوع اصلی ماده، امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی است.

۳. این امور با رعایت اصول ۲۹ و ۳۰ قانون اساسی انجام می‌شوند.

۴. ماده ۱۳ استفاده از ظرفیت بخش تعاونی را پیش‌بینی کرده است.

۵. بخش خصوصی نیز یکی از مجریان مورد شناسایی ماده است.

۶. نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی تعیین صلاحیت شده نیز در قلمرو ماده قرار دارند.

۷. انجام امور توسط بخش غیردولتی به معنای حذف نظارت دولت نیست.

۸. دولت در اجرای ماده ۱۳ نقش نظارتی و حمایتی دارد.

۹. بند ۱ ماده ۱۳ بر حمایت از مجریان غیردولتی تأکید می‌کند.

۱۰. بند ۲ خرید خدمات از بخش غیردولتی را پیش‌بینی کرده است.

۱۱. بند ۳ امکان مشارکت از طریق اجاره و واگذاری امکانات، تجهیزات و منابع فیزیکی را مقرر کرده است.

۱۲. بند ۴ واگذاری مدیریت واحدهای دولتی را پیش‌بینی می‌کند.

۱۳. در بند ۴ پرداخت تمام یا بخشی از هزینه سرانه خدمات مورد توجه قرار گرفته است.

۱۴. بند ۵ ایجاد و اداره واحدهای دولتی موضوع ماده را توسط دستگاه‌های اجرایی پیش‌بینی کرده است.

۱۵. تبصره ۱ برای فرض عدم امکان روش‌های چهارگانه نخست حکم خاص دارد.

۱۶. در صورت عدم امکان روش‌های چهارگانه، ایجاد و اداره واحدهای دولتی وظیفه دولت است.

۱۷. تبصره ۲ به صلاحیت علمی و اخلاقی افراد شاغل در بخش‌های آموزشی، بهداشتی و فرهنگی توجه دارد.

۱۸. استانداردهای مربوط به خدمات نیز باید مطابق قوانین و مقررات مربوط تأیید شود.

۱۹. کیفیت خدمات تابع قوانین و مقررات مربوط است.

۲۰. قیمت خدمات نیز باید مطابق قوانین و مقررات مربوط تعیین و کنترل شود.

۲۱. ماده ۱۳ با ماده ۹ ارتباط موضوعی مستقیم دارد.

۲۲. ماده ۱۳ با ماده ۱۴ از حیث روش انجام امور غیرحاکمیتی در فصل دوم قابل مقایسه است، اما موضوع ماده ۱۴ امور زیربنایی است.

۲۳. ماده ۱۳ با ماده ۱۵ تفاوت موضوعی دارد؛ ماده ۱۵ ناظر بر امور تصدی‌های اقتصادی است.

۲۴. خرید خدمات در ماده ۱۳ باید با مقررات مربوط به نحوه خرید و اجرای خدمات جمع شود.

۲۵. واگذاری مدیریت با انتقال مالکیت واحد دولتی یکسان نیست.

۲۶. استفاده از بخش خصوصی به معنای سلب مسئولیت نظارتی دولت نیست.

۲۷. تعیین صلاحیت مجریان غیردولتی باید بر اساس قوانین و مقررات مربوط انجام شود.

۲۸. در امور آموزشی، بهداشتی و فرهنگی، صلاحیت علمی و اخلاقی افراد موضوع تبصره ۲ اهمیت ویژه دارد.

۲۹. ماده ۱۳ را نباید به معنای الزام به واگذاری همه امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی تفسیر کرد.

۳۰. ساختار ماده نشان می‌دهد قانونگذار میان استفاده از ظرفیت غیردولتی و ضرورت استمرار مسئولیت دولت تعادل ایجاد کرده است.

مثال کاربردی

برای نمونه، یک دستگاه اجرایی ممکن است برای ارائه یک خدمت عمومی که در زمره امور اجتماعی، فرهنگی یا خدماتی قرار می‌گیرد، به جای ایجاد واحد دولتی جدید از ظرفیت یک مؤسسه خصوصی یا تعاونی تعیین صلاحیت شده استفاده کند و خدمت مورد نیاز را از آن خریداری نماید.

در وضعیت دیگری ممکن است مدیریت یک واحد دولتی به بخش تعاونی یا خصوصی یا یک نهاد عمومی غیردولتی واگذار شود، در حالی که دولت همچنان وظیفه نظارت و حمایت را بر عهده دارد.

اگر هیچ‌یک از روش‌های چهارگانه نخست امکان‌پذیر نباشد، تبصره ۱ ماده ۱۳ راهکار ایجاد و اداره واحد دولتی را برای انجام آن امور پیش‌بینی کرده است.

توجه

ماده ۱۳ را نباید صرفاً یک حکم عام برای خصوصی‌سازی تلقی کرد. موضوع ماده، نحوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی است و هر اقدام اجرایی باید علاوه بر این ماده، با قوانین و مقررات خاص حوزه مربوط، الزامات صلاحیت، استاندارد، کیفیت، قیمت و سایر مقررات لازم جمع شود.

تحلیل حقوقی و تفسیری

۱. جایگاه ماده ۱۳ در ساختار قانون

ماده ۱۳ نخستین ماده فصل دوم ـ راهبردها و فناوری انجام وظایف دولت است. فصل اول به تعریف مفاهیم و انواع امور دولت اختصاص داشت و ماده ۱۳ از مرحله تعریف وارد مرحله تعیین شیوه انجام وظایف می‌شود.

۲. موضوع اصلی ماده

موضوع ماده ۱۳ «امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی» است. بنابراین برای فهم قلمرو آن ابتدا باید به ماده ۹ مراجعه کرد که امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را تعریف کرده است.

۳. تفاوت ماده ۹ و ماده ۱۳

ماده ۹ ماهیت و مصادیق امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را تعریف می‌کند، در حالی که ماده ۱۳ درباره شیوه انجام امور تصدی مربوط به این حوزه‌ها حکم می‌دهد.

بنابراین ماده ۹ و ماده ۱۳ دو مرحله متفاوت از تنظیم حقوقی یک موضوع را تشکیل می‌دهند: تعریف موضوع و تعیین شیوه انجام.

۴. مبنای قانون اساسی ماده

ماده ۱۳ رعایت اصول بیست و نهم و سی‌ام قانون اساسی را تصریح کرده است. بنابراین شیوه انجام امور موضوع ماده نباید جدا از الزامات قانون اساسی درباره تأمین اجتماعی و آموزش عمومی تفسیر شود.

۵. نقش بخش غیردولتی

قانونگذار بخش تعاونی، بخش خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی تعیین صلاحیت شده را به عنوان ظرفیت‌های اجرایی مورد شناسایی قرار داده است.

۶. نقش نظارتی دولت

استفاده از بخش غیردولتی موجب خروج کامل دولت از حوزه مسئولیت نمی‌شود. خود ماده ۱۳ انجام امور را با «نظارت و حمایت دولت» پیش‌بینی کرده است.

۷. حمایت دولت از مجریان

بند ۱ ماده ۱۳ حمایت‌های لازم از مجریان غیردولتی را پیش‌بینی کرده است. این حکم نشان می‌دهد سیاست قانون صرفاً انتقال مسئولیت اجرایی نیست، بلکه ایجاد ظرفیت مناسب برای ارائه خدمات نیز مورد توجه است.

۸. خرید خدمات

بند ۲ خرید خدمات را به عنوان یکی از روش‌های انجام امور موضوع ماده شناسایی کرده است. در این شیوه، دستگاه اجرایی می‌تواند خدمت مورد نیاز خود را از مجری واجد شرایط در بخش غیردولتی دریافت کند.

۹. رابطه خرید خدمات با ماده ۲۲

خرید خدمات باید در کنار مقررات خاص مربوط به خرید خدمات و اجرای تصدی‌های دستگاه‌های اجرایی مطالعه شود. ماده ۲۲ و آیین‌نامه اجرایی آن از جمله مقررات مرتبط با این سازوکار هستند.

۱۰. مشارکت با بخش غیردولتی

بند ۳ امکان مشارکت از طریق اجاره و واگذاری امکانات، تجهیزات و منابع فیزیکی را پیش‌بینی کرده است. بنابراین قانونگذار تنها خرید خدمت را مجاز ندانسته و سازوکارهای مشارکتی را نیز مورد توجه قرار داده است.

۱۱. واگذاری مدیریت

بند ۴ ماده ۱۳ با واگذاری مدیریت واحدهای دولتی به بخش تعاونی و خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی، شکل دیگری از استفاده از ظرفیت غیردولتی را پیش‌بینی می‌کند.

۱۲. تفاوت واگذاری مدیریت و انتقال مالکیت

واگذاری مدیریت الزاماً به معنای انتقال مالکیت واحد دولتی نیست. بنابراین در هر مورد باید ماهیت حقوقی قرارداد یا تصمیم اجرایی و حدود اختیارات مدیر یا مجری مشخص شود.

۱۳. هزینه سرانه خدمات

بند ۴ مقرر کرده است که واگذاری مدیریت می‌تواند با پرداخت تمام یا بخشی از هزینه سرانه خدمات همراه باشد. بنابراین تأمین مالی خدمت در ساختار ماده مورد توجه قرار گرفته است.

۱۴. ایجاد و اداره واحد دولتی

بند ۵ ایجاد و اداره واحدهای دولتی موضوع ماده را نیز در میان شیوه‌های انجام امور قرار داده است. این امر نشان می‌دهد قانونگذار نقش دولت را به طور کامل حذف نکرده است.

۱۵. تبصره ۱ و نقش دولت

تبصره ۱ برای زمانی است که چهار روش نخست مقدور نباشد. در چنین وضعی، ایجاد و اداره واحدهای دولتی وظیفه دولت اعلام شده است.

۱۶. ترتیب منطقی شیوه‌های ماده

ساختار ماده نشان می‌دهد قانونگذار ابتدا حمایت از ظرفیت غیردولتی، سپس خرید خدمات، مشارکت و واگذاری مدیریت را مطرح کرده و در نهایت ایجاد و اداره واحد دولتی را نیز به عنوان یکی از شیوه‌ها پیش‌بینی کرده است.

۱۷. عدم تفسیر ماده به عنوان خصوصی‌سازی مطلق

ماده ۱۳ را نباید به معنای خصوصی‌سازی مطلق تمام امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی دانست. خود ماده، ایجاد و اداره واحد دولتی و همچنین مسئولیت نظارتی و حمایتی دولت را به رسمیت شناخته است.

۱۸. رابطه ماده ۱۳ با ماده ۱۴

ماده ۱۴ درباره امور زیربنایی است و از نظر موضوع با ماده ۱۳ تفاوت دارد. بنابراین نباید احکام ماده ۱۴ را مستقیماً به امور اجتماعی، فرهنگی و خدماتی تعمیم داد.

۱۹. رابطه ماده ۱۳ با ماده ۱۵

ماده ۱۵ به امور تصدی‌های اقتصادی اختصاص دارد. در نتیجه ماده ۱۳ را باید از نظام حقوقی واگذاری امور اقتصادی موضوع ماده ۱۵ تفکیک کرد.

۲۰. رابطه ماده ۱۳ با ماده ۲۴

ماده ۲۴ در چارچوب کاهش تصدی‌های دولت و واگذاری فعالیت‌های قابل واگذاری اهمیت دارد. در اجرای هر سیاست واگذاری، باید حکم خاص ماده ۱۳ و مقررات مربوط به فعالیت مورد نظر نیز رعایت شود.

۲۱. ضرورت تعیین صلاحیت مجری

ماده ۱۳ واگذاری یا اجرای امور توسط بخش غیردولتی را به اشخاص و نهادهای «تعیین صلاحیت شده» مرتبط کرده است. بنابراین صرف خصوصی یا غیردولتی بودن یک شخص برای اجرای هر خدمت کافی نیست.

۲۲. کیفیت خدمات

تبصره ۲ تأیید استانداردها، کیفیت و قیمت خدمات را تابع قوانین و مقررات مربوط دانسته است. بنابراین واگذاری اجرا نباید موجب کاهش الزامات قانونی مربوط به کیفیت خدمت شود.

۲۳. صلاحیت علمی و اخلاقی

در بخش‌های آموزشی، بهداشتی و فرهنگی، تبصره ۲ تأیید صلاحیت علمی و اخلاقی افراد را تابع ضوابط فصل ششم قانون قرار داده است.

۲۴. تفاوت مجری و ناظر

در مدل ماده ۱۳ ممکن است مجری خدمت بخش غیردولتی باشد، اما نقش نظارتی دولت همچنان برقرار بماند. بنابراین نباید «مجری خدمت» و «مرجع نظارت» را یکی دانست.

۲۵. اصل استمرار مسئولیت عمومی دولت

با توجه به تصریح ماده به نظارت و حمایت دولت و حکم تبصره ۱، می‌توان گفت قانونگذار در حوزه خدمات عمومی، صرفاً به انتقال عملیات توجه نکرده بلکه استمرار مسئولیت عمومی دولت را نیز مورد توجه قرار داده است.

۲۶. عدم امکان استنباط حق مطلق برای بخش خصوصی

ماده ۱۳ به بخش خصوصی حق مطلق و بدون قید برای تصدی همه خدمات نمی‌دهد. اجرای هر روش باید در چارچوب صلاحیت، قوانین خاص، استانداردها و مقررات مربوط انجام شود.

۲۷. جایگاه نهادهای عمومی غیردولتی

نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی در کنار بخش خصوصی و تعاونی در ماده ۱۳ ذکر شده‌اند و از نظر قانونی یکی از ظرفیت‌های اجرای امور موضوع ماده محسوب می‌شوند.

۲۸. اهمیت نوع خدمت

در اجرای ماده ۱۳ باید ابتدا نوع فعالیت مشخص شود. ممکن است یک فعالیت در ظاهر خدماتی باشد، اما از نظر حقوقی تابع مقررات خاص یا وضعیت متفاوتی باشد.

۲۹. رابطه ماده با هزینه تمام‌شده و سرانه خدمت

در برخی سازوکارهای اجرایی قانون، تعیین هزینه یا قیمت خدمات برای خرید خدمت یا مشارکت اهمیت پیدا می‌کند. این موضوع باید بر اساس مقررات خاص مربوط به هر سازوکار محاسبه شود.

۳۰. جمع‌بندی معیار ماده ۱۳

ماده ۱۳ را می‌توان بر پایه چهار عنصر اصلی خلاصه کرد:

نوع خدمت + استفاده از ظرفیت غیردولتی + نظارت و حمایت دولت + پیش‌بینی راهکار دولتی در صورت عدم امکان روش‌های غیردولتی.

بنابراین ماده ۱۳ یک نظام چندشیوه‌ای برای انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی ایجاد می‌کند و میان استفاده از ظرفیت غیردولتی و استمرار نقش دولت تعادل برقرار می‌سازد.

مبانی و فلسفه حکم

۱. استفاده از ظرفیت غیردولتی: قانونگذار با شناسایی بخش تعاونی، خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی، امکان استفاده از ظرفیت‌های خارج از ساختار مستقیم دولت را برای ارائه خدمات فراهم کرده است.

۲. حفظ نقش نظارتی دولت: ماده ۱۳ همزمان با استفاده از بخش غیردولتی، نظارت و حمایت دولت را حفظ کرده است تا اجرای امور عمومی از چارچوب مسئولیت حاکمیتی و نظارتی خارج نشود.

۳. تنوع روش‌های اجرا: قانونگذار به جای تعیین یک روش واحد، پنج شیوه متفاوت را برای انجام امور موضوع ماده پیش‌بینی کرده است.

۴. استمرار ارائه خدمات عمومی: تبصره ۱ نشان می‌دهد که عدم امکان استفاده از روش‌های غیردولتی نباید موجب تعطیلی یا ترک ارائه امور ضروری شود و در این وضعیت دولت وظیفه ایجاد و اداره واحدهای دولتی را بر عهده دارد.

۵. حمایت از حقوق دریافت‌کنندگان خدمات: الزام به رعایت استاندارد، کیفیت و قیمت خدمات در تبصره ۲ با هدف تضمین کیفیت و نظم در ارائه خدمات مورد توجه قرار گرفته است.

۶. رعایت حقوق اساسی: ارجاع صریح به اصول ۲۹ و ۳۰ قانون اساسی نشان می‌دهد که اجرای روش‌های مدیریتی و واگذاری نباید از الزامات قانون اساسی درباره خدمات اجتماعی و آموزشی جدا شود.

پیشینه تقنینی ماده ۱۳

۱. تفکیک امور دولت و تعیین شیوه انجام

قانون مدیریت خدمات کشوری پس از تعریف انواع امور دولت در فصل اول، در فصل دوم به تعیین شیوه انجام امور غیرحاکمیتی و تصدی‌گرانه پرداخته است. ماده ۱۳ در همین چارچوب تنظیم شده است.

۲. قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ۱۳۸۶

در قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶، امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی موضوع ماده ۱۳ قرار گرفته و پنج شیوه انجام این امور پیش‌بینی شده است.

۳. توسعه سازوکارهای خرید خدمات

در مقررات اجرایی بعدی، سازوکار خرید خدمات و انجام بخشی از تصدی‌های دستگاه‌های اجرایی از طریق مؤسسات غیردولتی توسعه یافته است و آیین‌نامه اجرایی ماده ۲۲ قانون مدیریت خدمات کشوری از مقررات مرتبط در این زمینه است.

۴. مقررات اجرایی مرتبط با واگذاری و تصدی

در مجموعه مقررات اداری و استخدامی، ضوابط مربوط به احصای تصدی‌ها، خرید خدمات، مشارکت و واگذاری مدیریت واحدهای دولتی در ارتباط با احکام فصل دوم قانون مورد توجه قرار گرفته است.

۵. استمرار نقش دولت در خدمات عمومی

ساختار ماده ۱۳ و تبصره‌های آن نشان می‌دهد که قانونگذار ضمن توسعه نقش بخش غیردولتی، استمرار نظارت، حمایت و در موارد لازم انجام مستقیم خدمت توسط دولت را نیز حفظ کرده است.

مبانی و مستندات قانونی

مصادیق عملی و سوابق اجرایی

۱. خرید خدمت از بخش خصوصی

دستگاه اجرایی می‌تواند در چارچوب قوانین و مقررات مربوط، خدمت مورد نیاز خود را از یک مؤسسه یا شرکت خصوصی واجد شرایط خریداری کند.



۲. خرید خدمت از بخش تعاونی

تعاونی‌های واجد شرایط نیز می‌توانند در اجرای امور تصدی‌های موضوع ماده ۱۳ نقش داشته باشند.



۳. استفاده از نهادهای عمومی غیردولتی

ماده ۱۳ نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی تعیین صلاحیت شده را نیز در کنار بخش خصوصی و تعاونی به رسمیت شناخته است.



۴. حمایت از مجریان غیردولتی

دولت صرفاً مجری غیردولتی را انتخاب نمی‌کند، بلکه طبق بند ۱ ماده ۱۳ باید حمایت‌های لازم از مجریان این وظایف را نیز مورد توجه قرار دهد.



۵. مشارکت از طریق اجاره

یکی از شیوه‌های مشارکت، استفاده از ظرفیت اجاره در چارچوب بند ۳ ماده ۱۳ است.



۶. واگذاری امکانات و تجهیزات

امکانات، تجهیزات و منابع فیزیکی دستگاه می‌تواند در چارچوب قانونی برای اجرای روش مشارکتی مورد استفاده قرار گیرد.



۷. واگذاری مدیریت واحد دولتی

در بند ۴، مدیریت واحدهای دولتی می‌تواند به بخش تعاونی، خصوصی یا نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی واگذار شود.



۸. پرداخت هزینه سرانه خدمات

در واگذاری مدیریت، پرداخت تمام یا بخشی از هزینه سرانه خدمات پیش‌بینی شده است.



۹. ایجاد واحد دولتی

ماده ۱۳ ایجاد و اداره واحدهای دولتی موضوع ماده را نیز یکی از شیوه‌های انجام امور می‌داند.



۱۰. وضعیت عدم امکان واگذاری

اگر چهار روش نخست قابل اجرا نباشد، تبصره ۱ ایجاد و اداره واحدهای دولتی را وظیفه دولت اعلام می‌کند.



۱۱. آموزش

در بخش آموزشی، علاوه بر روش انجام خدمت، صلاحیت علمی و اخلاقی افراد و استانداردهای مربوط نیز باید طبق مقررات مربوط رعایت شود.



۱۲. خدمات بهداشتی

در امور بهداشتی نیز استفاده از مجریان غیردولتی موجب حذف الزامات مربوط به صلاحیت و کیفیت خدمات نمی‌شود.



۱۳. امور فرهنگی

در فعالیت‌های فرهنگی نیز تبصره ۲ ماده ۱۳ بر رعایت ضوابط صلاحیت علمی و اخلاقی افراد و استانداردهای مربوط تأکید دارد.



۱۴. نظارت دولت بر خدمات واگذارشده

واگذاری اجرا یا مدیریت به بخش غیردولتی، دولت را از وظیفه نظارت و حمایت مقرر در ماده ۱۳ خارج نمی‌کند.



۱۵. کنترل کیفیت

کیفیت خدمات باید مطابق قوانین و مقررات مربوط تأیید و کنترل شود.



۱۶. کنترل قیمت خدمات

قیمت خدمات نیز تابع قوانین و مقررات مربوط است و نمی‌توان صرف واگذاری اجرا را موجب خروج خدمت از نظام تنظیمی دولت دانست.



۱۷. رابطه با خرید خدمات موضوع ماده ۲۲

در مواردی که اجرای خدمت از طریق خرید خدمت انجام می‌شود، ضوابط ماده ۲۲ و آیین‌نامه اجرایی آن نیز باید در کنار ماده ۱۳ بررسی شود.



۱۸. قراردادهای اجرایی

در اجرای عملی خرید خدمت یا مشارکت، قرارداد مربوط باید حدود خدمت، تعهدات طرفین، نحوه پرداخت، نظارت و کیفیت خدمت را مطابق قوانین و مقررات مشخص کند.



۱۹. تشخیص صلاحیت مجری

پیش از واگذاری اجرا به یک شخص حقوقی غیردولتی باید مقررات مربوط به صلاحیت و مجوز فعالیت آن بررسی شود.



۲۰. تفاوت واگذاری مدیریت و خرید خدمت

خرید خدمت و واگذاری مدیریت دو سازوکار متفاوت هستند و آثار حقوقی، حدود مسئولیت و نحوه نظارت آنها یکسان نیست.



۲۱. تفاوت واگذاری مدیریت و انتقال مالکیت

واگذاری مدیریت واحد دولتی به خودی خود به معنای انتقال مالکیت اموال یا شخصیت حقوقی آن واحد نیست.



۲۲. استمرار مسئولیت عمومی

حتی در صورت استفاده از بخش خصوصی یا تعاونی، ماهیت عمومی خدمت می‌تواند موجب استمرار وظایف نظارتی و حمایتی دولت شود.



۲۳. ارتباط با ماده ۹

برای تشخیص اینکه فعالیتی در قلمرو ماده ۱۳ قرار می‌گیرد، ابتدا باید مشخص شود که موضوع آن در تعریف ماده ۹ قرار دارد.



۲۴. ارتباط با ماده ۱۴

اگر فعالیت مورد نظر ماهیت زیربنایی داشته باشد، باید حکم ماده ۱۴ نیز بررسی شود و نمی‌توان صرفاً با عنوان «خدمت» آن را مشمول ماده ۱۳ دانست.



۲۵. ارتباط با ماده ۱۵

اگر فعالیت دارای ماهیت اقتصادی و تصدی اقتصادی باشد، حکم ماده ۱۵ باید جداگانه بررسی شود و ماده ۱۳ نباید بدون تشخیص ماهیت فعالیت اعمال شود.



۲۶. ارتباط با ماده ۱۶

در موضوع نحوه ارائه خدمات دستگاه‌های اجرایی، ماده ۱۶ نیز از مواد مرتبط است و باید در کنار ماده ۱۳ مطالعه شود.



۲۷. ارتباط با ماده ۲۴

در برنامه‌های کاهش تصدی و واگذاری فعالیت‌ها، ماده ۲۴ اهمیت دارد؛ اما اجرای هر واگذاری باید با حکم خاص فعالیت و مقررات مربوط جمع شود.



۲۸. عدم تعطیلی خدمت عمومی

تبصره ۱ از ایجاد خلأ در ارائه خدمت جلوگیری می‌کند؛ زیرا در صورت عدم امکان روش‌های چهارگانه، دولت مکلف به ایجاد و اداره واحد دولتی است.



۲۹. رعایت استانداردها

واگذاری اجرای خدمت نباید به معنای کاهش استانداردهای قانونی باشد و تبصره ۲ بر تأیید استانداردها و کیفیت خدمات تأکید دارد.



۳۰. چک‌لیست اجرای ماده ۱۳

در هر مورد می‌توان این مراحل را بررسی کرد: تشخیص نوع خدمت، احراز شمول ماده ۹، تعیین روش مناسب اجرای ماده ۱۳، احراز صلاحیت مجری، رعایت مقررات خاص، تعیین سازوکار مالی، نظارت بر کیفیت و در نهایت بررسی امکان یا ضرورت ایجاد واحد دولتی.

منابع پژوهشی و مطالعات تکمیلی

منابع اصلی و اولویت‌دار

منابع مرتبط با اجرای امور تصدی و خرید خدمات

منابع قانونی مرتبط

مواد مرتبط

جمع‌بندی

ماده ۱۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، نحوه انجام امور تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی و خدماتی را تعیین می‌کند و استفاده از ظرفیت بخش تعاونی، خصوصی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی را در کنار نظارت و حمایت دولت پیش‌بینی کرده است.

این ماده پنج شیوه اصلی را مورد شناسایی قرار می‌دهد: حمایت از مجریان غیردولتی، خرید خدمات، مشارکت از طریق اجاره و واگذاری امکانات و تجهیزات، واگذاری مدیریت واحدهای دولتی و ایجاد و اداره واحدهای دولتی.

در عین حال، تبصره ۱ تصریح می‌کند که اگر چهار روش نخست مقدور نباشد، ایجاد و اداره واحدهای دولتی وظیفه دولت خواهد بود. بنابراین ماده ۱۳ را نباید صرفاً حکم به واگذاری یا خصوصی‌سازی دانست.

تبصره ۲ نیز در حوزه‌های آموزشی، بهداشتی و فرهنگی، رعایت ضوابط مربوط به صلاحیت علمی و اخلاقی افراد و همچنین استاندارد، کیفیت و قیمت خدمات را مورد توجه قرار داده است.

بنابراین، ماده ۱۳ را می‌توان یکی از مهم‌ترین احکام قانون مدیریت خدمات کشوری در زمینه تنظیم رابطه دولت و بخش غیردولتی در ارائه خدمات عمومی دانست؛ حکمی که میان استفاده از ظرفیت غیردولتی و استمرار نظارت و مسئولیت دولت تعادل برقرار می‌کند.

مسیر پیشنهادی مطالعه