ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری
تعاریف اصطلاحات
پست سازمانی
جایگاهی است که در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی برای انجام وظایف و مسئولیتهای مشخص پیشبینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته میشود.
پست ثابت
پستی است که برای انجام وظایف و مسئولیتهایی که استمرار دارند در ساختار سازمانی پیشبینی میشود و مطابق ماده ۶ صرفاً برای مشاغل حاکمیتیِ دارای جنبه استمرار ایجاد خواهد شد.
پست موقت
پستی است که برای انجام وظایف و مسئولیتهایی با ماهیت موقت در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی پیشبینی میشود.
ساختار سازمانی
چارچوب سازمانی دستگاه اجرایی است که جایگاهها، واحدها، وظایف و مسئولیتهای سازمانی در آن پیشبینی میشوند.
مشاغل حاکمیتی
مشاغلی هستند که به امور حاکمیتی مربوط میشوند و مطابق ماده ۶، ایجاد پست ثابت برای آنها در صورتی امکانپذیر است که جنبه استمرار داشته باشند.
تصدی پست
قرار گرفتن یک کارمند در جایگاه سازمانی برای انجام وظایف و مسئولیتهای مشخص آن پست است.
وضعیت: معتبر
تاریخ تصویب: 1386-07-08
آخرین اصلاح: —
مبنای اصلاح: —
سابقه تقنینی
هیچ نتیجه
ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری یکی از مواد پایه در نظام ساختار سازمانی دستگاههای اجرایی است. این ماده «پست سازمانی» را به عنوان یک جایگاه مشخص در ساختار سازمانی تعریف میکند که برای انجام وظایف و مسئولیتهای مشخص، اعم از ثابت و موقت، پیشبینی و برای تصدی یک کارمند در نظر گرفته میشود.
اهمیت ماده ۶ در بخش دوم آن است که قانونگذار ایجاد پستهای ثابت را محدود به مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار کرده است. بنابراین میان اصل وجود پست سازمانی، ماهیت ثابت یا موقت آن و نوع شغلی که پست برای آن ایجاد میشود باید تفکیک کرد.
منبع و کنترل متن:
اولین و مبنای اصلی این صفحه، متن «قانون مدیریت خدمات کشوری» در شناسنامه قانون است. ماده ۶ در مجموعه قوانین و مقررات اداری و استخدامی شناسنامه قانون با همین ساختار و عبارت منتشر شده است. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
مشاهده ماده ۶ در شناسنامه قانون
همچنین مجموعه جامع قانون مدیریت خدمات کشوری در شناسنامه قانون، مقررات فصل ساختار سازمانی، ضوابط طراحی و تنظیم تشکیلات دستگاههای اجرایی و مقررات مرتبط با پستهای سازمانی را نیز در کنار متن قانون ارائه کرده است. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
📝 تستهای آزمونی
سؤالات تألیفی و آموزشی مستند به ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری و مقررات مرتبط موجود در شناسنامه قانون
مطابق ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، پست سازمانی چیست؟
(تألیفی ـ مستند به متن قانون)
مطابق ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، پستهای ثابت صرفاً برای چه نوع مشاغلی ایجاد میشوند؟
(تألیفی ـ مفهومی)
کدام گزینه درباره پستهای پیشبینیشده در ماده ۶ صحیح است؟
(تألیفی ـ تحلیلی)
کدام عبارت درباره رابطه «پست سازمانی» و «کارمند» صحیح است؟
(تألیفی ـ مفهومی)
تحلیل حقوقی و تفسیری
۱. پست سازمانی یک جایگاه حقوقی ـ سازمانی است
مهمترین نکته ماده ۶ این است که پست سازمانی «جایگاه» معرفی شده است. بنابراین پست با شخصی که آن را تصدی میکند یکی نیست. ممکن است یک پست در ساختار دستگاه پیشبینی شده باشد ولی در مقطعی فاقد متصدی باشد.
۲. رابطه پست با ساختار سازمانی
پست سازمانی خارج از ساختار سازمانی دستگاه معنا ندارد. قانونگذار تصریح کرده است که این جایگاه باید در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی پیشبینی شده باشد.
به همین دلیل، مقررات مربوط به طراحی، بررسی و تأیید تشکیلات تفصیلی دستگاههای اجرایی، ارتباط مستقیمی با اجرای عملی ماده ۶ دارند. شناسنامه قانون مجموعه این ضوابط را در بخش ساختار سازمانی قانون مدیریت خدمات کشوری گردآوری کرده است. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
۳. تفاوت پست ثابت و موقت
ماده ۶ وجود هر دو نوع پست ثابت و موقت را در ساختار سازمانی پذیرفته است. اما برای پست ثابت محدودیت ویژهای مقرر کرده و آن را به مشاغل حاکمیتی دارای جنبه استمرار اختصاص داده است.
۴. دو شرط مهم برای پست ثابت
از عبارت پایانی ماده دو شرط اساسی قابل شناسایی است: «حاکمیتی بودن» شغل و «داشتن جنبه استمرار». بنابراین صرف دائمی بودن نیاز سازمانی یا اهمیت شغل، به تنهایی برای قرار گرفتن آن در قلمرو پست ثابت کافی نیست و باید ماهیت حاکمیتی و استمرار آن نیز بررسی شود.
۵. ارتباط ماده ۶ با ماده ۸
ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری، امور حاکمیتی را تعریف میکند. از این رو، برای تحلیل عبارت «مشاغل حاکمیتی» در ماده ۶، مراجعه به ماده ۸ و سپس مقررات مرتبط با امور حاکمیتی اهمیت دارد.
۶. ارتباط ماده ۶ با نظام تشکیلاتی
در اجرای عملی ماده ۶، پست سازمانی باید در چارچوب ساختار سازمانی و تشکیلات مصوب دستگاه قرار گیرد. شناسنامه قانون در مجموعه مقررات خود، ضوابط و شاخصهای سازماندهی، طراحی و تنظیم تشکیلات دستگاههای اجرایی و مقررات مربوط به پستهای سازمانی را در بخش ساختار سازمانی آورده است. :contentReference[oaicite:6]{index=6}
۷. ارتباط با سامانه ملی مدیریت ساختار
در مقررات اجرایی منتشرشده در شناسنامه قانون، دستگاههای اجرایی مکلف به ثبت و بهروزرسانی اطلاعات مربوط به تغییرات انتصابات و تشکیلات اسمی در سامانه ملی مدیریت ساختار دستگاههای اجرایی کشور شدهاند. همچنین شناسه یکتای پست سازمانی و واحد سازمانی در این سامانه مورد استفاده قرار گرفته است. :contentReference[oaicite:7]{index=7}
مبانی و فلسفه حکم
ماده ۶ از منظر سازمان اداری، میان «ساختار» و «شخص» تفکیک ایجاد میکند. دستگاه اجرایی ابتدا باید ساختار و جایگاههای مورد نیاز خود را داشته باشد و سپس اشخاص برای تصدی آن جایگاهها منصوب یا به خدمت گرفته شوند.
تعریف قانونی پست سازمانی همچنین مانع از آن است که هر نوع فعالیت یا مسئولیت فردی بدون ارتباط با ساختار مصوب، به عنوان یک پست سازمانی تلقی شود.
محدود کردن پستهای ثابت به مشاغل حاکمیتی مستمر نیز در راستای ایجاد نظم در ساختار سازمانی و جلوگیری از تثبیت بیضابطه جایگاههایی است که ماهیت موقت یا غیرحاکمیتی دارند.
پیشینه تقنینی ماده ۶
قانون مدیریت خدمات کشوری ـ ۰۸/۰۷/۱۳۸۶
ماده ۶ در فصل اول قانون و در زنجیره تعاریف اولیه قانون تصویب شد و مفهوم «پست سازمانی» و محدودیت ایجاد پستهای ثابت را تعیین کرد.
پیشینه مفهوم پست سازمانی در نظام استخدامی
مفهوم پست سازمانی پیش از قانون مدیریت خدمات کشوری نیز در قانون استخدام کشوری سابق وجود داشته است. در آن قانون، «پست ثابت سازمانی» برای یک شغل و ارجاع آن به مستخدم در ساختار وزارتخانهها و مؤسسات دولتی تعریف شده بود. این پیشینه در شناسنامه قانون نیز قابل مشاهده است.
تحول در قانون مدیریت خدمات کشوری
قانون مدیریت خدمات کشوری مفهوم پست را در چارچوب گستردهتر «دستگاههای اجرایی» تعریف کرد و علاوه بر اصل جایگاه سازمانی، برای پستهای ثابت قید «مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارد» را مقرر نمود.
توسعه مقررات اجرایی
پس از تصویب قانون، مقررات متعددی درباره ساختار سازمانی، تشکیلات تفصیلی، ثبت اطلاعات پستهای سازمانی و استفاده از شناسه یکتای پست در شناسنامه قانون گردآوری و منتشر شده است. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
مبانی و مستندات قانونی
- ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف دستگاه اجرایی
- ماده ۷ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف کارمند دستگاه اجرایی
- ماده ۸ قانون مدیریت خدمات کشوری — تعریف امور حاکمیتی
- ماده ۲۴ قانون مدیریت خدمات کشوری — ساماندهی ساختار و نیروی انسانی دستگاههای اجرایی
- ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری — ضوابط سازماندهی و ساختار دستگاههای اجرایی
- مجموعه قانون مدیریت خدمات کشوری و مقررات ساختار سازمانی در شناسنامه قانون
- مجموعه تنقیحی مقررات اداری و استخدامی شناسنامه قانون — شامل مقررات مربوط به پست سازمانی، شناسه یکتای پست و سامانه ملی مدیریت ساختار
مصادیق عملی و سوابق اجرایی
۱. ثبت و بهروزرسانی اطلاعات پستهای سازمانی
در مقررات منتشرشده در شناسنامه قانون، دستگاههای اجرایی مشمول ماده ۵ مکلف شدهاند اطلاعات تغییرات انتصابات و تغییرات تشکیلات اسمی را در «سامانه ملی مدیریت ساختار دستگاههای اجرایی کشور» بهروزرسانی کنند. این مقرره نمونهای از کاربرد عملی مفهوم پست سازمانی در ماده ۶ است. :contentReference[oaicite:9]{index=9}
۲. شناسه یکتای پست سازمانی
در بخشنامه شماره ۱۷۶۰۰۹۳ مورخ ۲۳/۱۲/۱۳۹۶ سازمان اداری و استخدامی کشور، استفاده از شناسه یکتای پست سازمانی و شناسه یکتای واحد سازمانی در احکام کارگزینی مورد توجه قرار گرفته است. این مقرره نیز در مجموعه شناسنامه قانون آمده است. :contentReference[oaicite:10]{index=10}
۳. پست سازمانی و تبدیل وضعیت ایثارگران
در مقررات مربوط به تبدیل وضعیت ایثارگران نیز وجود پست سازمانی بلاتصدی در تشکیلات تفصیلی دستگاه از جمله شرایط اقدام اعلام شده و امکان پیشنهاد تغییر عنوان یا جابهجایی پست در سامانه ملی مدیریت ساختار پیشبینی شده است. :contentReference[oaicite:11]{index=11}
۴. پست سازمانی و بهکارگیری نیروهای شرکتی
در آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری که در شناسنامه قانون گردآوری شده، درباره بهکارگیری نیروهای شرکتی در امور مربوط به پستهای سازمانی و حدود امکان این امر بر اساس ماده ۳۲ قانون مدیریت خدمات کشوری اظهارنظر شده است. رأی وحدت رویه شماره ۸۴۹ الی ۸۷۴ مورخ ۱۴/۱۱/۱۳۹۲ از جمله این موارد است. :contentReference[oaicite:12]{index=12}
۵. ارتباط با مقررات ساختار سازمانی
شناسنامه قانون مجموعهای از ضوابط و شاخصهای سازماندهی، طراحی و تنظیم تشکیلات تفصیلی دستگاههای اجرایی را در بخش چهارم قانون مدیریت خدمات کشوری گردآوری کرده است. این مقررات در اجرای عملی ماده ۶ و تعیین جایگاه پستهای سازمانی اهمیت دارند. :contentReference[oaicite:13]{index=13}
منابع پژوهشی و مطالعات تکمیلی
منبع اصلی
منابع مرتبط موجود در شناسنامه قانون
- مجموعه قانون مدیریت خدمات کشوری به همراه بخشنامهها و آییننامههای اجرایی
- قوانین و مقررات اداری و استخدامی — مجموعه شناسنامه قانون
- مجموعه تنقیحی مقررات اداری و استخدامی — مرداد ۱۴۰۳
- آرای اداری و استخدامی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری — مجموعه شناسنامه قانون
مقررات و سوابق اجرایی مرتبط
- تبدیل وضعیت ایثارگران — مقررات مرتبط با پست سازمانی بلاتصدی و سامانه مدیریت ساختار
- ساماندهی و بازتعریف خدمات دستگاههای اجرایی
- مقررات مربوط به حذف دریافت کپی مدارک و خدمات دستگاههای اجرایی
نکته منبعشناسی
برای این ماده، منابع متعددِ خارج از شناسنامه قانون که صرفاً متن ماده ۶ یا همان مقررات موجود در شناسنامه قانون را تکرار میکنند، عمداً در این صفحه اضافه نشدهاند؛ زیرا منبع اصلی و مجموعه مقررات مرتبط در شناسنامه قانون موجود است.
ردههای مرتبط
جمعبندی
ماده ۶ قانون مدیریت خدمات کشوری، «پست سازمانی» را جایگاهی در ساختار سازمانی دستگاه اجرایی تعریف میکند که برای انجام وظایف و مسئولیتهای مشخص و برای تصدی یک کارمند پیشبینی میشود.
پستهای سازمانی میتوانند از حیث وظایف و مسئولیتهای مورد نظر، ثابت یا موقت باشند؛ اما قانونگذار ایجاد پستهای ثابت را صرفاً برای مشاغل حاکمیتی که جنبه استمرار دارند مجاز دانسته است.
بنابراین در تحلیل یک پست سازمانی باید میان پست و کارمند، میان پست ثابت و موقت و همچنین میان شغل و جایگاه سازمانی تفکیک کرد.
برای بررسی عملی ماده ۶ نیز باید در کنار متن ماده، مقررات ساختار و تشکیلات دستگاه اجرایی، مقررات مربوط به سامانه ملی مدیریت ساختار و احکام مرتبط با امور حاکمیتی را مورد توجه قرار داد.